Παζάρι Συρίας–Ισραήλ: Τουρκικές βάσεις, ζώνες ασφαλείας και ο νέος χάρτης μετά τον Άσαντ

Ένα από τα πιο κρίσιμα γεωπολιτικά παζάρια της μεταπολεμικής Συρίας βρίσκεται πλέον σε πλήρη εξέλιξη, με τη Δαμασκό και το Τελ Αβίβ να διαπραγματεύονται όχι απλώς μια αποκλιμάκωση, αλλά τον ίδιο τον νέο στρατιωτικό χάρτη της χώρας.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Συρίας Ασαντ αλ Σαϊμπάνι συναντήθηκε την Κυριακή στην Ιορδανία με ισραηλινή αντιπροσωπεία, της οποίας ηγήθηκε, σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, ο επικεφαλής της Μοσάντ Ρόμαν Γκόφμαν.

Οι συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν υπό αμερικανική διαμεσολάβηση, λίγες ημέρες μετά τον ισραηλινό βομβαρδισμό της αεροπορικής βάσης Αμπού αλ Ντουχούρ, περίπου 70 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα.

Το πραγματικό διακύβευμα, όμως, βρίσκεται πέρα από το συγκεκριμένο πλήγμα.

Στο τραπέζι βρίσκονται η στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στη Συρία, η αποστρατιωτικοποίηση περιοχών στον νότο, το εύρος επανεξοπλισμού του νέου συριακού στρατού και οι όροι υπό τους οποίους το Ισραήλ θα μπορούσε να αποχωρήσει από θέσεις που κατέλαβε μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ.

Η Συρία δεν θέλει να γίνει πεδίο σύγκρουσης Ισραήλ–Τουρκίας

Η πιο κρίσιμη αποστολή της αμερικανικής διαμεσολάβησης είναι να εμποδίσει τη μεταφορά της ισραηλοτουρκικής αντιπαράθεσης στο συριακό έδαφος.

Το SANA αναφέρει ότι οι δύο πλευρές συζήτησαν ρητά τρόπους αποκλιμάκωσης μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας, ώστε η μεταξύ τους σύγκρουση να μη διαχυθεί στη Συρία.

Αυτό είναι το πραγματικά νέο στοιχείο.

Για πρώτη φορά μετά την πτώση του Άσαντ, το συριακό ζήτημα ασφαλείας αποκτά καθαρά τριγωνική μορφή.

Το Ισραήλ θέλει να αποτρέψει την εγκατάσταση τουρκικών στρατηγικών οπλικών συστημάτων ή μόνιμων στρατιωτικών υποδομών.

Η Τουρκία επιδιώκει να διατηρήσει και να επεκτείνει την επιρροή της στη νέα συριακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Και η κυβέρνηση του Αχμέντ αλ Σάρα θέλει την τουρκική υποστήριξη χωρίς να προκαλέσει έναν νέο κύκλο ισραηλινών επιθέσεων.

Το πλήγμα στην Αμπού αλ Ντουχούρ που άνοιξε ξανά το παζάρι

Η άμεση αφορμή ήταν ο ισραηλινός βομβαρδισμός της αεροπορικής βάσης Αμπού αλ Ντουχούρ.

Σύμφωνα με το Axios, τουλάχιστον οκτώ βόμβες έπληξαν διαδρόμους και υπόστεγα στη βάση, η οποία είχε αρχίσει να επαναλειτουργεί.

Η ισραηλινή πλευρά υποστήριξε ότι η επιχείρηση είχε στόχο να εμποδίσει τουρκική στρατιωτική ανάπτυξη και τη μεταφορά προηγμένων οπλικών συστημάτων.

Η Δαμασκός και η Άγκυρα αρνήθηκαν ότι υπήρχε σχέδιο εγκατάστασης μόνιμης τουρκικής βάσης.

Ο Σαϊμπάνι δήλωσε ότι η Συρία είχε ήδη ενημερώσει το Ισραήλ πως δεν συγκέντρωνε τουρκικές δυνάμεις στην εγκατάσταση.

«Είχαμε καταστήσει σαφές ότι δεν εργαζόμασταν με την Τουρκία για τη δημιουργία στρατιωτικής παρουσίας στη βάση», ήταν η θέση που μετέφερε ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών.

Το Ισραήλ χτύπησε παρ’ όλα αυτά.

Ο Μπάρακ κατηγορεί το Ισραήλ για επικίνδυνη κλιμάκωση

Η αντίδραση της Ουάσιγκτον ήταν ασυνήθιστα αυστηρή.

Ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία και πρεσβευτής στην Τουρκία Τομ Μπάρακ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ δεν είχαν ενημερωθεί εγκαίρως για το πλήγμα και προειδοποίησε ότι μια τέτοια επιχείρηση μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρότερη περιφερειακή κρίση.

Σε ακόμη πιο σκληρή τοποθέτηση, ο Μπάρακ αμφισβήτησε δημόσια την ισραηλινή αιτιολόγηση περί επικείμενης τουρκικής ανάπτυξης και χαρακτήρισε την επίθεση επικίνδυνη κλιμάκωση.

Το Ισραήλ απάντησε ότι είχε διαβιβάσει τις σχετικές πληροφορίες στην αμερικανική πλευρά και ότι οι φόβοι του για τουρκική στρατιωτική παρουσία ήταν πραγματικοί.

Η διαφωνία αποκαλύπτει κάτι σημαντικό: η Ουάσιγκτον δεν ελέγχει πλήρως τις ισραηλινές κινήσεις στη Συρία, παρότι έχει στενές σχέσεις τόσο με το Ισραήλ όσο και με την Τουρκία.

Η Δαμασκός ζητά αποχώρηση και τέλος στις επιθέσειςΣύμφωνα με το συριακό πρακτορείο SANA, οι συνομιλίες στην Ιορδανία επικεντρώθηκαν στη δημιουργία πρακτικών μηχανισμών για να σταματήσουν οι ισραηλινές επιθέσεις, συλλήψεις και επιχειρήσεις στο συριακό έδαφος.

Η Συρία θέτει δύο βασικούς στόχους.

Την επιστροφή του Ισραήλ στις θέσεις που κατείχε πριν από την πτώση του Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024 και την πλήρη επαναφορά της συμφωνίας απεμπλοκής του 1974.

Ο ίδιος ο Σαϊμπάνι έχει δηλώσει ότι η άμεση προτεραιότητα της Δαμασκού είναι ο τερματισμός των ισραηλινών επιθέσεων και η οικοδόμηση μέτρων εμπιστοσύνης.

«Υπάρχει μια ιστορική ευκαιρία και πρέπει να αξιοποιηθεί όσο η διπλωματική πόρτα παραμένει ανοικτή», ανέφερε, εκφράζοντας την ελπίδα ότι μια συμφωνία ασφαλείας θα οδηγήσει τελικά και σε ισραηλινή αποχώρηση.

Οι κόκκινες γραμμές του Ισραήλ

Η ισραηλινή στρατηγική είναι διαφορετική.

Το Τελ Αβίβ θέλει ένα σύστημα ασφαλείας που θα περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα της νέας Συρίας να αναπτύξει στρατηγικές στρατιωτικές δυνατότητες κοντά στα ισραηλινά σύνορα.

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες γύρω από τις διαπραγματεύσεις, το Ισραήλ επιδιώκει:

• περιορισμό ή αποκλεισμό τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας,
• αυστηρή αποστρατιωτικοποίηση περιοχών κοντά στα Υψίπεδα του Γκολάν,
• ειδικές εγγυήσεις ασφαλείας για τους Δρούζους,
• περιορισμούς σε συγκεκριμένα στρατηγικά οπλικά συστήματα του συριακού στρατού.

Η ουσία είναι ότι το Ισραήλ θέλει να μετατρέψει οποιαδήποτε αποχώρηση από συριακές θέσεις σε διαπραγματευτικό αντάλλαγμα για έναν νέο μηχανισμό ασφαλείας.

Η Συρία απαντά: Δεν θα μας ορίσετε τις συμμαχίες

Εδώ βρίσκεται η βασική σύγκρουση.

Η κυβέρνηση αλ Σάρα δεν θέλει ένα σύμφωνο που θα μετατρέψει την αποχώρηση του Ισραήλ σε μόνιμο περιορισμό της συριακής κυριαρχίας.

Η Δαμασκός θεωρεί ότι πρέπει να διατηρήσει το δικαίωμα να ανοικοδομήσει τις ένοπλες δυνάμεις της και να επιλέξει μόνη της τις αμυντικές συνεργασίες της.

Και αυτό αφορά πρώτα απ’ όλα την Τουρκία.

Για τη νέα συριακή κυβέρνηση, η Άγκυρα αποτελεί βασικό πολιτικό, στρατιωτικό και οικονομικό εταίρο.

Η τουρκική υποστήριξη παρέχει εκπαίδευση, εξοπλισμό και πολιτική κάλυψη σε μια κυβέρνηση που προσπαθεί ακόμη να ενώσει ένα κράτος κατακερματισμένο από περισσότερο από μία δεκαετία πολέμου.

Το μεγάλο ερώτημα: Τουρκικές βάσεις ή τουρκική επιρροή χωρίς βάσεις;

Αυτό μπορεί να γίνει και το κλειδί ενός συμβιβασμού.

Η Τουρκία θα μπορούσε να διατηρήσει ισχυρή στρατιωτική συνεργασία με τη Συρία χωρίς να εγκαταστήσει μόνιμες βάσεις ή στρατηγικά συστήματα σε περιοχές που το Ισραήλ θεωρεί κόκκινη γραμμή.

Το Ισραήλ θα μπορούσε, από την άλλη, να αποδεχθεί έναν βαθμό τουρκικής επιρροής εφόσον δημιουργηθούν σαφείς γεωγραφικοί και στρατιωτικοί περιορισμοί.

Και η Συρία θα μπορούσε να κερδίσει μείωση των ισραηλινών πληγμάτων και σταδιακή αποχώρηση από ορισμένες περιοχές.

Όμως κανένα από αυτά δεν έχει ακόμη συμφωνηθεί.

Το Γκολάν μένει έξω από την άμεση διαπραγμάτευση

Η Δαμασκός εξακολουθεί να θεωρεί τα Υψίπεδα του Γκολάν συριακό έδαφος.

Η συγκεκριμένη διαφορά, όμως, δεν φαίνεται να βρίσκεται σήμερα στο κέντρο της άμεσης διαπραγμάτευσης.

Ο Αμερικανός απεσταλμένος Τομ Μπάρακ βρέθηκε μάλιστα στο επίκεντρο νέας αντιπαράθεσης όταν χαρακτήρισε ιστορικά το Γκολάν «κατεχόμενο», πριν διευκρινίσει ότι η επίσημη αμερικανική πολιτική αναγνώρισης ισραηλινής κυριαρχίας που θεσπίστηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει αλλάξει.

Το γεγονός δείχνει πόσο ευαίσθητο παραμένει ακόμη και το λεξιλόγιο γύρω από τον συριακό χάρτη.

Η Ουάσιγκτον θέλει μηχανισμό πριν γίνει το λάθος

Οι ΗΠΑ προσπαθούν εδώ και μήνες να δημιουργήσουν ένα κοινό σύστημα συνεννόησης που θα εμποδίζει τέτοια επεισόδια.

Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές που επικαλείται το Axios, είχε προταθεί ακόμη και κοινό κέντρο συντονισμού στην Ιορδανία για τη διαχείριση περιστατικών και την αποφυγή στρατιωτικής κλιμάκωσης

Το πλήγμα στην Αμπού αλ Ντουχούρ απέδειξε γιατί αυτός ο μηχανισμός θεωρείται επείγων.

Ένα επόμενο ισραηλινό χτύπημα που θα προκαλούσε θύματα μεταξύ τουρκικού προσωπικού θα μπορούσε να δημιουργήσει κρίση μεταξύ δύο κρίσιμων εταίρων των Ηνωμένων Πολιτειών.

Και αυτή είναι ακριβώς η εξέλιξη που η Ουάσιγκτον προσπαθεί να προλάβει.

Το μεγάλο παζάρι για τη μεταπολεμική Συρία

Οι συνομιλίες στην Ιορδανία δεν είναι ακόμη ειρηνευτική συμφωνία.

Είναι όμως κάτι εξαιρετικά σημαντικότερο από μία απλή συνάντηση αποκλιμάκωσης.

Ισραήλ και Συρία διαπραγματεύονται πλέον ποιος θα έχει στρατιωτική παρουσία σε ποιο σημείο της χώρας, ποια όπλα θα μπορεί να αποκτήσει η Δαμασκός και πόσο μακριά θα μπορεί να φτάσει η τουρκική στρατιωτική επιρροή.

Το Ισραήλ θέλει στρατηγικό βάθος και έλεγχο της νότιας Συρίας.

Η Τουρκία θέλει ρόλο στην ανοικοδόμηση του συριακού κράτους και του στρατού.

Η Δαμασκός θέλει πίσω τα εδάφη της χωρίς να παραδώσει σε τρίτους το δικαίωμα να αποφασίζουν με ποιον θα συνεργάζεται.

Και οι ΗΠΑ θέλουν να εμποδίσουν μια ισραηλοτουρκική σύγκρουση πριν αυτή ξεκινήσει.

Αν προκύψει συμφωνία, ο νέος χάρτης ασφαλείας της Συρίας θα αρχίσει να αποκτά σαφή όρια.

Αν αποτύχει, η Αμπού αλ Ντουχούρ μπορεί να αποδειχθεί απλώς η πρώτη προειδοποίηση μιας πολύ μεγαλύτερης σύγκρουσης.