Μοχάμεντ ΣΤ΄: Πώς το Μαρόκο μετατρέπει τη γεωγραφία και τις συμμαχίες του σε ισχύ

Από τις κρίσεις με Παρίσι και Μαδρίτη έως τη συνεργασία με την Ουάσιγκτον, το Ραμπάτ διευρύνει τα περιθώρια αυτονομίας του — Η Δυτική Σαχάρα, οι υποδομές και η στρατηγική της αλληλεξάρτησης.

Πώς μπορεί ένα κράτος να υπερασπίζεται τις προτεραιότητές του απέναντι σε ισχυρότερους εταίρους, διατηρώντας παράλληλα τις συνεργασίες που χρειάζεται για την ασφάλεια και την οικονομία του; Η εξωτερική πολιτική του Μαρόκου υπό τον βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ΄ προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσπάθειας.

Το Ραμπάτ έχει συνδυάσει τη διατήρηση των παραδοσιακών συμμαχιών του με τη διαφοροποίηση των διεθνών του σχέσεων, την ανάπτυξη υποδομών και την ενίσχυση της παρουσίας του στην Αφρική. Στόχος είναι η αύξηση της διαπραγματευτικής του βαρύτητας και η μείωση της εξάρτησης από έναν μόνο εταίρο.

Η βασική ιδέα της στρατηγικής του είναι ότι η διπλωματική αυτονομία χρειάζεται οικονομικά, παραγωγικά και θεσμικά στηρίγματα. Η γεωγραφική θέση αποκτά πολιτική αξία όταν συνδέεται με λειτουργικά λιμάνια, εμπορικά δίκτυα, ενεργειακές υποδομές και αξιόπιστη συνεργασία στην ασφάλεια.

Η αρχή της ανεξάρτητης επιλογής

Στη σύνοδο Μαρόκου–Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, στο Ριάντ τον Απρίλιο του 2016, ο Μοχάμεντ ΣΤ΄ υπογράμμισε την ελευθερία του Μαρόκου να λαμβάνει τις αποφάσεις του και να επιλέγει τους εταίρους του.

Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει μια σταθερή επιδίωξη της μαροκινής διπλωματίας: οι διεθνείς δεσμεύσεις να παραμένουν συμβατές με την ανεξαρτησία κρίσης του βασιλείου.

Στην πράξη, η προσέγγιση απαιτεί προσαρμογή ανάλογα με τον συνομιλητή και τον συσχετισμό ισχύος. Η διαφωνία με έναν κρίσιμο σύμμαχο μπορεί να συνυπάρχει με τη διατήρηση εμπορικών, κοινωνικών και στρατιωτικών δεσμών, ώστε να παραμένει διαθέσιμος ο δρόμος της επαναπροσέγγισης.

Η Δυτική Σαχάρα ως κριτήριο των συνεργασιών

Στο κέντρο της μαροκινής εξωτερικής πολιτικής βρίσκεται η Δυτική Σαχάρα, την οποία το Ραμπάτ αντιμετωπίζει ως ζήτημα εδαφικής ακεραιότητας.

Το 2022, ο Μοχάμεντ ΣΤ΄ ανέδειξε τη στάση των εταίρων στο συγκεκριμένο θέμα σε βασικό κριτήριο αξιολόγησης των σχέσεων μαζί τους.

Η περιοχή παραμένει στον κατάλογο των μη αυτοδιοικούμενων εδαφών του ΟΗΕ, με εκκρεμές καθεστώς. Το Μαρόκο προωθεί σχέδιο αυτονομίας υπό τη δική του κυριαρχία, ενώ το Μέτωπο Πολισάριο διεκδικεί την αυτοδιάθεση με δυνατότητα ανεξαρτησίας.

Αυτή η διαφορά καθορίζει μεγάλο μέρος της διπλωματικής κινητικότητας του Ραμπάτ. Παράλληλα, χρειάζεται διάκριση ανάμεσα στην υποστήριξη του σχεδίου αυτονομίας ως βάσης διαπραγμάτευσης και στην αναγνώριση μαροκινής κυριαρχίας: οι δύο θέσεις έχουν διαφορετικό πολιτικό και διπλωματικό περιεχόμενο.

Ουάσιγκτον: Διαφωνίες μέσα σε μια ανθεκτική συμμαχία

Οι σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν πώς το Μαρόκο επιχειρεί να διαχειρίζεται τις διαφωνίες χωρίς να διακινδυνεύει μια κρίσιμη στρατηγική συνεργασία.

Το 2013, η αμερικανική πρόταση για προσθήκη αρμοδιότητας παρακολούθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην αποστολή MINURSO προκάλεσε την αντίδραση του Ραμπάτ. Η επίμαχη πρόβλεψη δεν εντάχθηκε τελικά στην απόφαση 2099 του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Αργότερα την ίδια χρονιά, η επίσκεψη του Μοχάμεντ ΣΤ΄ στην Ουάσιγκτον επιβεβαίωσε τη συνέχεια της συνεργασίας. Η κοινή δήλωση με τον Μπαράκ Ομπάμα χαρακτήριζε το μαροκινό σχέδιο αυτονομίας σοβαρό, ρεαλιστικό και αξιόπιστο.

Η αναγνώριση της μαροκινής κυριαρχίας επί της Δυτικής Σαχάρας από τον Ντόναλντ Τραμπ το 2020 προέκυψε σε διαφορετικό πλαίσιο, συνδεδεμένο με τις ευρύτερες περιφερειακές συμφωνίες και την επανέναρξη των σχέσεων Μαρόκου–Ισραήλ.

Η συνέχεια της συμμαχίας επέτρεψε στο Ραμπάτ να επιδιώκει τον ίδιο στόχο σε μεταβαλλόμενες πολιτικές συνθήκες.

Γαλλία: Η διπλωματική απόσταση πριν από την επαναπροσέγγιση

Η επιδείνωση των γαλλομαροκινών σχέσεων την περίοδο 2021–2024 δοκίμασε μια συνεργασία με βαθιούς ιστορικούς, οικονομικούς και ανθρώπινους δεσμούς.

Οι περιορισμοί στις θεωρήσεις εισόδου, οι καταγγελίες για το λογισμικό παρακολούθησης Pegasus —τις οποίες το Μαρόκο αρνήθηκε— και οι διαφωνίες για τη Δυτική Σαχάρα επιβάρυναν το πολιτικό κλίμα.

Το Ραμπάτ διατήρησε τη θέση του, ενώ οι βασικοί δεσμοί συνεργασίας επέτρεψαν την επαναπροσέγγιση. Τον Ιούλιο του 2024, ο Εμανουέλ Μακρόν τοποθέτησε το παρόν και το μέλλον της Δυτικής Σαχάρας στο πλαίσιο της μαροκινής κυριαρχίας. Η κρατική επίσκεψή του στο Μαρόκο τον Οκτώβριο επιβεβαίωσε τη νέα φάση.

Η εξέλιξη δείχνει ότι η ιστορική εγγύτητα χρειάζεται πλέον να συνοδεύεται από σύγκλιση στις σημερινές στρατηγικές προτεραιότητες. Για το Μαρόκο, η Γαλλία παραμένει σημαντικός εταίρος, αλλά η σχέση επαναπροσδιορίζεται μέσα από τις ανάγκες και τους συσχετισμούς της εποχής.

Ισπανία: Η γεωγραφία επιβάλλει τη συνεργασία

Με την Ισπανία, η εγγύτητα δημιουργεί ισχυρή αλληλεξάρτηση. Μεταναστευτικές ροές, εμπόριο, θαλάσσιες συνδέσεις, ενέργεια και ασφάλεια καθιστούν τη συνεργασία απαραίτητη και για τις δύο πλευρές.

Η κρίση του 2021, μετά την εισαγωγή του ηγέτη του Πολισάριο Μπραχίμ Γκάλι σε ισπανικό νοσοκομείο, ανέδειξε πόσο γρήγορα μια πολιτική διαφωνία μπορεί να επηρεάσει την εμπιστοσύνη και τη διαχείριση των συνόρων.

Το 2022, ο Πέδρο Σάντσεθ υποστήριξε το μαροκινό σχέδιο αυτονομίας ως την πιο σοβαρή, ρεαλιστική και αξιόπιστη βάση επίλυσης της διαφοράς. Η θέση αυτή αποτέλεσε σημαντική μετατόπιση της Μαδρίτης, χωρίς να ισοδυναμεί με επίσημη αναγνώριση μαροκινής κυριαρχίας.

Η νέα συνεννόηση δεν επέλυσε όλα τα διμερή ζητήματα. Δημιούργησε, όμως, πλαίσιο επαναφοράς της συνεργασίας σε πεδία όπου το κόστος της παρατεταμένης έντασης είναι υψηλό και για τις δύο χώρες.

Γερμανία και Σουηδία: Διαφορετικές διαδρομές προσέγγισης

Η κρίση με τη Γερμανία το 2021 έδειξε ότι οι οικονομικοί δεσμοί δεν αρκούν όταν υποχωρεί η πολιτική εμπιστοσύνη. Η επαναπροσέγγιση του 2022 συνοδεύτηκε από νέο πλαίσιο διαλόγου και θετικότερη γερμανική αποτίμηση της πρωτοβουλίας αυτονομίας.

Στη Σουηδία, το ζήτημα εξελίχθηκε σε διαφορετικά στάδια. Η απόφαση του 2016 να μην αναγνωριστεί η Σαχραουί Αραβική Δημοκρατία αποτέλεσε εξέλιξη συμβατή με τους στόχους του Ραμπάτ.

Τον Ιανουάριο του 2026, η Στοκχόλμη εξέφρασε υποστήριξη στο μαροκινό σχέδιο αυτονομίας ως αξιόπιστη βάση διαπραγματεύσεων, διατηρώντας την αναφορά σε αμοιβαία αποδεκτή λύση και στο δικαίωμα αυτοδιάθεσης του λαού της Δυτικής Σαχάρας.

Οι δύο περιπτώσεις αναδεικνύουν τη σημασία της συστηματικής επαφής με τους θεσμούς και τις πολιτικές διαδικασίες μέσω των οποίων κάθε κράτος διαμορφώνει τη θέση του.

Η ισχύς που χτίζεται στις υποδομές

Η διπλωματική στρατηγική του Μαρόκου στηρίζεται και στην ανάπτυξη εθνικών δυνατοτήτων: βιομηχανική παραγωγή, μεταφορικά δίκτυα, ενεργειακές υποδομές και οικονομικές σχέσεις με την Αφρική.

Η θέση ανάμεσα σε Ατλαντικό, Μεσόγειο, Ευρώπη και Αφρική προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες. Η αξιοποίησή τους εξαρτάται από την ανταγωνιστικότητα, την τεχνολογική επάρκεια και την αξιοπιστία των υπηρεσιών που προσφέρει η χώρα.

Όσο το Μαρόκο αποκτά μεγαλύτερο ρόλο στις εμπορικές και στρατηγικές διασυνδέσεις, τόσο αυξάνεται το ενδιαφέρον των εταίρων του για σταθερή συνεργασία.

Αυτή είναι η ουσία της αρχιτεκτονικής ισχύος που διαμορφώνεται υπό τον Μοχάμεντ ΣΤ΄: σταθερότητα στις βασικές επιδιώξεις, ευελιξία στις διπλωματικές μεθόδους και επένδυση στις δυνατότητες που στηρίζουν τις επιλογές του κράτους. Η διάρκειά της θα κριθεί από την ικανότητα του Μαρόκου να μετατρέπει τις συμφωνίες και τις υποδομές σε διατηρήσιμη οικονομική και θεσμική ισχύ.

Πηγή: Pagenews.gr