Η «στρόφιγγα» του Ντουμπάι κλείνει για το Ιράν – Το μεγάλο τεστ του οικονομικού πολέμου Τραμπ
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 9 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Η «στρόφιγγα» του Ντουμπάι κλείνει για το Ιράν – Το μεγάλο τεστ του οικονομικού πολέμου Τραμπ
Η επόμενη μεγάλη μάχη του πολέμου με το Ιράν μπορεί να μη δοθεί με πυραύλους αλλά στα λιμάνια, στις τράπεζες και στα εμπορικά δίκτυα του Κόλπου.
Η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αναστείλουν «μέχρι νεωτέρας» το εμπόριο, τις εμπορικές ανταλλαγές και τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές με το Ιράν μετατρέπει το Ντουμπάι σε κρίσιμο πεδίο δοκιμής της νέας στρατηγικής οικονομικής ασφυξίας του Ντόναλντ Τραμπ.
Και το διακύβευμα είναι τεράστιο: τα ΗΑΕ δεν ήταν απλώς ένας ακόμη εμπορικός εταίρος της Τεχεράνης. Για δεκαετίες αποτέλεσαν μία από τις σημαντικότερες πύλες του Ιράν προς το παγκόσμιο εμπόριο, ιδιαίτερα όταν οι αμερικανικές κυρώσεις περιόριζαν την απευθείας πρόσβασή του στις διεθνείς αγορές.
Από την εύθραυστη προσέγγιση στο οικονομικό μπλόκο
Η αλλαγή είναι εντυπωσιακή.
Μετά την προσωρινή αποκλιμάκωση των προηγούμενων μηνών, εμπορικές και αεροπορικές συνδέσεις είχαν αρχίσει να αποκαθίστανται, ενώ τα Εμιράτα επέτρεπαν την επιστροφή Ιρανών κατοίκων που είχαν βρεθεί εκτός χώρας όταν ξέσπασε ο πόλεμος.
Όλα άλλαξαν στις 18 Αυγούστου.
Το Άμπου Ντάμπι ανακοίνωσε ότι εντόπισε δύο βαλλιστικούς πυραύλους που είχαν εκτοξευθεί από την κατεύθυνση του Ιράν και, σύμφωνα με τις εμιρατινές αρχές, στόχευαν τη θαλάσσια κυκλοφορία. Η Τεχεράνη αρνήθηκε ότι πραγματοποίησε την επίθεση.
Λίγες ώρες αργότερα, το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΑΕ ανακοίνωσε ότι όλες οι εμπορικές ανταλλαγές και χρηματοοικονομικές συναλλαγές με το Ιράν αναστέλλονται μέχρι νεωτέρας.
Η διατύπωση του Άμπου Ντάμπι ήταν προσεκτική: τα Εμιράτα επικαλέστηκαν τις περιφερειακές κλιμακώσεις που απειλούν την ειρήνη και την ασφάλεια, ενώ ταυτόχρονα επέμειναν ότι παραμένουν προσηλωμένα στον διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία.
Γιατί το Ντουμπάι είναι τόσο σημαντικό για την Τεχεράνη
Εδώ βρίσκεται η οικονομική καρδιά της υπόθεσης.
Το Ιράν χρησιμοποιεί εδώ και χρόνια τα ΗΑΕ —και ιδιαίτερα το Ντουμπάι— ως τεράστιο re-export hub.
Προϊόντα που παράγονται σε τρίτες χώρες μπορούν να φτάσουν στα Εμιράτα, να περάσουν μέσα από τα εμπορικά και logistics δίκτυά τους και στη συνέχεια να επανεξαχθούν προς το Ιράν.
Μηχανήματα, ηλεκτρονικά, βιομηχανικός εξοπλισμός, τρόφιμα και άλλα αγαθά έχουν περάσει μέσα από αυτό το σύστημα.
Τα στοιχεία δείχνουν το μέγεθος της εξάρτησης:
- 30,6% των ιρανικών εισαγωγών το 2024 προήλθε από τα ΗΑΕ.
- Περίπου $21 δισ. ήταν η αξία αυτών των εισαγωγών.
- Πάνω από $7 δισ. ιρανικών εξαγωγών κατευθύνθηκαν στα Εμιράτα.
- Περίπου 12%-13% των ιρανικών εξαγωγών είχαν ως προορισμό τα ΗΑΕ.
- Στους δέκα μήνες πριν από τον πόλεμο, το διμερές εμπόριο έφθασε περίπου τα $21 δισ., σύμφωνα με ιρανικά στοιχεία.
Ο καθηγητής Οικονομικών της Μέσης Ανατολής στο University of Marburg, Mohammad Farzanegan, περιέγραψε στην AP ακριβώς αυτή τη λειτουργία: τα Εμιράτα υπήρξαν σημαντικά για το Ιράν όχι επειδή παράγουν τα ίδια το ένα τρίτο των ιρανικών εισαγωγών, αλλά επειδή αποτελούν πύλη προς προϊόντα τρίτων χωρών και διεθνείς εμπορικές υποδομές.
Το σχέδιο Τραμπ: Όχι μόνο κυρώσεις στο Ιράν – Κυρώσεις σε όσους το κρατούν όρθιο
Αυτό ακριβώς κάνει την απόφαση των Εμιράτων τόσο σημαντική για την Ουάσινγκτον.
Η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί πλέον να μεταφέρει την πίεση από την ίδια την ιρανική οικονομία στα δίκτυα που της επιτρέπουν να επιβιώνει.
Η λογική είναι διαφορετική από έναν ακόμη γύρο παραδοσιακών κυρώσεων.
Η Τεχεράνη έχει δεκαετίες εμπειρίας στην παράκαμψή τους. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η Ουάσινγκτον μπορεί να πείσει —ή να πιέσει— τους σημαντικότερους εμπορικούς κόμβους του Ιράν να κλείσουν τις δικές τους πόρτες.
Και τα ΗΑΕ είναι ίσως το σημαντικότερο τεστ μετά την Κίνα.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ έχει ήδη προαναγγείλει συνδυασμό οικονομικής απομόνωσης του Ιράν και συνέχισης της πίεσης στα λιμάνια του, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να αυξήσει δραματικά το κόστος για την Τεχεράνη.
«Δεν υπάρχει απόσταση μεταξύ ΗΠΑ και ΗΑΕ»
Υπάρχει όμως διαφωνία για το πραγματικό κίνητρο της απόφασης του Άμπου Ντάμπι.
Ο Esfandyar Batmanghelidj, επικεφαλής του Bourse & Bazaar Foundation, εκτιμά ότι τα Εμιράτα βρίσκονται υπό αμερικανική πίεση να συμβάλουν στην οικονομική εκστρατεία κατά του Ιράν και ότι η κίνηση λειτουργεί ως μήνυμα πως δεν υπάρχει απόσταση μεταξύ της αμερικανικής και της εμιρατινής θέσης.
Αντίθετα, ο Mohammed Baharoon του Dubai Public Policy Research Center δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις επιθέσεις εναντίον της εμιρατινής ναυτιλίας.
«Δεν πρόκειται για συμμετοχή στις αμερικανικές κυρώσεις, αλλά για επανακαθορισμό της βάσης της σχέσης», υποστήριξε, προσθέτοντας ουσιαστικά ότι το Ιράν δεν μπορεί να ζητά οικονομική διασύνδεση ενώ ταυτόχρονα παρεμποδίζει αυτή τη διασύνδεση.
Και εδώ η οικονομία συναντά ευθέως την ενέργεια.
ADNOC στο στόχαστρο – Η ενεργειακή κόκκινη γραμμή του Άμπου Ντάμπι
Τις τελευταίες εβδομάδες, τα ΗΑΕ έχουν κατηγορήσει το Ιράν για επανειλημμένες επιθέσεις εναντίον πλοίων που συνδέονται με την ADNOC, τον κρατικό ενεργειακό κολοσσό του Άμπου Ντάμπι.
Σύμφωνα με την AP, σχεδόν 20 πλοία της ADNOC έχουν δεχθεί επιθέσεις με πυραύλους ή drones από την έναρξη του πολέμου, με έναν νεκρό και περίπου 20 τραυματίες.
Για τα ΗΑΕ, αυτό αλλάζει την εξίσωση.
Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας δεν αποτελεί απλώς ζήτημα εξωτερικής πολιτικής. Ακουμπά τον πυρήνα του οικονομικού τους μοντέλου: πετρέλαιο, LNG, λιμάνια, logistics, αερομεταφορές, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και εμπόριο.
Ο ανώτερος κυβερνητικός σύμβουλος Anwar Gargash είχε ήδη διαμηνύσει ότι τα Εμιράτα θα υπερασπιστούν τα «δικαιώματά τους στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας» στα Στενά του Ορμούζ.
Ορμούζ: Εκεί όπου το Ιράν μπορεί να απαντήσει
Αυτό δημιουργεί όμως και το μεγάλο ρίσκο για τη στρατηγική Τραμπ.
Η οικονομική πίεση προς το Ιράν μπορεί να αυξάνει ταυτόχρονα τα κίνητρα της Τεχεράνης να χρησιμοποιήσει το σημαντικότερο γεωοικονομικό όπλο που διαθέτει: τον έλεγχο και την παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου περνούσε από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα.
Στις 18 Αυγούστου, μόλις 10 πλοία διέσχισαν τα Στενά, σύμφωνα με στοιχεία MarineTraffic που επικαλείται η AP — λιγότερα από το ένα δέκατο της συνηθισμένης προπολεμικής κίνησης.
Αυτό σημαίνει ότι μια εμπορική σύγκρουση ΗΑΕ–Ιράν μπορεί πολύ γρήγορα να μετατραπεί σε ενεργειακό σοκ πολύ μεγαλύτερης κλίμακας.
Και τα Εμιράτα έχουν πολλά να χάσουν
Το οικονομικό μπλόκο δεν είναι χωρίς κόστος για το Άμπου Ντάμπι.
Τα ΗΑΕ έχουν οικοδομήσει την ισχύ τους πάνω στην εικόνα ενός ασφαλούς, σταθερού και προβλέψιμου επιχειρηματικού κόμβου σε μια εξαιρετικά ασταθή περιοχή.
Μια παρατεταμένη αντιπαράθεση με το Ιράν μπορεί να επηρεάσει:
- το κόστος ασφάλισης της ναυτιλίας,
- τις λειτουργίες των λιμανιών,
- τις ενεργειακές εξαγωγές,
- τις αεροπορικές συνδέσεις,
- τις επενδύσεις,
- αλλά και την εικόνα του Ντουμπάι ως ασφαλούς διεθνούς χρηματοοικονομικού κέντρου.
«Ως μια σχετικά μικρή χώρα που επιδιώκει να παραμείνει περιφερειακός κόμβος επιχειρήσεων και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, προσελκύοντας παράλληλα τουρίστες και επενδυτές, τα ΗΑΕ εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την περιφερειακή σταθερότητα», προειδοποίησε ο Farzanegan.
Η ιρανική οικονομία μπαίνει στη μέγγενη
Για την Τεχεράνη, πάντως, η χρονική στιγμή είναι ιδιαίτερα δύσκολη.
Σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις του ΔΝΤ που επικαλείται η AP, η ιρανική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη το 2026 με:
- σχεδόν 70% πληθωρισμό
- ύφεση 5,4%
- ιστορικά χαμηλά για το ριάλ
- σοβαρούς περιορισμούς στις εμπορικές και χρηματοοικονομικές ροές.
Εάν το κανάλι των Εμιράτων κλείσει πραγματικά —και όχι μόνο τυπικά— η πίεση μπορεί να περάσει πολύ γρήγορα από τα κρατικά έσοδα στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά.
Το μεγάλο ερώτημα: Μπορεί πράγματι να κλείσει το Ντουμπάι;
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη αδυναμία της στρατηγικής.
Η επίσημη απαγόρευση εμπορίου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι εξαφανίζονται τα ανεπίσημα δίκτυα.
Το εμπόριο Ιράν–Εμιράτων διαθέτει δεκαετίες ιστορίας, οικογενειακές και επιχειρηματικές διασυνδέσεις, re-export μηχανισμούς και δύσκολα ανιχνεύσιμες χρηματοοικονομικές διαδρομές.
Οι ειδικοί επισημαίνουν γι’ αυτό ότι το μέτρο μπορεί να πλήξει σημαντικά το νόμιμο εμπόριο, χωρίς κατ’ ανάγκη να εξαλείψει το λαθρεμπόριο, το shadow banking και τις υπόλοιπες μεθόδους παράκαμψης των κυρώσεων.
Και αυτό είναι ακριβώς το τεστ για τον Τραμπ.
Η μάχη δεν είναι μόνο για το Ιράν – Είναι για ολόκληρο το δίκτυό του
Η Ουάσινγκτον επιχειρεί ουσιαστικά να αλλάξει τους κανόνες του οικονομικού πολέμου.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο:
«Πόσες ακόμη κυρώσεις μπορείς να επιβάλεις στο Ιράν;»
Είναι:
«Μπορείς να αναγκάσεις τις χώρες που λειτουργούν ως οικονομικές πύλες του Ιράν να τις κλείσουν;»
Εάν τα ΗΑΕ εφαρμόσουν πραγματικά και για μεγάλο διάστημα το πάγωμα των συναλλαγών, ο Τραμπ θα έχει πετύχει κάτι σημαντικό: να περιορίσει μία από τις βασικότερες εμπορικές βαλβίδες ασφαλείας της ιρανικής οικονομίας.
Εάν όμως οι ροές μετακινηθούν σε παράλληλα δίκτυα, ή εάν η πίεση προκαλέσει νέα ιρανική κλιμάκωση στο Ορμούζ, η στρατηγική μπορεί να επιστρέψει ως ενεργειακό και πληθωριστικό κόστος στις ίδιες τις δυτικές και ασιατικές οικονομίες.
Γι’ αυτό η σχέση ΗΑΕ–Ιράν είναι πλέον πολύ περισσότερο από μια διμερής εμπορική υπόθεση.
Είναι το πρώτο μεγάλο εργαστήριο του «Economic D-Day» του Τραμπ — και ίσως η καλύτερη ένδειξη για το αν η οικονομική ασφυξία μπορεί πραγματικά να οδηγήσει την Τεχεράνη σε συμβιβασμό ή αν θα ανοίξει έναν ακόμη, πολύ πιο επικίνδυνο γύρο στον πόλεμο του Κόλπου.
Πηγή: Al-Monitor, με διασταύρωση από AP, Financial Times
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
