Ιστορική απόφαση στη Συρία: Σε θάνατο Μπασάρ και Μάχερ αλ Άσαντ για εγκλήματα πολέμου

Η πρώτη μεγάλη δικαστική καταδίκη της δυναστείας που κυβέρνησε τη Συρία για περισσότερο από μισό αιώνα – Ο Άσαντ παραμένει στη Ρωσία, ενώ η νέα Δαμασκός επιχειρεί να οικοδομήσει τη μεταπολεμική νομιμοποίησή της πάνω στη «μεταβατική δικαιοσύνη»

Μια ιστορική δικαστική απόφαση, με τεράστιο πολιτικό και συμβολικό βάρος για τη μεταπολεμική Συρία, έβαλε στο εδώλιο ολόκληρη την κληρονομιά του καθεστώτος Άσαντ.

Δικαστήριο της Δαμασκού καταδίκασε σε θάνατο ερήμην τον ανατραπέντα πρόεδρο Μπασάρ αλ Άσαντ και τον μικρότερο αδελφό του Μάχερ αλ Άσαντ, για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου που συνδέονται με τον εμφύλιο πόλεμο της χώρας.

Το Τέταρτο Ποινικό Δικαστήριο της Δαμασκού έκρινε τους δύο αδελφούς ενόχους για αδικήματα που περιλαμβάνουν ανθρωποκτονίες εκ προμελέτης, βασανιστήρια και αυθαίρετες συλλήψεις.

Ο δικαστής Φαχρ αλ-Ντιν αλ-Αριάν απέδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στη θέση του Μπασάρ αλ Άσαντ ως ανώτατου κέντρου λήψης αποφάσεων, κρίνοντας ότι κρατικοί θεσμοί χρησιμοποιήθηκαν για τη διάπραξη εγκλημάτων εναντίον του συριακού πληθυσμού.

Η απόφαση αποτελεί την πρώτη καταδίκη αυτού του μεγέθους μετά την πτώση του καθεστώτος τον Δεκέμβριο του 2024 και σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας, εξαιρετικά δύσκολης περιόδου: της δικαστικής αναμέτρησης της Συρίας με το παρελθόν της.

Από την απόλυτη εξουσία στην εξορία

Η εικόνα δύσκολα θα μπορούσε να είναι περισσότερο συμβολική.

Ο Μπασάρ αλ Άσαντ, ο άνθρωπος που κυβέρνησε τη Συρία επί σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα, βρίσκεται πλέον στη Ρωσία, έχοντας εγκαταλείψει τη χώρα μετά την κατάρρευση του καθεστώτος του τον Δεκέμβριο του 2024.

Μαζί του διέφυγε και ο Μάχερ αλ Άσαντ, ένας από τους ισχυρότερους ανθρώπους του προηγούμενου συστήματος εξουσίας και επικεφαλής της επίλεκτης 4ης Μεραρχίας του συριακού στρατού.

Η συγκεκριμένη στρατιωτική δύναμη είχε κεντρικό ρόλο στην καταστολή της εξέγερσης και αποτέλεσε έναν από τους βασικούς μηχανισμούς στρατιωτικής ισχύος του καθεστώτος.

Η καταδίκη των δύο αδελφών, συνεπώς, δεν αφορά μόνο δύο πρόσωπα.

Αφορά τους δύο βασικούς πυλώνες του προηγούμενου συστήματος: την πολιτική εξουσία του Μπασάρ και τον στρατιωτικό μηχανισμό του Μάχερ.

Στο εδώλιο και ο άνθρωπος που συνδέθηκε με την έναρξη της εξέγερσης

Ιδιαίτερα βαρύνουσα είναι και η καταδίκη του Άτεφ Νατζίμπ, εξαδέλφου του Άσαντ και πρώην επικεφαλής της Πολιτικής Ασφάλειας στην επαρχία Ντεράα.

Σε αντίθεση με τους αδελφούς Άσαντ, ο Νατζίμπ βρίσκεται υπό κράτηση στη Συρία και άκουσε την απόφαση του δικαστηρίου αυτοπροσώπως.

Το όνομά του είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τα γεγονότα που πυροδότησαν τη συριακή εξέγερση το 2011.

Η σύλληψη και κακοποίηση νεαρών στη Ντεράα μετά την αναγραφή αντικαθεστωτικών συνθημάτων αποτέλεσε μία από τις σπίθες των πρώτων μαζικών διαδηλώσεων. Η βίαιη καταστολή που ακολούθησε συνέβαλε στην εξάπλωση της εξέγερσης σε ολόκληρη τη χώρα.

Το δικαστήριο καταδίκασε τον Νατζίμπ σε θάνατο για ανθρωποκτονίες, συστηματικά βασανιστήρια κρατουμένων και άλλα εγκλήματα.

Ολόκληρος ο μηχανισμός του καθεστώτος στο στόχαστρο

Οι καταδίκες δεν σταμάτησαν στην οικογένεια Άσαντ.

Άλλοι έξι πρώην αξιωματούχοι του προηγούμενου καθεστώτος καταδικάστηκαν επίσης σε θάνατο ερήμην, μεταξύ άλλων για ανθρωποκτονίες και βασανιστήρια.

Η εξέλιξη δείχνει ότι η νέα συριακή ηγεσία επιχειρεί να διευρύνει τη διαδικασία πέρα από την οικογένεια Άσαντ και να εξετάσει την ευθύνη ολόκληρου του πολιτικού, στρατιωτικού και μηχανισμού ασφαλείας που διαχειρίστηκε τον πόλεμο.

Ήδη από την πτώση του προηγούμενου καθεστώτος έχουν πραγματοποιηθεί συλλήψεις πρώην υψηλόβαθμων στελεχών, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη και άλλες δίκες.

Η «μεταβατική δικαιοσύνη» του αλ Σάραα

Για τον πρόεδρο Άχμεντ αλ Σάραα, οι δίκες αποτελούν κάτι περισσότερο από μια νομική διαδικασία.

Αποτελούν κεντρικό στοιχείο της προσπάθειας της νέας εξουσίας να αποκτήσει νομιμοποίηση στο εσωτερικό και στο εξωτερικό.

Ο αλ Σάραα έχει δεσμευτεί επανειλημμένα ότι όσοι ευθύνονται για εγκλήματα της εποχής Άσαντ θα λογοδοτήσουν.

Ο επικεφαλής της Εθνικής Αρχής Μεταβατικής Δικαιοσύνης, Αμπντέλ Μπάσετ Αμπντέλ Λατίφ, χαρακτήρισε την απόφαση σημαντικό ορόσημο για την απονομή δικαιοσύνης στα θύματα και την εδραίωση του κράτους δικαίου.

Όμως εδώ βρίσκεται και μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη νέα Συρία.

Η μεταβατική δικαιοσύνη θα πρέπει να πείσει ότι αποτελεί θεσμική λογοδοσία και όχι πολιτική εκδίκηση των νικητών απέναντι στους ηττημένους.

Το κρίσιμο ερώτημα της Ρωσίας

Η δικαστική απόφαση δημιουργεί παράλληλα ένα σημαντικό γεωπολιτικό ζήτημα: τι θα κάνει η Μόσχα με τον Μπασάρ αλ Άσαντ;

Ο πρώην πρόεδρος βρίσκεται στη Ρωσία από την πτώση του καθεστώτος του.

Η απόφαση της Δαμασκού δεν σημαίνει από μόνη της ότι ο Άσαντ μπορεί να συλληφθεί και να επιστρέψει άμεσα στη Συρία.

Η πραγματική δυνατότητα εκτέλεσης της ποινής εξαρτάται από το εάν οι νέες συριακές αρχές θα μπορέσουν κάποτε να εξασφαλίσουν την παράδοσή του.

Και αυτό μετατρέπει μια δικαστική υπόθεση σε διπλωματικό πρόβλημα.

Η Μόσχα υπήρξε ο σημαντικότερος στρατιωτικός προστάτης του Άσαντ από το 2015 και η ρωσική επέμβαση υπήρξε καθοριστική για την επιβίωση του καθεστώτος επί σχεδόν μία δεκαετία.

Τώρα, όμως, η Ρωσία πρέπει ταυτόχρονα να προστατεύσει έναν πρώην σύμμαχο και να διατηρήσει σχέσεις με τη νέα συριακή εξουσία.

Από το 1971 στο 2026

Η απόφαση έχει τεράστια ιστορική φόρτιση και για έναν ακόμη λόγο.

Η οικογένεια Άσαντ κυβέρνησε τη Συρία για περισσότερο από μισό αιώνα.

Ο Χαφέζ αλ Άσαντ κατέλαβε την εξουσία το 1970 και έγινε πρόεδρος το 1971. Μετά τον θάνατό του το 2000, τον διαδέχθηκε ο γιος του Μπασάρ.

Το σύστημα που οικοδομήθηκε γύρω από την οικογένεια, τις ένοπλες δυνάμεις, τις υπηρεσίες ασφαλείας και το κόμμα Μπάαθ φαινόταν επί δεκαετίες σχεδόν αδύνατο να ανατραπεί.

Η εξέγερση του 2011 εξελίχθηκε σε έναν από τους καταστροφικότερους πολέμους του 21ου αιώνα, με περισσότερους από μισό εκατομμύριο νεκρούς και πάνω από 13 εκατομμύρια εκτοπισμένους.

Διεθνείς οργανισμοί και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν επί χρόνια καταγράψει εκτεταμένες παραβιάσεις, βασανιστήρια, αυθαίρετες κρατήσεις και εγκλήματα πολέμου.

Μια ιστορική καταδίκη – αλλά όχι το τέλος της υπόθεσης

Η θανατική καταδίκη του Μπασάρ αλ Άσαντ έχει προς το παρόν περισσότερο πολιτικό, ιστορικό και συμβολικό χαρακτήρα παρά άμεσο πρακτικό αποτέλεσμα.

Ο πρώην πρόεδρος βρίσκεται εκτός της εμβέλειας των συριακών αρχών.

Ωστόσο, η απόφαση αλλάζει κάτι θεμελιώδες.

Για πρώτη φορά, ο άνθρωπος που βρισκόταν επί δεκαετίες στην κορυφή του συριακού κράτους αντιμετωπίζεται από δικαστήριο της ίδιας του της χώρας όχι ως πρόεδρος, αλλά ως καταδικασμένος πρώην ηγέτης.

Και για τη νέα Συρία, η πραγματική δοκιμασία αρχίζει τώρα.

Δεν αρκεί να δικάσει το παρελθόν. Πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να οικοδομήσει ένα διαφορετικό κράτος στη θέση του.

Το δικαστήριο της Δαμασκού επέβαλε στις 11 Αυγούστου 2026 τη θανατική ποινή ερήμην στον Μπασάρ αλ Άσαντ και στον αδελφό του Μάχερ για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Πρόκειται για την πρώτη τέτοια καταδίκη του πρώην προέδρου από τη μετα-Άσαντ συριακή Δικαιοσύνη. Άρα: «Θα παραδώσει ποτέ η Ρωσία τον Άσαντ;» Η απόφαση της Δαμασκού βάζει τη Μόσχα σε ενδιαφέρουσα θέση, επειδή το ζήτημα του πρώην προέδρου μπορεί να συνδεθεί με τις πολύ μεγαλύτερες διαπραγματεύσεις Ρωσίας–νέας Συρίας για τη ρωσική στρατιωτική παρουσία και τη μελλοντική σχέση των δύο χωρών. Η ίδια η καταδίκη είναι επιβεβαιωμένη· η πιθανότητα παράδοσης του Άσαντ, όμως, είναι διαφορετικό και πολύ πιο σύνθετο ζήτημα και δεν πρέπει να παρουσιαστεί ως δεδομένη.

Πηγή: pagenews.gr