Νέο σκηνικό έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο επιχειρεί να διαμορφώσει η Τουρκία, εκδίδοντας δύο αντι-NAVTEX με αποδέκτες την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία βρίσκονται στο επίκεντρο κρίσιμες θαλάσσιες δραστηριότητες και μεγάλα έργα διασυνδεσιμότητας.
Η Άγκυρα επαναφέρει τις γνωστές διεκδικήσεις της για τις περιοχές ευθύνης έκδοσης ναυτικών αναγγελιών, αμφισβητεί την κυπριακή δικαιοδοσία σε θαλάσσιες ζώνες και επικαλείται τις μονομερείς συντεταγμένες που έχει καταθέσει στον ΟΗΕ στο πλαίσιο του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο διπλωματικός συντάκτης της ΕΡΤ Νίκος Μελέτης, μιλώντας στο κεντρικό δελτίο του ΕΡΤnews, οι δύο τουρκικές αναγγελίες έχουν σαφή πολιτική και διπλωματική στόχευση.
Δεν αφορούν μόνο τη διεξαγωγή μιας πολυεθνικής στρατιωτικής άσκησης και τις προγραμματισμένες γεωφυσικές έρευνες για ένα υποθαλάσσιο καλώδιο.
Εντάσσονται στην ευρύτερη προσπάθεια της Τουρκίας να διατηρήσει ενεργές τις διεκδικήσεις της σε μια περιοχή όπου σχεδιάζονται σημαντικές ενεργειακές και τηλεπικοινωνιακές υποδομές.
Πρώτη αντι-NAVTEX: Η Άγκυρα παρεμβαίνει στην άσκηση EUNOMIA
Η πρώτη τουρκική κίνηση αφορά την πολυεθνική στρατιωτική άσκηση EUNOMIA, η οποία έχει προγραμματιστεί για τις 19 Οκτωβρίου.
Η Ελλάδα έχει εκδώσει NAVTEX για τη διεξαγωγή της άσκησης, γνωστοποιώντας τη σχετική θαλάσσια περιοχή και τις δραστηριότητες που θα πραγματοποιηθούν.
Η Τουρκία απάντησε με δική της αναγγελία, στην οποία ουσιαστικά αναμεταδίδει τις συντεταγμένες της άσκησης.
Ωστόσο, η αναμετάδοση συνοδεύεται από μια κρίσιμη πολιτική διεκδίκηση.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η ίδια είναι αρμόδια για την έκδοση NAVTEX στη συγκεκριμένη περιοχή.
Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να αμφισβητήσει την ελληνική αρμοδιότητα έκδοσης της αναγγελίας και να προβάλει τη δική της θέση σχετικά με τις περιοχές ευθύνης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η κίνηση δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με παρεμπόδιση της άσκησης. Αποτελεί, όμως, μια επίσημη καταγραφή της τουρκικής αμφισβήτησης μέσω του συστήματος ναυτικών αναγγελιών.
Τι σημαίνει η αντι-NAVTEX και γιατί έχει πολιτική σημασία
Οι NAVTEX αποτελούν αναγγελίες που χρησιμοποιούνται για την ενημέρωση των ναυτιλλομένων σχετικά με δραστηριότητες, κινδύνους και άλλες πληροφορίες ασφάλειας στη θάλασσα.
Η έκδοση μιας τέτοιας αναγγελίας δεν καθορίζει από μόνη της την κυριαρχία ή τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός κράτους.
Ωστόσο, στην Ανατολική Μεσόγειο οι διαφωνίες σχετικά με τις περιοχές αρμοδιότητας έκδοσης NAVTEX αποκτούν συχνά πολιτικό χαρακτήρα.
Η Τουρκία χρησιμοποιεί κατά καιρούς αντίστοιχες αναγγελίες για να καταγράψει τις θέσεις της έναντι ελληνικών και κυπριακών δραστηριοτήτων.
Η ουσία της πρώτης αντι-NAVTEX βρίσκεται ακριβώς σε αυτό το σημείο: η Άγκυρα δεν αμφισβητεί μόνο μια συγκεκριμένη ανακοίνωση, αλλά επιχειρεί να προβάλει τη δική της αρμοδιότητα στη θαλάσσια περιοχή.
Η διάκριση έχει σημασία, καθώς οι περιοχές ευθύνης για ναυτικές αναγγελίες δεν ταυτίζονται αυτομάτως με τα όρια της υφαλοκρηπίδας ή της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Δεύτερη αντι-NAVTEX: Στο στόχαστρο η κυπριακή ΑΟΖ
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δεύτερη τουρκική αντι-NAVTEX, η οποία στρέφεται κατά αναγγελίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η Λευκωσία έχει προγραμματίσει γεωφυσικές έρευνες εντός της κυπριακής ΑΟΖ, στο πλαίσιο του έργου EMC, ενός σημαντικού σχεδίου υποθαλάσσιας τηλεπικοινωνιακής διασύνδεσης μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.
Το έργο προβλέπει τη μεταφορά δεδομένων μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου, με σταθμούς μεταξύ άλλων στη Σαουδική Αραβία και στην Ελλάδα.
Η κυπριακή NAVTEX αφορά δραστηριότητες ερευνητικού πλοίου που, σύμφωνα με τον προγραμματισμό, αναμένεται να ξεκινήσουν στις 21 Οκτωβρίου.
Η Τουρκία απάντησε με αναγγελία που περιλαμβάνει τρεις βασικές αμφισβητήσεις.
Πρώτον, υποστηρίζει ότι η επίμαχη περιοχή βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.
Δεύτερον, διεκδικεί την αρμοδιότητα έκδοσης NAVTEX.
Τρίτον, επαναφέρει τις πάγιες τουρκικές θέσεις για το καθεστώς της Κυπριακής Δημοκρατίας και τις συνθήκες του 1960.
Η συγκεκριμένη αντίδραση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή αφορά πραγματικές ερευνητικές δραστηριότητες που πρόκειται να πραγματοποιηθούν τις επόμενες ημέρες.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» επιστρέφει μέσω των θαλάσσιων αναγγελιών
Στη δεύτερη αντι-NAVTEX, η Άγκυρα επικαλείται τα όρια της υφαλοκρηπίδας που έχει μονομερώς γνωστοποιήσει στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών το 2020.
Οι τουρκικές αυτές θέσεις εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο των θαλάσσιων διεκδικήσεων που συνδέονται με τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Η Τουρκία επιδιώκει να εμφανίζει τις συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές ως περιοχές στις οποίες διαθέτει δικαιώματα και αρμοδιότητες.
Ωστόσο, η μονομερής γνωστοποίηση συντεταγμένων στον ΟΗΕ δεν συνιστά διεθνή αναγνώριση των τουρκικών διεκδικήσεων ούτε επιλύει τις υφιστάμενες διαφορές θαλάσσιας οριοθέτησης.
Η Κυπριακή Δημοκρατία διατηρεί τις δικές της θέσεις και δικαιώματα βάσει του διεθνούς δικαίου.
Η νέα τουρκική αναγγελία καταγράφει συνεπώς μια ακόμη εκδήλωση της σύγκρουσης ανάμεσα στις θέσεις της Άγκυρας και της Λευκωσίας για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Τουρκία επαναφέρει και το Κυπριακό
Πέρα από τις θαλάσσιες διεκδικήσεις, η δεύτερη αντι-NAVTEX περιλαμβάνει και αναφορές στο πολιτικό και νομικό καθεστώς της Κύπρου.
Η Άγκυρα επαναλαμβάνει τη γνωστή θέση της ότι η σημερινή Κυπριακή Δημοκρατία δεν ταυτίζεται, κατά την τουρκική ερμηνεία, με το συνεταιρικό κράτος που ιδρύθηκε το 1960.
Παράλληλα, επικαλείται τις Συνθήκες Εγγυήσεως και Εγκαθιδρύσεως.
Οι θέσεις αυτές αποτελούν μέρος της διαχρονικής τουρκικής επιχειρηματολογίας για το Κυπριακό.
Δεν αναιρούν, ωστόσο, τη διεθνή αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία είναι κράτος-μέλος του ΟΗΕ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ενσωμάτωση αυτών των ισχυρισμών σε μια ναυτική αναγγελία δείχνει ότι η τουρκική αντίδραση δεν περιορίζεται σε τεχνικά ζητήματα ναυσιπλοΐας.
Συνδέεται με τις ευρύτερες πολιτικές διεκδικήσεις της Άγκυρας στην περιοχή.
Το καλώδιο EMC και η γεωπολιτική σημασία των δεδομένων
Η νέα ένταση αναδεικνύει και μια λιγότερο προβεβλημένη πλευρά του ανταγωνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πέρα από τους υδρογονάνθρακες, τις ενεργειακές διασυνδέσεις και τις στρατιωτικές δραστηριότητες, η περιοχή αποκτά αυξανόμενη σημασία για τις τηλεπικοινωνιακές υποδομές.
Το έργο EMC αφορά τη μεταφορά δεδομένων μεταξύ Ασίας και Ευρώπης μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου.
Τέτοιου είδους υποδομές έχουν στρατηγική αξία, καθώς υποστηρίζουν τις διεθνείς ψηφιακές επικοινωνίες και τη διασύνδεση μεγάλων οικονομικών περιοχών.
Η διαδρομή τους, οι σταθμοί προσαιγιάλωσης και οι θαλάσσιες έρευνες που προηγούνται της εγκατάστασης αποτελούν κρίσιμα στάδια υλοποίησης.
Η τουρκική αντίδραση στις κυπριακές έρευνες δείχνει ότι ο ανταγωνισμός στην Ανατολική Μεσόγειο δεν αφορά πλέον μόνο τους ενεργειακούς πόρους.
Επεκτείνεται και στις υποδομές ψηφιακής συνδεσιμότητας.
Η σύνδεση με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου
Οι δύο τουρκικές αντι-NAVTEX εκδίδονται σε μια περίοδο κατά την οποία παραμένει στο προσκήνιο και το σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, γνωστό ως Great Sea Interconnector.
Πρόκειται για διαφορετικό έργο από το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο EMC.
Το Great Sea Interconnector αφορά τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ το EMC τη μεταφορά δεδομένων.
Ωστόσο, και τα δύο έργα συνδέονται με τη στρατηγική σημασία των υποθαλάσσιων υποδομών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι έρευνες και η εγκατάσταση καλωδίων απαιτούν δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές όπου υπάρχουν διαφορετικές κρατικές διεκδικήσεις.
Γι’ αυτό και οι ελληνικές και κυπριακές αρχές παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή τις τουρκικές αναγγελίες.
Η έκδοση των αντι-NAVTEX δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η Άγκυρα σχεδιάζει να εμποδίσει το Great Sea Interconnector.
Αποτελεί, όμως, ένδειξη ότι η Τουρκία εξακολουθεί να προβάλλει τις θέσεις της στις θαλάσσιες περιοχές όπου αναπτύσσονται στρατηγικές υποδομές.
Η 21η Οκτωβρίου ως κρίσιμη ημερομηνία
Το επόμενο σημαντικό ορόσημο είναι η 21η Οκτωβρίου, όταν, σύμφωνα με την κυπριακή NAVTEX, προγραμματίζεται η έναρξη των ερευνητικών δραστηριοτήτων για το EMC.
Το ερώτημα είναι εάν η τουρκική αντίδραση θα περιοριστεί στο επίπεδο των ναυτικών αναγγελιών ή εάν θα υπάρξει και παρουσία τουρκικών μέσων στην περιοχή.
Όπως ανέφερε ο Νίκος Μελέτης στο ΕΡΤnews, μένει να διαπιστωθεί εάν η Άγκυρα θα επιλέξει δυναμική αντίδραση ή ενέργειες παρενόχλησης του ερευνητικού πλοίου.
Πρόκειται για ενδεχόμενα που εξετάζονται και όχι για επιβεβαιωμένες τουρκικές επιχειρησιακές αποφάσεις.
Η σημασία της ημερομηνίας έγκειται στο ότι τότε η διπλωματική αντιπαράθεση μπορεί να συναντήσει την πραγματική δραστηριότητα ενός ερευνητικού σκάφους στη θάλασσα.
Η εξέλιξη αυτή θα αποτελέσει δοκιμασία για τη διαχείριση της έντασης στην περιοχή.
Η Αθήνα παρακολουθεί τις κινήσεις και εξετάζει τα σενάρια
Σύμφωνα με την ενημέρωση της ΕΡΤ, η ελληνική πλευρά παρακολουθεί τις τουρκικές κινήσεις και τις εντάσσει στον σχεδιασμό της για τις επόμενες δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η παρακολούθηση αφορά τόσο τις επίσημες ναυτικές αναγγελίες όσο και την πιθανότητα περαιτέρω αντίδρασης όταν ξεκινήσουν οι προγραμματισμένες έρευνες.
Το κρίσιμο ζητούμενο είναι να διατηρηθεί η δυνατότητα υλοποίησης των έργων χωρίς να προκληθεί ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Η Αθήνα και η Λευκωσία καλούνται να αξιολογήσουν τις τουρκικές κινήσεις με βάση τα πραγματικά επιχειρησιακά δεδομένα και το ισχύον διεθνές πλαίσιο.
Η διαφορά ανάμεσα στη διπλωματική αμφισβήτηση και στην έμπρακτη παρεμπόδιση δραστηριοτήτων είναι ουσιώδης.
Μέχρι στιγμής, από τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί προκύπτει η έκδοση των δύο τουρκικών αντι-NAVTEX, όχι επιβεβαιωμένη φυσική παρεμπόδιση των συγκεκριμένων δραστηριοτήτων.
Η στρατηγική της Άγκυρας: Διαρκής αμφισβήτηση στην Ανατολική Μεσόγειο
Οι δύο τουρκικές αναγγελίες συνδέονται με διαφορετικές δραστηριότητες, αλλά έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό.
Η Άγκυρα επιχειρεί να καταγράψει τις δικές της θέσεις για τις αρμοδιότητες και τις θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.
Στην περίπτωση της EUNOMIA, η αμφισβήτηση αφορά την αρμοδιότητα έκδοσης NAVTEX.
Στην περίπτωση του EMC, η Τουρκία προβάλλει επιπλέον διεκδικήσεις υφαλοκρηπίδας και επαναφέρει τις γνωστές θέσεις της για την Κυπριακή Δημοκρατία.
Αυτή η διαφοροποίηση έχει σημασία για την αξιολόγηση των δύο περιστατικών.
Δεν πρόκειται για δύο απολύτως όμοιες κινήσεις, αλλά για αναγγελίες με διαφορετικό περιεχόμενο που εντάσσονται στην ίδια ευρύτερη στρατηγική αμφισβήτησης.
Η χρονική τους σύμπτωση αυξάνει το διπλωματικό ενδιαφέρον και επαναφέρει το ερώτημα για τη στάση που θα τηρήσει η Άγκυρα όταν οι δραστηριότητες περάσουν από τον σχεδιασμό στην υλοποίηση.
Το πραγματικό διακύβευμα: Ποιος θα διαμορφώσει τους κανόνες στην Ανατολική Μεσόγειο
Η Ανατολική Μεσόγειος εξελίσσεται σε κομβική περιοχή για τις ενεργειακές και ψηφιακές διασυνδέσεις της Ευρώπης με την ευρύτερη Μέση Ανατολή και την Ασία.
Η ανάπτυξη αυτών των υποδομών προϋποθέτει προβλεψιμότητα, ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και σεβασμό στο διεθνές δίκαιο.
Οι τουρκικές αντι-NAVTEX δείχνουν ότι οι διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες και τις περιοχές αρμοδιότητας παραμένουν ενεργές.
Για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, το ζήτημα δεν περιορίζεται στην απάντηση σε δύο ναυτικές αναγγελίες.
Αφορά τη δυνατότητα να προχωρήσουν στρατηγικές υποδομές και διεθνείς συνεργασίες σε ένα περιβάλλον έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Η 19η και η 21η Οκτωβρίου αποτελούν πλέον δύο σημαντικούς σταθμούς. Η πρώτη ημερομηνία αφορά την πολυεθνική άσκηση EUNOMIA και η δεύτερη τις έρευνες για το EMC. Το εάν η Τουρκία θα παραμείνει στις αντι-NAVTEX ή θα επιχειρήσει να μεταφέρει την αντιπαράθεση επί του πεδίου θα καθορίσει το επόμενο κεφάλαιο της έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πηγή: pagenews.gr