Πλεύρης στο POLITICO: «Όποιος απορρίπτεται, εκτός ΕΕ» – Return hubs από τις αρχές του 2027

Η Ελλάδα πιέζει για ταχύτερες επιστροφές όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία και μπαίνει στην πρώτη γραμμή του νέου ευρωπαϊκού μοντέλου: Αθήνα, Κοπεγχάγη, Βερολίνο, Βιέννη και Χάγη σχεδιάζουν κέντρα επιστροφής σε τρίτες χώρες, με στόχο ένα πρώτο πιλοτικό εγχείρημα στις αρχές του 2027.

Από τη συζήτηση για την προστασία των ευρωπαϊκών συνόρων, η Ευρώπη περνά πλέον στο δυσκολότερο κεφάλαιο:

τι συμβαίνει όταν μια αίτηση ασύλου απορρίπτεται.

Και η Ελλάδα επιχειρεί να βρεθεί στην πρώτη γραμμή αυτής της αλλαγής.

Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, μιλώντας στο POLITICO, τάχθηκε υπέρ της γρήγορης απομάκρυνσης από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσων έχουν λάβει τελεσίδικη αρνητική απόφαση και δεν διαθέτουν πλέον δικαίωμα παραμονής.

Στην καρδιά του νέου σχεδιασμού βρίσκονται τα λεγόμενα return hubs:

κέντρα επιστροφής σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το σχέδιο: αρχές του 2027 το πρώτο πιλοτικό hub

Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Έλληνας υπουργός στο POLITICO, ένα πιλοτικό πρόγραμμα για τη μεταφορά ανθρώπων που έχουν απολέσει το δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ σε καθορισμένες τρίτες χώρες αναμένεται να μπορεί να τεθεί σε εφαρμογή στις αρχές του επόμενου έτους.

Δεν πρόκειται πλέον μόνο για ελληνική πρόταση.

Η Ελλάδα συμμετέχει σε ένα Core Group πέντε ευρωπαϊκών χωρών μαζί με:

• τη Δανία,
• την Αυστρία,
• τη Γερμανία,
• την Ολλανδία.

Στις αρχές Σεπτεμβρίου οι πέντε χώρες συναντήθηκαν στην Κοπεγχάγη και συμφώνησαν στις βασικές αρχές του σχεδίου για τη δημιουργία return hubs σε ασφαλείς τρίτες χώρες.

Οι επαφές με τρίτες χώρες έχουν ήδη αρχίσει

Και υπάρχει μία κρίσιμη λεπτομέρεια.

Το ελληνικό υπουργείο Μετανάστευσης έχει ανακοινώσει ότι τεχνικές συναντήσεις και διαβουλεύσεις με υποψήφιες τρίτες χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει.

Δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη ποια χώρα θα φιλοξενήσει τον πρώτο κόμβο.

Το υπουργείο έχει αναφέρει ότι το ενδιαφέρον επικεντρώνεται ιδίως σε χώρες της αφρικανικής ηπείρου, χωρίς μέχρι στιγμής να κατονομάζεται συμφωνία με συγκεκριμένο κράτος.

Τι ακριβώς είναι τα return hubs

Τα return hubs δεν προορίζονται για ανθρώπους των οποίων η αίτηση ασύλου εξακολουθεί να εξετάζεται.

Ο ευρωπαϊκός σχεδιασμός αφορά υπηκόους τρίτων χωρών που δεν έχουν πλέον νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής.

Ένα τέτοιο κέντρο σε τρίτη χώρα θα μπορεί να λειτουργεί είτε:

• ως τελικός προορισμός επιστροφής,
• είτε ως ενδιάμεσο κέντρο μέχρι την περαιτέρω επιστροφή στη χώρα καταγωγής ή σε άλλη τρίτη χώρα.

Πρόκειται για ουσιαστική αλλαγή στη λογική του ευρωπαϊκού συστήματος επιστροφών.

Η ΕΕ άνοιξε πλέον νομικά την πόρτα

Το σχέδιο δεν κινείται σε νομικό κενό.

Τον Ιούνιο του 2026 Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία για τον νέο ευρωπαϊκό Κανονισμό Επιστροφών.

Το νέο πλαίσιο προβλέπει ρητά τη δυνατότητα δημιουργίας return hubs σε τρίτες χώρες.

Υπάρχουν όμως προϋποθέσεις.

Η τρίτη χώρα πρέπει να σέβεται τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις αρχές του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της μη επαναπροώθησης – non-refoulement.

Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται από τις συγκεκριμένες συμφωνίες.

Γιατί η Ευρώπη αλλάζει γραμμή

Πίσω από τη στροφή βρίσκεται ένα πρόβλημα που οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν εδώ και χρόνια:

πολλοί άνθρωποι λαμβάνουν απόφαση επιστροφής, αλλά τελικά δεν επιστρέφουν.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ποσοστό αποτελεσματικών επιστροφών στην ΕΕ αυξήθηκε στο 28% το 2025, παραμένοντας όμως χαμηλό σε σχέση με τον συνολικό αριθμό αποφάσεων επιστροφής.

Το νέο σύστημα επιχειρεί να περιορίσει αυτή την απόσταση.

Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής

Ο νέος κανονισμός φέρνει και ένα ακόμη εργαλείο:

την European Return Order.

Πρόκειται για ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο στο οποίο θα καταγράφονται τα βασικά στοιχεία μιας απόφασης επιστροφής, ώστε να διευκολύνεται η αναγνώρισή της μεταξύ των κρατών-μελών.

Στόχος είναι να περιοριστεί ένα από τα προβλήματα του σημερινού συστήματος:

ένας άνθρωπος να λαμβάνει απόφαση επιστροφής σε ένα κράτος και στη συνέχεια να μετακινείται σε άλλο κράτος-μέλος, όπου η διαδικασία πρέπει να επανεκκινήσει ή να αντιμετωπίσει νέες διοικητικές δυσκολίες.

Και αυστηρότεροι κανόνες όταν κάποιος δεν συνεργάζεται

Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει επίσης ισχυρότερες υποχρεώσεις συνεργασίας για όσους δεν έχουν δικαίωμα παραμονής.

Η αναγκαστική επιστροφή προβλέπεται όταν, μεταξύ άλλων, κάποιος δεν συνεργάζεται με τις αρχές, διαφεύγει σε άλλο κράτος-μέλος, δεν αναχωρεί μέσα στην προθεσμία εθελοντικής επιστροφής ή αποτελεί κίνδυνο για την ασφάλεια.

Παράλληλα, διατηρούνται και ενισχύονται οι δυνατότητες εθελοντικής επιστροφής και επανένταξης.

Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα του Νότου στο Core Group

Για την Αθήνα υπάρχει και μία ιδιαίτερη πολιτική διάσταση.

Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα του ευρωπαϊκού Νότου που συμμετέχει στο συγκεκριμένο Core Group των πέντε χωρών.

Ο Πλεύρης έχει παρουσιάσει τα return hubs ως μέσο ώστε τα κράτη πρώτης γραμμής να μη μετατρέπονται σε μόνιμους χώρους παραμονής ανθρώπων που έχουν λάβει τελεσίδικη αρνητική απόφαση.

«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε η Ελλάδα να μετατρέπεται σε μόνιμο σημείο εγκλωβισμού για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία», είχε δηλώσει μετά τη συνάντηση της Κοπεγχάγης.

Πλεύρης: Return hubs και πίεση στις χώρες προέλευσης

Η ελληνική στρατηγική δεν σταματά όμως στους κόμβους επιστροφής.

Στη Διάσκεψη του Μονάχου, μόλις πριν από λίγες ημέρες, ο Πλεύρης επανέφερε την ανάγκη:

• ισχυρότερης συμμετοχής της Frontex στις επιστροφές,
• στενότερης συνεργασίας των κρατών-μελών,
• πίεσης στις χώρες προέλευσης ώστε να δέχονται πίσω τους υπηκόους τους,
• αξιοποίησης ακόμη και της ευρωπαϊκής πολιτικής θεωρήσεων ως μοχλού πίεσης.

Άρα τα return hubs αποτελούν μόνο ένα τμήμα ενός ευρύτερου συστήματος.

Από το άσυλο στις επιστροφές

Το timing δεν είναι τυχαίο.

Το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο εφαρμόζεται από τις 12 Ιουνίου 2026.

Η Κομισιόν ανακοίνωσε τον Ιούλιο ότι τα κράτη-μέλη έχουν σημειώσει πρόοδο στην εφαρμογή του, ενώ ειδικά για την Ελλάδα ανέφερε ότι έχει αρχίσει να διορθώνει προηγούμενες πρακτικές σχετικά με τους κανόνες ευθύνης και τις μεταφορές.

Τώρα όμως η πολιτική μάχη μετακινείται στο επόμενο στάδιο:

τι γίνεται μετά την απόρριψη του ασύλου.

Το δύσκολο τεστ θα είναι η τρίτη χώρα

Εδώ βρίσκεται και το μεγαλύτερο πρακτικό ερώτημα του σχεδίου.

Για να υπάρξει return hub πρέπει να βρεθεί τρίτη χώρα που:

• θα συμφωνήσει να το φιλοξενήσει,
• θα αποδεχθεί το σχετικό ευρωπαϊκό πλαίσιο,
• θα πληροί τις απαιτήσεις προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων,
• και θα μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν θα παραβιάζεται η αρχή της μη επαναπροώθησης.

Χωρίς τέτοια συμφωνία, ο ευρωπαϊκός κανονισμός από μόνος του δεν αρκεί για να δημιουργηθεί ένας κόμβος.

Η μεγάλη αλλαγή της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής

Η συζήτηση στην Ευρώπη μετακινείται έτσι αισθητά.

Για χρόνια το βάρος έπεφτε κυρίως:

στην υποδοχή, στην εξέταση ασύλου και στην κατανομή της ευθύνης μεταξύ των κρατών-μελών.

Το νέο κεφάλαιο αφορά όλο και περισσότερο:

σύνορα, επιστροφές, επανεισδοχές και συνεργασία με τρίτες χώρες.

Και η Ελλάδα επιχειρεί να βρίσκεται στο κέντρο αυτής της συζήτησης.

Το μεγάλο τεστ πλέον δεν είναι εάν η Ευρώπη θα θεσμοθετήσει τα return hubs.

Η δυνατότητα αυτή έχει ήδη ενσωματωθεί στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Το τεστ είναι πού θα δημιουργηθεί ο πρώτος κόμβος, με ποια τρίτη χώρα θα υπάρξει συμφωνία και εάν το πιλοτικό σχέδιο μπορεί πράγματι να ξεκινήσει στις αρχές του 2027, όπως περιγράφει ο Πλεύρης στο POLITICO.

Πηγή: pagenews.gr