«Μυρίζει πόλεμο» στη Μεσόγειο: Οι Ισπανοί φοβούνται ένοπλη σύγκρουση με το Μαρόκο για τη Θέουτα

Δημοσκόπηση του POLITICO αποτυπώνει την αυξανόμενη ανησυχία στην Ισπανία για την κρίση στη Θέουτα. Τρεις στους τέσσερις θεωρούν το Μαρόκο πραγματική απειλή για την εδαφική ακεραιότητα της χώρας τους, ενώ η ένταση επαναφέρει στο προσκήνιο τα σύνορα της Ευρώπης στη Βόρεια Αφρική και τις ευαίσθητες ισορροπίες στη δυτική Μεσόγειο.

Ένα νέο γεωπολιτικό μέτωπο προκαλεί ανησυχία στη δυτική Μεσόγειο, καθώς η κρίση ανάμεσα στην Ισπανία και το Μαρόκο για τη Θέουτα επαναφέρει στο προσκήνιο το ενδεχόμενο στρατιωτικής αντιπαράθεσης μεταξύ δύο χωρών που διατηρούν στενές οικονομικές και διπλωματικές σχέσεις.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση που παρουσιάζει το POLITICO, τρεις στους τέσσερις ερωτηθέντες στην Ισπανία θεωρούν ότι το Μαρόκο αποτελεί πραγματική απειλή για την εδαφική ακεραιότητα της χώρας τους.

Το εύρημα αναδεικνύει το βάθος της ανησυχίας που έχει δημιουργήσει η κρίση, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή ασφάλεια δοκιμάζεται από πολλαπλές γεωπολιτικές εντάσεις.

Η Θέουτα, ισπανική πόλη στη βόρεια αφρικανική ακτή, βρίσκεται για ακόμη μία φορά στο επίκεντρο μιας αντιπαράθεσης με ιστορικές, στρατηγικές και πολιτικές διαστάσεις.

Η σημασία της ξεπερνά κατά πολύ τα γεωγραφικά της όρια: αποτελεί ισπανικό και ευρωπαϊκό έδαφος στην αφρικανική ήπειρο, ενώ το καθεστώς της παραμένει σημείο διαφωνίας με το Ραμπάτ.

Η δημοσκόπηση που αποκαλύπτει τον φόβο των Ισπανών

Το βασικό εύρημα της έρευνας του POLITICO είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την πολιτική συζήτηση στην Ισπανία.

Το 75% περίπου των ερωτηθέντων αντιμετωπίζει το Μαρόκο ως πραγματική απειλή για την εδαφική ακεραιότητα της χώρας.

Πρόκειται για ένδειξη αυξημένης δυσπιστίας απέναντι στον νότιο γείτονα της Ισπανίας.

Η ανησυχία συνδέεται με το καθεστώς της Θέουτα, τις ιστορικές διαφωνίες για την κυριαρχία στην περιοχή και τον φόβο ότι μια διπλωματική κρίση θα μπορούσε να αποκτήσει στρατιωτική διάσταση.

Ωστόσο, η αντίληψη περί απειλής δεν ταυτίζεται με εκτίμηση ότι ένας πόλεμος είναι αναπόφευκτος.

Η δημοσκόπηση καταγράφει τις ανησυχίες των πολιτών, όχι μια επιβεβαιωμένη πρόθεση της Ισπανίας ή του Μαρόκου να προσφύγουν σε στρατιωτικά μέσα.

Θέουτα: Το ισπανικό έδαφος στην αφρικανική ακτή

Η Θέουτα βρίσκεται στη βόρεια ακτή της Αφρικής, κοντά στα Στενά του Γιβραλτάρ.

Μαζί με τη Μελίγια αποτελεί μία από τις δύο σημαντικότερες ισπανικές πόλεις στην αφρικανική ήπειρο.

Η Μαδρίτη θεωρεί τη Θέουτα αναπόσπαστο τμήμα της ισπανικής επικράτειας.

Το Μαρόκο, αντίθετα, αμφισβητεί την ισπανική κυριαρχία επί της πόλης και της Μελίγια, θεωρώντας τις μέρος της ιστορικής και γεωγραφικής του επικράτειας.

Η διαφορά αυτή αποτελεί διαχρονική πηγή έντασης.

Παρά τη στενή συνεργασία των δύο χωρών σε ζητήματα εμπορίου, ασφάλειας και μετανάστευσης, το εδαφικό ζήτημα δεν έχει επιλυθεί.

Η στρατηγική θέση της Θέουτα προσδίδει επιπλέον σημασία στην αντιπαράθεση.

Η πόλη βρίσκεται κοντά σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες διόδους παγκοσμίως, η οποία συνδέει τη Μεσόγειο με τον Ατλαντικό Ωκεανό.

Γιατί η κρίση ανησυχεί τη Μαδρίτη

Η ισπανική κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί μια ιδιαίτερα σύνθετη σχέση με το Μαρόκο.

Από τη μία πλευρά, το Ραμπάτ αποτελεί σημαντικό εταίρο της Ισπανίας στην αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης, στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και στην οικονομική συνεργασία.

Από την άλλη, οι διαφωνίες για τη Θέουτα και τη Μελίγια διατηρούν έναν μόνιμο παράγοντα γεωπολιτικής αβεβαιότητας.

Οι προηγούμενες κρίσεις έχουν δείξει πόσο γρήγορα μια διπλωματική διαφωνία μπορεί να επηρεάσει την κατάσταση στα χερσαία σύνορα.

Το 2021, η μαζική είσοδος μεταναστών στη Θέουτα, εν μέσω σοβαρής διπλωματικής έντασης, ανέδειξε την ευαισθησία της περιοχής και την εξάρτηση της αποτελεσματικής συνοριακής διαχείρισης από τη συνεργασία Μαδρίτης και Ραμπάτ.

Σήμερα, η νέα ανησυχία που καταγράφεται στην ισπανική κοινή γνώμη επαναφέρει το ερώτημα για την ανθεκτικότητα αυτής της συνεργασίας.

Το Μαρόκο και η στρατηγική του στη δυτική Μεσόγειο

Το Μαρόκο έχει ενισχύσει τα τελευταία χρόνια τη διεθνή και περιφερειακή του παρουσία.

Η χώρα διατηρεί σημαντικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση και χώρες της Μέσης Ανατολής.

Παράλληλα, επενδύει στον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεών της και στην ανάπτυξη στρατηγικών υποδομών.

Η γεωπολιτική του θέση, ανάμεσα στον Ατλαντικό, τη Μεσόγειο και την αφρικανική ενδοχώρα, του προσδίδει ιδιαίτερο βάρος.

Η συνεργασία με την Ισπανία είναι σημαντική και για τις δύο πλευρές, κυρίως λόγω των εμπορικών ανταλλαγών και των κοινών προκλήσεων ασφαλείας.

Ωστόσο, οι διαφορετικές θέσεις για το καθεστώς της Θέουτα και της Μελίγια δημιουργούν ένα ζήτημα που μπορεί να επανέρχεται ακόμη και σε περιόδους βελτιωμένων διμερών σχέσεων.

Ο παράγοντας ΝΑΤΟ και τα όρια της συλλογικής άμυνας

Η πιθανότητα μιας στρατιωτικής κρίσης στη Θέουτα εγείρει και ένα σύνθετο νομικό και στρατηγικό ερώτημα: ποιος θα ήταν ο ρόλος του ΝΑΤΟ;

Η Ισπανία είναι μέλος της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

Ωστόσο, η γεωγραφική εφαρμογή της συλλογικής άμυνας, όπως ορίζεται από τα άρθρα 5 και 6 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης, δημιουργεί ιδιαίτερες ερμηνευτικές δυσκολίες για ισπανικά εδάφη στη Βόρεια Αφρική.

Η Θέουτα και η Μελίγια δεν καλύπτονται αυτομάτως με τον ίδιο σαφή γεωγραφικό τρόπο που καλύπτεται η ηπειρωτική ευρωπαϊκή επικράτεια της Ισπανίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Συμμαχία θα παρέμενε αναγκαστικά αδρανής σε περίπτωση κρίσης.

Σημαίνει όμως ότι η αντίδραση των συμμάχων θα εξαρτιόταν από τις συγκεκριμένες περιστάσεις, τις πολιτικές αποφάσεις και την εφαρμογή των προβλέψεων της Συνθήκης.

Η διάσταση αυτή καθιστά ιδιαίτερα ευαίσθητη οποιαδήποτε συζήτηση για στρατιωτική αντιπαράθεση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπροστά σε ένα δύσκολο ερώτημα

Η Θέουτα δεν αποτελεί μόνο ισπανικό ζήτημα.

Ως τμήμα της ισπανικής επικράτειας, συνδέεται άμεσα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά το ειδικό τελωνειακό και φορολογικό καθεστώς της.

Μια σοβαρή κρίση στην περιοχή θα είχε συνέπειες για την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, την ασφάλεια των συνόρων και τις σχέσεις με τη Βόρεια Αφρική.

Η ΕΕ διατηρεί σημαντικά οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα στο Μαρόκο.

Η χώρα αποτελεί βασικό συνομιλητή για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και την περιφερειακή σταθερότητα.

Η Ευρώπη θα καλούνταν επομένως να διαχειριστεί δύο παράλληλες προτεραιότητες: την υποστήριξη της εδαφικής ακεραιότητας κράτους-μέλους και τη διατήρηση των σχέσεων με έναν σημαντικό περιφερειακό εταίρο.

Η μετανάστευση ως πρόσθετος παράγοντας έντασης

Η Θέουτα βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.

Τα χερσαία σύνορά της με το Μαρόκο αποτελούν ένα από τα λίγα σημεία όπου η επικράτεια κράτους-μέλους της ΕΕ συναντά την αφρικανική ήπειρο.

Η διαχείριση των συνόρων απαιτεί συνεχή συνεργασία ανάμεσα στις ισπανικές και τις μαροκινές αρχές.

Όταν οι διπλωματικές σχέσεις επιδεινώνονται, αυξάνονται οι ανησυχίες για την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών ελέγχου.

Η μεταναστευτική διάσταση δεν πρέπει να συγχέεται με την εδαφική διαφορά, αλλά αποτελεί σημαντικό παράγοντα στις σχέσεις των δύο χωρών.

Για τη Μαδρίτη, η διατήρηση σταθερών διαύλων επικοινωνίας με το Ραμπάτ είναι κρίσιμη τόσο για την ασφάλεια όσο και για την καθημερινή λειτουργία της συνοριακής περιοχής.

Τι σημαίνει η κρίση για τη Μεσόγειο

Η ένταση ανάμεσα στην Ισπανία και το Μαρόκο αναδεικνύει τις πολλαπλές γεωπολιτικές προκλήσεις της Μεσογείου.

Η περιοχή συνδέει την Ευρώπη με την Αφρική και τη Μέση Ανατολή, ενώ αποτελεί βασικό διάδρομο εμπορίου, ενέργειας και μεταφορών.

Οι σχέσεις ανάμεσα στα κράτη της δεν καθορίζονται μόνο από στρατιωτικές ισορροπίες, αλλά και από την οικονομική αλληλεξάρτηση, τη διαχείριση των συνόρων και τις περιφερειακές διπλωματικές συνεργασίες.

Μια παρατεταμένη κρίση στη Θέουτα θα μπορούσε να επηρεάσει το πολιτικό κλίμα στη δυτική Μεσόγειο και να ενισχύσει την ανάγκη για ευρωπαϊκές διπλωματικές πρωτοβουλίες.

Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις έχουν ευρύτερο ενδιαφέρον ως προς τη συζήτηση για την εδαφική κυριαρχία, το διεθνές δίκαιο και την ασφάλεια στη Μεσόγειο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι διαφορετικές περιφερειακές διαφορές είναι νομικά ή ιστορικά ταυτόσημες.

Το μήνυμα της δημοσκόπησης και η επόμενη ημέρα

Το σημαντικότερο στοιχείο της δημοσκόπησης του POLITICO είναι ότι η ανησυχία για το Μαρόκο δεν περιορίζεται πλέον σε στενούς διπλωματικούς ή στρατιωτικούς κύκλους.

Η αντίληψη περί απειλής καταγράφεται σε μεγάλο μέρος της ισπανικής κοινής γνώμης.

Αυτό μπορεί να επηρεάσει τον δημόσιο διάλογο για την εξωτερική πολιτική, την άμυνα και τη διαχείριση των σχέσεων με το Ραμπάτ.

Παράλληλα, η οικονομική συνεργασία και η διπλωματική αλληλεξάρτηση των δύο χωρών παραμένουν σημαντικοί παράγοντες που ευνοούν την αποκλιμάκωση.

Η δημοσκόπηση δεν προαναγγέλλει πόλεμο. Αποκαλύπτει, όμως, πόσο ευαίσθητο παραμένει το ζήτημα της Θέουτα για την ισπανική κοινωνία και πόσο εύκολα μια ιστορική εδαφική διαφορά μπορεί να επιστρέψει στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης για την ασφάλεια.

Το κρίσιμο ζητούμενο για τη Μαδρίτη, το Ραμπάτ και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς είναι η διαχείριση της έντασης με τρόπο που θα προστατεύει τη σταθερότητα στη δυτική Μεσόγειο.

Πηγή: pagenews.gr