Eurobank: Έως 12,7% υψηλότερο ΑΕΠ από την αναβάθμιση πανεπιστημίων

Η νέα μελέτη της Eurobank για την τριτοβάθμια εκπαίδευση αναδεικνύει τα αδύναμα σημεία των ελληνικών πανεπιστημίων αλλά και το μέγεθος της αναπτυξιακής τους δυναμικής. Η προσέλκυση ξένων φοιτητών, η ενίσχυση της έρευνας και η βελτίωση της σύνδεσης με την αγορά εργασίας εμφανίζονται ως καθοριστικοί παράγοντες.

Η τριτοβάθμια εκπαίδευση ως μοχλός ανάπτυξης

Η αναβάθμιση των ελληνικών πανεπιστημίων μπορεί να λειτουργήσει ως ένας από τους ισχυρότερους πυλώνες μακροχρόνιας οικονομικής μεγέθυνσης. Η μελέτη της Eurobank δείχνει ότι, εφόσον η Ελλάδα πλησιάσει τα πιο ανεπτυγμένα διεθνώς συστήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και έρευνας, το ΑΕΠ θα μπορούσε να ενισχυθεί έως και 10,8%-12,7%.

Το εύρημα αυτό δεν προκύπτει μόνο από τη βελτίωση της διδασκαλίας, αλλά και από την ενίσχυση της γνώσης, της καινοτομίας και της δυνατότητας των πανεπιστημίων να προσελκύουν φοιτητές και ακαδημαϊκούς από το εξωτερικό. Η μελέτη καταγράφει παράλληλα τις αδυναμίες του σημερινού μοντέλου, επισημαίνοντας ότι η χώρα διαθέτει μεν υψηλή συμμετοχή νέων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αλλά αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις στην ποιότητα και στην αντιστοίχιση με την αγορά εργασίας.

Υψηλή πρόσβαση, αλλά ζητήματα ποιότητας

Η Ελλάδα εμφανίζει το υψηλότερο μέσο ποσοστό στην ΕΕ-27 στη συμμετοχή των 20χρονων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με 55,7% έναντι 33,1% στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Την περίοδο 2001-2023, περισσότεροι από 75.000 πρωτοετείς φοιτητές εισέρχονταν κάθε χρόνο σε ιδρύματα πανεπιστημιακού και τεχνολογικού τομέα, ενώ οι προπτυχιακοί φοιτητές κινούνται περίπου στις 300.000 ετησίως.

Την ίδια ώρα, η ζήτηση για σπουδές μεταπτυχιακού και διδακτορικού επιπέδου αυξήθηκε εντυπωσιακά. Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές υπερ-οκταπλασιάστηκαν και έφτασαν τους 106,8 χιλ. το 2023, ενώ οι διδακτορικοί σχεδόν τριπλασιάστηκαν, στους 33,7 χιλ. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι όλο και περισσότεροι αναζητούν υψηλότερα ακαδημαϊκά προσόντα για να σταθούν καλύτερα στην αγορά εργασίας.

Ωστόσο, η αύξηση των τίτλων σπουδών δεν συνοδεύεται αυτομάτως από αντίστοιχη άνοδο της εκπαιδευτικής ποιότητας. Η μελέτη παραπέμπει σε ευρήματα του ΟΟΣΑ, βάσει των οποίων σημαντικό ποσοστό αποφοίτων πανεπιστημίου καταγράφεται με χαμηλές βασικές δεξιότητες. Την ίδια στιγμή, οι νέοι 25-34 ετών στην Ελλάδα εμφανίζουν περίπου αντίστοιχες επιδόσεις στον εγγραμματισμό με τα άτομα 55-65 ετών, παρά την εκρηκτική αύξηση των πτυχιούχων.

Δεξιότητες, αγορά εργασίας και υπερ-ειδίκευση

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη σχέση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με την παραγωγική οικονομία. Η Eurobank σημειώνει ότι η Ελλάδα κατατάσσεται χαμηλά στην αποτελεσματική αντιστοίχιση δεξιοτήτων και θέσεων εργασίας, όπως προκύπτει από στοιχεία του CEDEFOP για το 2017 και το 2024.

Σημαντικό ζήτημα αποτελεί και το υψηλό ποσοστό υπερ-ειδίκευσης, δηλαδή εργαζομένων με πανεπιστημιακό τίτλο που απασχολούνται σε επαγγέλματα χαμηλής ή μεσαίας ειδίκευσης. Η συγκεκριμένη τάση μπορεί να αντανακλά είτε πληθωρισμό πτυχίων είτε περιορισμένη παραγωγική βάση που δεν δημιουργεί αρκετές θέσεις υψηλής εξειδίκευσης.

Η μελέτη επισημαίνει επίσης ότι η ταχεία τεχνολογική αλλαγή και η διάδοση της Τεχνητής Νοημοσύνης απαιτούν αναπροσαρμογή των γνωστικών αντικειμένων, νέες μέθοδοι διδασκαλίας και εκτεταμένη επανεκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού. Στο επίκεντρο τοποθετούνται όχι μόνο οι τεχνικές γνώσεις, αλλά και τα soft skills, όπως η συνεργασία, η προσαρμοστικότητα και η ενσυναίσθηση.

Έρευνα, δημοσιεύσεις και χρηματοδότηση

Σημαντική πρόοδος καταγράφεται στον τομέα της έρευνας. Την περίοδο 2000-2021, οι επιστημονικές δημοσιεύσεις όλων των φορέων στη χώρα αυξήθηκαν σημαντικά, με τα πανεπιστημιακά και τεχνολογικά ιδρύματα να παρουσιάζουν υπερ-τετραπλασιασμό. Μετά το 2013, περισσότερες δημοσιεύσεις γίνονται με διεθνή συνεργασία.

Η ποιότητα των ερευνητικών αποτελεσμάτων επίσης βελτιώθηκε, καθώς αυξήθηκαν οι αναφορές, ενισχύθηκε το ποσοστό των δημοσιεύσεων που δέχονται παραπομπές και βελτιώθηκε ο δείκτης απήχησης. Οι ελληνικές πανεπιστημιακές δημοσιεύσεις έχουν πλέον μεγαλύτερη επίδραση από τον παγκόσμιο μέσο όρο, με ιδιαίτερα υψηλές επιδόσεις στις Φυσικές Επιστήμες και στην Ιατρική-Επιστήμες υγείας.

Παράλληλα, οι δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης στα πανεπιστήμια αυξήθηκαν τόσο σε απόλυτο ποσό όσο και ως ποσοστό του ΑΕΠ, αν και παραμένουν χαμηλότερες από τον μέσο όρο της ΕΕ-27. Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών αφορά βασική έρευνα, ενώ σημαντικό τμήμα κατευθύνεται στη Μηχανική-Τεχνολογία και στην Ιατρική-Επιστήμες υγείας.

Τα οφέλη από περισσότερους ξένους φοιτητές

Η μελέτη δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην προσέλκυση ξένων φοιτητών, ειδικά σε μια περίοδο δημογραφικής γήρανσης. Σήμερα στην Ελλάδα φοιτούν περίπου 25.000 ξένοι φοιτητές, αριθμός που χαρακτηρίζεται ανεπαρκής σε σχέση με τις δυνατότητες που θα μπορούσε να έχει η χώρα.

Ένας φιλόδοξος αλλά ρεαλιστικός στόχος, όπως καταγράφεται στη μελέτη, είναι η αύξηση των ξένων ή παλιννοστούντων φοιτητών στους 100.000. Η άμεση συνεισφορά ενός τέτοιου μεγέθους στο ΑΕΠ θα έφτανε περίπου το 1 δισ. ευρώ τον χρόνο. Επιπλέον, η παρουσία περισσότερων ξένων φοιτητών και ακαδημαϊκών μπορεί να ενισχύσει τις διεθνείς συνεργασίες, το ερευνητικό περιβάλλον και τη διεθνή εικόνα των ελληνικών πανεπιστημίων.

Η Eurobank επισημαίνει ότι η επιτυχία σε αυτό το πεδίο δεν μπορεί να στηριχθεί σε μία μόνο κίνηση. Απαιτείται ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικών με θεσμική σταθερότητα, περισσότερα αγγλόφωνα προγράμματα, στοχευμένες υποτροφίες, ξεκάθαρους όρους εισδοχής και ισχυρότερες φοιτητικές υπηρεσίες. Ως παραδείγματα αναφοράς ξεχωρίζουν η Κύπρος και κυρίως η Ολλανδία, η οποία κατάφερε να αυξήσει θεαματικά τον αριθμό των ξένων φοιτητών μέσα από συνδυασμό ποιότητας, πληροφόρησης και διεθνοποίησης.

Προτάσεις πολιτικής για το επόμενο βήμα

Στις προτάσεις πολιτικής περιλαμβάνεται ο εξορθολογισμός του αριθμού των εισακτέων, τόσο συνολικά όσο και ανά τομέα, ώστε το σύστημα να προσεγγίσει τα πιο ισορροπημένα ευρωπαϊκά δεδομένα. Ζητείται επίσης καλύτερη στόχευση των μεταπτυχιακών σπουδών, ενίσχυση της τεχνικής-επαγγελματικής εκπαίδευσης και αναπροσαρμογή του σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού με βάση επικαιροποιημένα στοιχεία για την αγορά εργασίας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ανάγκη ενίσχυσης της χρηματοδότησης της έρευνας και ανάπτυξης, τόσο από τον δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό τομέα, καθώς και στη διεύρυνση των συνεργασιών μεταξύ πανεπιστημίων και επιχειρήσεων. Τελικός στόχος, όπως σημειώνεται, είναι η δημιουργία ενός πανεπιστημιακού οικοσυστήματος που θα παράγει γνώση, θα στηρίζει την καινοτομία και θα ενισχύει σταθερά την οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

Πηγή: Pagenews.gr