Η Άγκυρα ξαναβγάζει το Oruç Reis: NAVTEX για αγωγό προς τα Κατεχόμενα και νέο ενεργειακό τετελεσμένο

Το Oruç Reis επιστρέφει σε μια γνώριμη, αλλά εξαιρετικά ευαίσθητη περιοχή

Νέα κινητικότητα καταγράφεται στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς η Τουρκία εξέδωσε στις 22 Ιουλίου NAVTEX, με ισχύ έως τις 30 Αυγούστου, για σεισμικές έρευνες κατά μήκος της διαδρομής του σχεδιαζόμενου υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει τις νότιες τουρκικές ακτές με τα Κατεχόμενα.

Τις εργασίες αναλαμβάνει το ερευνητικό σκάφος Oruç Reis, το οποίο είχε καταπλεύσει στο λιμάνι Taşucu της Μερσίνης για τις τελικές προετοιμασίες. Η επιστροφή του πλοίου στην Ανατολική Μεσόγειο έχει αναπόφευκτα ισχυρό συμβολισμό, καθώς το όνομά του έχει συνδεθεί με τις μεγάλες ελληνοτουρκικές εντάσεις του 2020 και τον ανταγωνισμό για τις θαλάσσιες ζώνες.

Η σημερινή αποστολή αφορά, επισήμως, τεχνικές και σεισμικές έρευνες για την κατασκευή ενεργειακής υποδομής και όχι έρευνες για εντοπισμό κοιτασμάτων. Ωστόσο, στην Ανατολική Μεσόγειο ακόμη και ένα τεχνικό έργο μπορεί να αποκτήσει άμεσα πολιτική και στρατηγική διάσταση.

Ο αγωγός των 101 χιλιομέτρων

Το σχέδιο προβλέπει την κατασκευή αγωγού συνολικού μήκους περίπου 101 χιλιομέτρων, από το Anamur, στην επαρχία Μερσίνης, έως τον ηλεκτροπαραγωγικό σταθμό Teknecik, ανατολικά της Κερύνειας.

Από τη συνολική διαδρομή, περίπου 97 χιλιόμετρα θα είναι υποθαλάσσια και τέσσερα χιλιόμετρα χερσαία. Σύμφωνα με τον τουρκικό σχεδιασμό, το έργο θα αποτελείται από δύο παράλληλους σωλήνες διαμέτρου 56 εκατοστών και θα διαθέτει δυνατότητα αμφίδρομης ροής. Αυτό σημαίνει ότι το αέριο θα μπορεί να μεταφέρεται τόσο από την Τουρκία προς την Κύπρο όσο, θεωρητικά, και προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Το τουρκικό υπουργείο Ενέργειας επιβεβαιώνει επισήμως ότι ο αγωγός θα συνδέει το Anamur με το Teknecik, παρουσιάζοντας το έργο ως βασικό βήμα για τη σταθερή τροφοδοσία της τουρκοκυπριακής πλευράς με φυσικό αέριο και για την ενίσχυση της ηλεκτροπαραγωγής.

Τουρκοκυπριακές αναφορές τοποθετούν την πιθανή έναρξη λειτουργίας του αγωγού στο 2028, χωρίς πάντως να έχουν δημοσιοποιηθεί πλήρως το κόστος, η προβλεπόμενη δυναμικότητα, η χρηματοδότηση και οι τελικές περιβαλλοντικές μελέτες.

Το μνημόνιο της 10ης Ιουλίου και το πολιτικό του μήνυμα

Η NAVTEX ακολουθεί το μνημόνιο που υπεγράφη στις 10 Ιουλίου από τον αντιπρόεδρο της Τουρκίας Τζεβντέτ Γιλμάζ και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη της «κυβέρνησης» των Κατεχομένων Ünal Üstel.

Η συμφωνία καλύπτει τον αγωγό, τις εγκαταστάσεις παραλαβής και τις υποστηρικτικές υποδομές. Η Άγκυρα την παρουσιάζει ως «ιστορική καμπή» και ως έργο που θα ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομική βιωσιμότητα των Κατεχομένων.

Ο Üstel, μάλιστα, δεν περιορίστηκε στην ενεργειακή πλευρά. Δήλωσε ότι η συμφωνία στέλνει «ισχυρό μήνυμα στην Ανατολική Μεσόγειο», συνδέοντας ευθέως το έργο με τη διεκδίκηση πολιτικής υπόστασης και «κυρίαρχης βούλησης» από την τουρκοκυπριακή πλευρά.

Αυτό ακριβώς είναι που μετατρέπει τον αγωγό από έργο υποδομής σε εργαλείο γεωπολιτικής.

Η ενεργειακή εξάρτηση ως πολιτική ενσωμάτωση

Η τουρκική αφήγηση εστιάζει στο οικονομικό και ενεργειακό όφελος: μείωση της εξάρτησης από ακριβά υγρά καύσιμα, σταθερότερη ηλεκτροπαραγωγή και πρόσβαση σε ένα μεγαλύτερο δίκτυο φυσικού αερίου.

Η Λευκωσία, όμως, βλέπει κάτι πολύ διαφορετικό.

Η σύνδεση με τον τουρκικό ενεργειακό κορμό θα καταστήσει τα Κατεχόμενα ακόμη περισσότερο εξαρτημένα από την Άγκυρα για μια κρίσιμη λειτουργία, την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Μετά το υποθαλάσσιο σύστημα μεταφοράς νερού, ένας αγωγός φυσικού αερίου θα προσθέσει ακόμη έναν στρατηγικό «ομφάλιο λώρο» μεταξύ Τουρκίας και κατεχόμενου βόρειου τμήματος της Κύπρου.

Η κίνηση αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως επιτάχυνση της οικονομικής και διοικητικής ενσωμάτωσης των Κατεχομένων στην Τουρκία, σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα προβάλλει όλο και πιο συστηματικά τη λύση των δύο κρατών.

Η σκληρή απάντηση της Λευκωσίας

Το κυπριακό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε το μνημόνιο παράνομο, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί νέα έκφραση της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής και μέρος μιας συνεχιζόμενης προσπάθειας παγίωσης των τετελεσμένων της κατοχής.

Η Κυπριακή Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η κατασκευή στρατηγικών υποδομών στο έδαφος και στις θαλάσσιες ζώνες της χωρίς τη συγκατάθεσή της παραβιάζει την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Παράλληλα, επικαλείται το διεθνές δίκαιο, το Δίκαιο της Θάλασσας και τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Η Λευκωσία έχει διαμηνύσει ότι θα κινηθεί σε νομικό, πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο, θέτοντας το θέμα σε διεθνείς οργανισμούς και ιδίως στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπήκε ήδη στο παιχνίδι

Η ύπατη εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλας, κάλεσε την Τουρκία να σεβαστεί την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η τοποθέτηση έγινε μετά τη συζήτηση του θέματος στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων, όπου η κυπριακή πλευρά κατήγγειλε το έργο ως νέα παράνομη ενέργεια της Άγκυρας.

Η ευρωπαϊκή αντίδραση έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι η Τουρκία επιδιώκει ταυτόχρονα στενότερη οικονομική και πολιτική συνεργασία με τις Βρυξέλλες. Η Άγκυρα θα επιχειρήσει να παρουσιάσει τον αγωγό ως τεχνικό έργο εσωτερικής ενεργειακής τροφοδοσίας. Η Κυπριακή Δημοκρατία θα επιδιώξει να τον εντάξει στο ευρύτερο πλαίσιο της κατοχής και της παραβίασης των δικαιωμάτων κράτους-μέλους.

Ο αμφίδρομος αγωγός αποκαλύπτει μεγαλύτερες φιλοδοξίες

Η πρόβλεψη για αμφίδρομη ροή είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα τεχνική λεπτομέρεια του σχεδίου.

Εάν ο μοναδικός σκοπός ήταν η μεταφορά τουρκικού φυσικού αερίου προς τα Κατεχόμενα, ένας μονόδρομος αγωγός θα ήταν αρκετός. Η δυνατότητα μεταφοράς αερίου προς την Τουρκία δείχνει ότι η Άγκυρα θέλει να διατηρήσει ανοιχτό ένα πολύ μεγαλύτερο στρατηγικό σενάριο.

Ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ έχει δηλώσει ότι ο αγωγός θα μπορούσε στο μέλλον να μεταφέρει φυσικό αέριο που θα παράγεται στην Κύπρο προς την Τουρκία και, μέσω αυτής, προς την Ευρώπη.

Προς το παρόν, αυτό αποτελεί τουρκική στρατηγική επιδίωξη και όχι συμφωνημένο περιφερειακό σχέδιο. Η διατύπωσή της, όμως, δείχνει ότι η Άγκυρα δεν αντιμετωπίζει τον αγωγό ως ένα κλειστό δίκτυο τοπικής κατανάλωσης.

Τον βλέπει ως πιθανή πρώτη υποδομή ενός τουρκικού διαδρόμου για το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Τουρκία θέλει να γίνει η αναπόφευκτη ενεργειακή πύλη

Η Άγκυρα επιδιώκει εδώ και χρόνια να πείσει ότι οι υποθαλάσσιες μεταφορές φυσικού αερίου από την Ανατολική Μεσόγειο προς την Ευρώπη είναι οικονομικά και τεχνικά βιώσιμες κυρίως μέσω Τουρκίας.

Με αυτό το σκεπτικό, προσπαθεί να αμφισβητήσει ή να παρακάμψει εναλλακτικά σχήματα συνεργασίας μεταξύ Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ και Αιγύπτου.

Ο νέος αγωγός δεν θα αρκεί από μόνος του για να μεταφέρει μεγάλα περιφερειακά κοιτάσματα. Δημιουργεί, όμως, υποδομή, τεχνογνωσία και πολιτικό προηγούμενο.

Η στρατηγική της Άγκυρας είναι να εγκαταστήσει σταδιακά μια νέα πραγματικότητα: ότι οποιαδήποτε μελλοντική εξαγωγή φυσικού αερίου της περιοχής θα πρέπει να περάσει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, από το τουρκικό δίκτυο.

Τι σημαίνει για Ελλάδα και Κύπρο

Για την Κυπριακή Δημοκρατία, ο κίνδυνος είναι διπλός.

Πρώτον, ο αγωγός ενισχύει την οικονομική και ενεργειακή αυτονόμηση των Κατεχομένων από τη νόμιμη κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ ταυτόχρονα βαθαίνει την εξάρτησή τους από την Τουρκία.

Δεύτερον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα ως επιχείρημα για μελλοντική συμμετοχή στις ενεργειακές εξελίξεις γύρω από την Κύπρο, ακόμη και χωρίς επίλυση του Κυπριακού.

Για την Ελλάδα, η επανεμφάνιση του Oruç Reis αποτελεί υπενθύμιση ότι η τουρκική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο δεν έχει εγκαταλειφθεί. Έχει απλώς προσαρμοστεί: από την άμεση αναζήτηση υδρογονανθράκων περνά στην κατασκευή υποδομών που δημιουργούν μακροχρόνια πολιτικά και οικονομικά δεδομένα.

Δεν είναι ακόμη αγωγός — είναι όμως ήδη πολιτικό τετελεσμένο

Το έργο βρίσκεται ακόμη στη φάση των ερευνών και της τεχνικής προετοιμασίας. Δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως η χρηματοδότηση, η εμπορική βιωσιμότητα, η τελική χάραξη και το ακριβές χρονοδιάγραμμα.

Ωστόσο, η Άγκυρα έχει ήδη κερδίσει ένα πρώτο πολιτικό αποτέλεσμα.

Υπέγραψε συμφωνία με τη μη αναγνωρισμένη τουρκοκυπριακή διοίκηση, εξέδωσε NAVTEX, έστειλε το Oruç Reis και παρουσίασε τον σχεδιασμό ως υπόθεση δύο «κρατών».

Η Λευκωσία απαντά ότι κανένα έργο δεν μπορεί να νομιμοποιήσει την κατοχή ή να υποκαταστήσει την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η νέα αντιπαράθεση δεν θα κριθεί μόνο στον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου. Θα κριθεί στις Βρυξέλλες, στα διεθνή φόρα, στις ενεργειακές αγορές και στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό.

Το Oruç Reis μπορεί αυτή τη φορά να μη βγαίνει για αναζήτηση κοιτασμάτων. Βγαίνει, όμως, για κάτι εξίσου κρίσιμο: να χαράξει πάνω στον θαλάσσιο χάρτη την επόμενη τουρκική διεκδίκηση — ότι η Άγκυρα δεν θέλει απλώς μερίδιο στην ενέργεια της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά να γίνει η πύλη από την οποία θα περνούν όλοι.