Φίλης: Η Τουρκία στήνει το άλλοθι της επόμενης κρίσης – Γιατί δείχνει Ελλάδα και Ισραήλ

Η Άγκυρα επιχειρεί να αντιστρέψει τους ρόλους και να εμφανίσει την Ελλάδα ως «αποσταθεροποιητή» – Η «Ασπίδα του Αχιλλέα», το Καστελλόριζο, τα νησιά και το καλώδιο συνθέτουν ένα νέο επικίνδυνο αφήγημα.

Δεν είναι απλώς άλλη μία περίοδος έντασης στα ελληνοτουρκικά.

Η ανησυχητική αλλαγή βρίσκεται βαθύτερα: στο αφήγημα που επιχειρεί να κατασκευάσει η Άγκυρα για την Ελλάδα και στον τρόπο με τον οποίο προετοιμάζει τη διεθνή κοινή γνώμη για την επόμενη φάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Αυτή ήταν η βασική προειδοποίηση του καθηγητή Διεθνών Σχέσεων Κωνσταντίνου Φίλη, μιλώντας στον ΣΚΑΪ, σε μία συζήτηση που πραγματοποιήθηκε ενώ η ένταση ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα έχει αρχίσει ξανά να ανεβαίνει.

Η Τουρκία, σύμφωνα με τον Φίλη, δεν αλλάζει τις πάγιες θέσεις της.

Αλλά προσαρμόζει τον τρόπο με τον οποίο τις παρουσιάζει.

«Υπάρχει μία προσαρμογή του τουρκικού αφηγήματος, όχι αλλαγή, γιατί οι θέσεις της Τουρκίας είναι πάγιες», επισήμανε.

Και αυτή η αλλαγή μπορεί να αποδειχθεί σημαντικότερη από μία ακόμη NAVTEX ή μία ακόμη σκληρή δήλωση.

Το νέο τουρκικό αφήγημα: Η Ελλάδα ως «επιτιθέμενη»

Η πιο κρίσιμη παρατήρηση του Φίλη αφορά την προσπάθεια της Άγκυρας να αντιστρέψει τους ρόλους.

Η Τουρκία επιχειρεί, σύμφωνα με τον ίδιο, να εμφανιστεί ως δύναμη σταθερότητας και άμυνας, παρουσιάζοντας αντίθετα την Ελλάδα ως χώρα που μεταβάλλει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

«Εμάς μας εμφανίζουν επιτιθέμενους σε αυτή τη φάση. Εμάς μας εμφανίζουν μια χώρα η οποία προσπαθεί και λειτουργεί αποσταθεροποιητικά με το να στρατιωτικοποιεί, κακώς κατά την Τουρκία, τα νησιά της», ανέφερε.

Εδώ βρίσκεται η ουσία.

Η Τουρκία δεν χρειάζεται να πείσει την Ελλάδα ότι έχει δίκιο.

Χρειάζεται να δημιουργήσει αρκετή αμφιβολία σε Ουάσιγκτον, Βρυξέλλες και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ώστε, σε περίπτωση νέας κρίσης, να μη θεωρηθεί αυτομάτως η ίδια υπεύθυνη για την κλιμάκωση.

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» άλλαξε το παιχνίδι

Το timing δεν είναι τυχαίο.

Στις 31 Αυγούστου υπογράφηκε η ιστορική συμφωνία Ελλάδας–Ισραήλ, ύψους περίπου €3 δισ., για την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα».

Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας, με δυνατότητες αντιμετώπισης βαλλιστικών πυραύλων, εναέριων απειλών και UAV.

Θα περιλαμβάνει David’s Sling, BARAK MX, SPYDER, MMR ραντάρ και νέο εθνικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου. Παράλληλα υπογράφηκε συμπληρωματική συμφωνία €26 εκατ. για συστήματα Drone Dome.

Αυτό ακριβώς έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.

Η Ελλάδα δεν αγοράζει απλώς μερικές ακόμη συστοιχίες πυραύλων.

Δημιουργεί μία νέα αρχιτεκτονική άρνησης πρόσβασης στον ελληνικό εναέριο χώρο.

Και η Τουρκία το γνωρίζει.

Γιατί η Άγκυρα ενοχλείται από τα ραντάρ

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν αφορά μόνο την κατάρριψη πυραύλων.

Η πραγματική της δύναμη βρίσκεται και στους αισθητήρες.

Τα MMR multi-mission radars που περιλαμβάνονται στη συμφωνία έχουν σχεδιαστεί για ευρεία εναέρια επιτήρηση, ενώ το συνολικό σύστημα θα ενοποιεί την εικόνα απειλών και τις δυνατότητες αεράμυνας.

Για την Τουρκία αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα αποκτά σταδιακά πολύ πυκνότερη εικόνα του εναέριου περιβάλλοντος στο Αιγαίο.

Στη συζήτηση στον ΣΚΑΪ επισημάνθηκε ακριβώς αυτή η διάσταση: η νέα αρχιτεκτονική θα αυξήσει δραστικά τη δυνατότητα εντοπισμού UAV και άλλων εναέριων μέσων.

Και αυτό εξηγεί γιατί η τουρκική πίεση για τη στρατιωτικοποίηση των νησιών αποκτά ξανά κεντρική θέση.

Ερντογάν: «Αλλάξτε πορεία στα νησιά»

Η παρέμβαση Φίλη έρχεται αμέσως μετά τις νέες δηλώσεις Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Ο Τούρκος πρόεδρος κάλεσε την Αθήνα να εγκαταλείψει αυτό που χαρακτήρισε «λάθος πορεία» ως προς τον εξοπλισμό των νησιών και προειδοποίησε να μην εκλαμβάνεται η «ήρεμη και λογική» στάση της Τουρκίας ως αδυναμία.

Ακόμη μεγαλύτερη προσοχή προκάλεσε η αναφορά του στο Καστελλόριζο.

Ο Ερντογάν χρησιμοποίησε το Κας, απέναντι από το ελληνικό νησί, για να στείλει ένα ιδιαίτερα αιχμηρό μήνυμα προς την Αθήνα. Η διατύπωση καταγράφηκε και στη σημερινή τουρκική και ελληνική επικαιρότητα, προκαλώντας προβληματισμό στην Αθήνα.

Το σημαντικό, όπως παρατήρησε ο Φίλης, είναι ότι δεν επρόκειτο απλώς για μια αυθόρμητη φράση.

«Δεν είναι μία προφορική δήλωση που μπορεί να πει κανείς ότι κάτι του ξέφυγε. Είναι κάτι που έχει μαγνητοφωνηθεί και έχει μεταφερθεί σε γραπτό λόγο», σημείωσε.

Άρα το μήνυμα παρέμεινε συνειδητά.

Ελλάδα–Ισραήλ: Η νέα τουρκική «εμμονή»

Ο δεύτερος πυλώνας του νέου αφηγήματος είναι το Ισραήλ.

Ο Φίλης έκανε μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα σύγκριση.

Κατά την εκτίμησή του, στο παρελθόν η Τουρκία παρουσίαζε την Ελλάδα ως χώρα που λειτουργούσε υπό την επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τώρα η εικόνα αλλάζει.

«Τώρα θεωρεί ότι η Ελλάδα είναι ενεργούμενο του Ισραήλ», ανέφερε, εξηγώντας ότι στην τουρκική αντίληψη η εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας–Ισραήλ εντάσσεται σε μία ευρύτερη προσπάθεια περιορισμού της Τουρκίας.

Αυτό είναι κρίσιμο για την ανάγνωση των επόμενων μηνών.

Η Ελλάδα βλέπει τη συνεργασία με το Ισραήλ ως μέσο ενίσχυσης της αποτροπής.

Η Τουρκία προσπαθεί να την παρουσιάσει ως τμήμα ενός αντιτουρκικού άξονα.

Δύο εντελώς διαφορετικές αφηγήσεις για την ίδια στρατηγική πραγματικότητα.

Ο Ερντογάν χρειάζεται και έναν «βολικό αντίπαλο»

Υπάρχει όμως και μία δεύτερη διάσταση.

Το Ισραήλ λειτουργεί, σύμφωνα με τον Φίλη, ως πολιτικά χρήσιμος αντίπαλος για τον Ερντογάν.

«Το Ισραήλ είναι και ένας βολικός αντίπαλος για τον Ερντογάν και για το εσωτερικό ακροατήριο αλλά και για το εξωτερικό ακροατήριο, καθότι θέλει να είναι ο υπερασπιστής και προστάτης των απανταχού μουσουλμάνων», ανέφερε.

Η σύνδεση της Ελλάδας με το Ισραήλ επιτρέπει έτσι στην Άγκυρα να εντάξει τις ελληνοτουρκικές διαφορές σε ένα πολύ ευρύτερο περιφερειακό αφήγημα.

Δεν είναι πλέον μόνο Αιγαίο.

Είναι Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ απέναντι στην τουρκική διεκδίκηση ηγετικού ρόλου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το TÜBİTAK MARMARA ήταν μήνυμα

Στο μεταξύ, η θεωρία συνοδεύεται από κινήσεις επί του πεδίου.

Η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX για δραστηριότητα του ερευνητικού TÜBİTAK MARMARA νοτίως του Καστελλόριζου.

Η Αθήνα απάντησε με αντι-NAVTEX, υποστηρίζοντας ότι ο σταθμός της Αττάλειας δεν έχει αρμοδιότητα έκδοσης οδηγίας στη συγκεκριμένη περιοχή και ότι μία από τις θέσεις βρίσκεται πάνω από ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Χρειάζεται εδώ μία κρίσιμη διάκριση:

οι έρευνες αφορούσαν τη στήλη ύδατος και όχι τον βυθό, επομένως δεν πρόκειται για επανάληψη του μοντέλου «Oruc Reis» του 2020.

Όμως η γεωπολιτική σημασία παραμένει.

Η Άγκυρα επαναφέρει στην πράξη τη δική της αντίληψη για το ποιος έχει δικαιοδοσία στην περιοχή.

Και στο βάθος το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Εδώ ο Φίλης έβαλε στο τραπέζι ίσως το σημαντικότερο επόμενο σημείο τριβής.

Το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου.

Η Τουρκία θα μπορούσε, κατά την εκτίμησή του, να παρουσιάσει οποιαδήποτε ελληνική ή κυπριακή κίνηση ως μέρος ενός σχεδίου που στρέφεται εναντίον των τουρκικών συμφερόντων.

«Η Ελλάδα με την Κύπρο, ας αφήσουμε το Ισραήλ, και κάποιους Ευρωπαίους, συγκεκριμένα τους Γάλλους, προσπαθούν να περάσουν ένα σχέδιο το οποίο είναι κόντρα στα συμφέροντα της Τουρκίας και εμείς είμαστε υποχρεωμένοι να απαντήσουμε σε αυτό το σχέδιο», περιέγραψε ως πιθανό τουρκικό επιχείρημα.

Αυτό είναι το σημείο όπου η σημερινή ρητορική μπορεί να αποκτήσει πραγματικό επιχειρησιακό περιεχόμενο.

Γιατί οι έρευνες για τον Great Sea Interconnector μπορούν να δημιουργήσουν συνθήκες επαφής ελληνικών και τουρκικών μέσων σε θαλάσσιες περιοχές όπου Αθήνα και Άγκυρα έχουν εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις περί δικαιοδοσίας.

Το TÜBİTAK MARMARA μπορεί επομένως να διαβαστεί και ως προειδοποιητικό σήμα για το πώς η Τουρκία ενδέχεται να κινηθεί όταν επανεκκινήσουν εργασίες του GSI.

Φίλης: Η Άγκυρα χτίζει κάτι για «ό,τι συμβεί μετά»

Και εδώ βρίσκεται η πιο σημαντική προειδοποίηση της συνέντευξης.

Ο Φίλης δεν προέβλεψε ότι επίκειται υποχρεωτικά θερμό επεισόδιο.

Είπε κάτι πιο σύνθετο — και ίσως πιο ανησυχητικό.

«Αυτό το αφήγημα της Τουρκίας είναι ένα αφήγημα προσαρμοσμένο στη νέα πραγματικότητα που χτίζει κάτι».

Και εξήγησε τι:

«Την πιθανότητα, όχι απαραιτήτως μιας κρίσης ή ενός θερμού επεισοδίου — μπορεί και αυτό να συμβεί — αλλά πάντως να φανεί ότι η Τουρκία δεν είναι ο υπεύθυνος για ό,τι πρόκειται να συμβεί από εδώ και πέρα».

Αυτό αλλάζει ολόκληρη την ανάγνωση της σημερινής έντασης.

Η Τουρκία δεν προετοιμάζει κατ’ ανάγκην το επόμενο επεισόδιο.

Προετοιμάζει την αφήγηση για το ποιος θα κατηγορηθεί εάν συμβεί.

Η νέα μάχη στο Αιγαίο είναι και μάχη αφηγήματος

Τα «ήρεμα νερά» δεν έχουν ακόμη μετατραπεί σε ανοιχτή κρίση.

Αλλά το περιβάλλον έχει αλλάξει.

Η Ελλάδα αποκτά την «Ασπίδα του Αχιλλέα».

Η στρατηγική σχέση Αθήνας–Ιερουσαλήμ βαθαίνει.

Η Τουρκία επαναφέρει την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών.

Το Καστελλόριζο επιστρέφει στο επίκεντρο.

Οι NAVTEX γίνονται ξανά εργαλείο προβολής διεκδικήσεων.

Και το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου παραμένει μπροστά ως πιθανό σημείο δοκιμασίας.

Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι Ελλάδα και Τουρκία οδηγούνται αναπόφευκτα σε σύγκρουση.

Σημαίνουν όμως ότι η περίοδος κατά την οποία η αποκλιμάκωση μπορούσε να θεωρείται σχεδόν αυτόματη τελειώνει.

Και η παρατήρηση Φίλη φωτίζει το σημαντικότερο στοιχείο:

η επόμενη ελληνοτουρκική κρίση, εάν έρθει, μπορεί να έχει αρχίσει πολύ πριν εμφανιστούν πολεμικά πλοία στο Αιγαίο — με τη μάχη για το ποιος θα εμφανιστεί διεθνώς ως επιτιθέμενος και ποιος ως αμυνόμενος. Πηγή: pagenews.gr