Διπλό παιχνίδι Ερντογάν στη Μέση Ανατολή: Στηρίζει Σαουδική Αραβία, ζητά βοήθεια από το Ιράν για τους Χούθι

Η Άγκυρα ενισχύει τους αμυντικούς δεσμούς της με το Ριάντ, αλλά ταυτόχρονα αναζητά τη συνδρομή της Τεχεράνης για να περιορίσει τις επιθέσεις των Χούθι. Το σύνθετο γεωπολιτικό στοίχημα του Χακάν Φιντάν, τα αντικρουόμενα συμφέροντα Ιράν–Σαουδικής Αραβίας και ο κίνδυνος νέας περιφερειακής κλιμάκωσης.

Η Τουρκία ανάμεσα στο Ριάντ και την Τεχεράνη

Σε μια ιδιαίτερα σύνθετη διπλωματική επιχείρηση εξελίσσεται η προσπάθεια της Τουρκίας να αποτρέψει περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και των Χούθι της Υεμένης, την ώρα που η Άγκυρα προετοιμάζεται να διευρύνει τις αμυντικές δεσμεύσεις της απέναντι στο Ριάντ.

Σύμφωνα με ανάλυση του Al-Monitor, η τουρκική κυβέρνηση επιχειρεί να αξιοποιήσει τους διαύλους επικοινωνίας της με το Ιράν, επιδιώκοντας να περιοριστούν οι εχθροπραξίες που απειλούν να προκαλέσουν νέα αποσταθεροποίηση στην Αραβική Χερσόνησο.

Η τουρκική διπλωματία βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση: από τη μία πλευρά, η Άγκυρα επιδιώκει να εμφανιστεί ως αξιόπιστος εταίρος ασφαλείας της Σαουδικής Αραβίας· από την άλλη, χρειάζεται τη συνεργασία της Τεχεράνης, η οποία διατηρεί στενές σχέσεις με το κίνημα των Χούθι.

Το πρόβλημα είναι ότι τα συμφέροντα των τριών πλευρών δεν ταυτίζονται.

Για την Τουρκία, η αποκλιμάκωση θα περιόριζε τον κίνδυνο εμπλοκής σε μια ευρύτερη περιφερειακή αντιπαράθεση.

Για τη Σαουδική Αραβία, προτεραιότητα αποτελεί η προστασία της επικράτειας, των υποδομών και των οικονομικών της συμφερόντων.

Για το Ιράν, αντιθέτως, η πίεση που ασκούν οι Χούθι στο Ριάντ μπορεί να αποτελεί ένα σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.

Φιντάν: «Κάνουμε ό,τι μπορούμε για την ειρήνη και τον διάλογο»

Το τουρκικό διπλωματικό άνοιγμα έγινε περισσότερο εμφανές μετά τις δημόσιες τοποθετήσεις του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν.

Στις 8 Οκτωβρίου, ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας δήλωσε ότι η Άγκυρα καταβάλλει προσπάθειες για την επίλυση της κρίσης μέσω πολιτικών διαβουλεύσεων.

«Κάνουμε ό,τι μπορούμε για να επιλύσουμε την κατάσταση μέσω της ειρήνης και του διαλόγου», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο Φιντάν πρόσθεσε ότι η Σαουδική Αραβία προσφέρει «εποικοδομητική υποστήριξη» στις συγκεκριμένες προσπάθειες.

Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς υποδηλώνει ότι η Τουρκία δεν ενεργεί απλώς ως εξωτερικός παρατηρητής, αλλά επιχειρεί να διαμορφώσει έναν διπλωματικό δίαυλο με τη γνώση και τη συμμετοχή του Ριάντ.

Ωστόσο, η δημόσια έκφραση υποστήριξης σε μια διαδικασία διαλόγου δεν σημαίνει ότι έχουν συμφωνηθεί συγκεκριμένοι όροι αποκλιμάκωσης.

Η αποτελεσματικότητα της τουρκικής πρωτοβουλίας θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι εμπλεκόμενες πλευρές είναι διατεθειμένες να περιορίσουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις τους.

Γιατί η Άγκυρα χρειάζεται την Τεχεράνη

Η επιλογή της Τουρκίας να απευθυνθεί στο Ιράν δεν είναι τυχαία.

Η Τεχεράνη διατηρεί επί χρόνια πολιτικούς και στρατιωτικούς δεσμούς με τους Χούθι, οι οποίοι έχουν αναδειχθεί σε σημαντικό παράγοντα της περιφερειακής αντιπαράθεσης.

Η σχέση αυτή δίνει στο Ιράν δυνατότητες επικοινωνίας και επιρροής που δεν διαθέτουν στον ίδιο βαθμό άλλες χώρες.

Ωστόσο, το εύρος αυτής της επιρροής δεν είναι απόλυτα σαφές.

Οι Χούθι διαθέτουν τη δική τους πολιτική ηγεσία, στρατιωτική οργάνωση και τοπικές προτεραιότητες.

Η υποστήριξη που λαμβάνουν από την Τεχεράνη δεν συνεπάγεται ότι κάθε επιχειρησιακή τους απόφαση καθορίζεται απευθείας από την ιρανική κυβέρνηση.

Αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα καθιστά την τουρκική πρωτοβουλία περίπλοκη.

Ακόμη και αν το Ιράν συμφωνούσε να συμβάλει στην αποκλιμάκωση, δεν είναι δεδομένο ότι θα μπορούσε να επιβάλει άμεση αλλαγή στρατηγικής στους Χούθι.

Η Άγκυρα επιδιώκει, επομένως, να αξιοποιήσει μια σχέση επιρροής χωρίς να έχει εγγυήσεις για το τελικό αποτέλεσμα.

Το ιρανικό δίλημμα: Ειρήνη ή διατήρηση της πίεσης στο Ριάντ;

Για την Τεχεράνη, η κατάσταση δημιουργεί αντικρουόμενα κίνητρα.

Μια ευρύτερη στρατιωτική κλιμάκωση στην Αραβική Χερσόνησο θα μπορούσε να προκαλέσει επικίνδυνες συνέπειες για την περιφερειακή ασφάλεια και την ίδια την ιρανική διπλωματία.

Από την άλλη πλευρά, η συνέχιση της πίεσης των Χούθι στη Σαουδική Αραβία μπορεί να προσφέρει στο Ιράν γεωπολιτικό πλεονέκτημα.

Οι επιθέσεις αναγκάζουν το Ριάντ να διαθέτει πόρους για την άμυνά του και αυξάνουν τη σημασία των περιφερειακών διαύλων επικοινωνίας.

Επομένως, η Τεχεράνη μπορεί να θεωρεί ότι μια άμεση και πλήρης αποκλιμάκωση δεν εξυπηρετεί απαραίτητα όλα τα συμφέροντά της.

Αυτό αποτελεί πιθανή στρατηγική εκτίμηση, όχι επιβεβαιωμένη απόφαση της ιρανικής ηγεσίας.

Η τουρκική διπλωματία καλείται να πείσει το Ιράν ότι η αποτροπή μιας ευρύτερης σύγκρουσης μπορεί να είναι προτιμότερη από τη συνέχιση της στρατιωτικής πίεσης.

Η νέα αμυντική σχέση Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας

Η κρίση εξελίσσεται ενώ η Άγκυρα ενισχύει την αμυντική συνεργασία της με τη Σαουδική Αραβία.

Οι δύο χώρες έχουν προχωρήσει σε στενότερο στρατηγικό συντονισμό, με την τουρκική πλευρά να εξετάζει την επέκταση της υποστήριξης προς το Ριάντ.

Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσέγγιση Τουρκίας και κρατών του Κόλπου, η οποία περιλαμβάνει αμυντική βιομηχανία, τεχνολογική συνεργασία και ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας.

Για την Τουρκία, η ενίσχυση αυτών των σχέσεων δημιουργεί νέες δυνατότητες στρατηγικής παρουσίας.

Για τη Σαουδική Αραβία, προσφέρει επιπλέον επιλογές αμυντικής συνεργασίας σε μια περίοδο αυξημένων απειλών.

Ωστόσο, η ανάπτυξη στενότερων αμυντικών δεσμών δεν ταυτίζεται αυτομάτως με απόφαση άμεσης τουρκικής πολεμικής εμπλοκής στην Υεμένη.

Η διάκριση ανάμεσα στη στρατιωτική υποστήριξη, στην παροχή εξοπλισμού, στην αμυντική συνεργασία και στη συμμετοχή σε επιχειρήσεις είναι καθοριστική.

Η Άγκυρα έχει κάθε λόγο να επιδιώκει την αποτροπή μιας εξέλιξης που θα μετέτρεπε τις αμυντικές της δεσμεύσεις σε μια πιο επικίνδυνη περιφερειακή υποχρέωση.

Οι Χούθι και η απειλή για τη σαουδαραβική ασφάλεια

Η αναζωπύρωση των επιθέσεων των Χούθι έχει αυξήσει την ανησυχία για την ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας.

Οι επιθέσεις εναντίον στρατηγικών στόχων και υποδομών δημιουργούν κινδύνους που εκτείνονται πέρα από το πεδίο των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Η Σαουδική Αραβία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς παραγωγούς παγκοσμίως.

Επομένως, οποιαδήποτε παρατεταμένη απειλή κατά κρίσιμων υποδομών μπορεί να επηρεάσει τις προσδοκίες των αγορών, το κόστος ασφάλισης και τις εμπορικές δραστηριότητες.

Παράλληλα, η γεωγραφική θέση της Υεμένης, κοντά σε σημαντικές θαλάσσιες οδούς, προσδίδει στη σύγκρουση ευρύτερη διεθνή σημασία.

Η ασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα και γύρω από το στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ συνδέεται άμεσα με τις εμπορικές διαδρομές ανάμεσα στην Ασία, τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη.

Μια νέα περίοδος κλιμάκωσης θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω την περιφερειακή οικονομική δραστηριότητα.

Ο Ερντογάν επιχειρεί να συνδυάσει άμυνα και διαμεσολάβηση

Η τουρκική προσέγγιση αναδεικνύει ένα χαρακτηριστικό της εξωτερικής πολιτικής του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν: την προσπάθεια ταυτόχρονης διατήρησης σχέσεων με δυνάμεις που έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα.

Η Άγκυρα επιδιώκει να συνεργάζεται αμυντικά με τη Σαουδική Αραβία χωρίς να διακόπτει την επικοινωνία της με το Ιράν.

Με αυτόν τον τρόπο προσπαθεί να διατηρήσει περιθώρια διπλωματικών ελιγμών.

Η στρατηγική αυτή, ωστόσο, περιλαμβάνει κινδύνους.

Όσο περισσότερο διευρύνονται οι αμυντικές υποχρεώσεις της Τουρκίας προς το Ριάντ, τόσο δυσκολότερο μπορεί να γίνεται για την Άγκυρα να εμφανίζεται ως ουδέτερος διαμεσολαβητής.

Αντίστοιχα, εάν η Τεχεράνη εκτιμήσει ότι η τουρκική παρέμβαση ενισχύει μονομερώς τη σαουδαραβική θέση, ενδέχεται να περιορίσει τη συνεργασία της.

Η επιτυχία της πρωτοβουλίας θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η Τουρκία μπορεί να πείσει και τις δύο πλευρές ότι η αποκλιμάκωση εξυπηρετεί αμοιβαία συμφέροντα.

Η περιφερειακή διάσταση: Ιράν, Κόλπος και αμερικανικά συμφέροντα

Η σύγκρουση δεν αφορά αποκλειστικά την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και τους Χούθι.

Η ασφάλεια της Αραβικής Χερσονήσου συνδέεται με τον ευρύτερο ανταγωνισμό επιρροής ανάμεσα στο Ιράν, τις αραβικές μοναρχίες και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Ουάσιγκτον διατηρεί σημαντικά στρατηγικά συμφέροντα στον Κόλπο, ιδίως σε ό,τι αφορά την προστασία των συμμάχων της, τη ναυσιπλοΐα και τις ενεργειακές ροές.

Η ενίσχυση της τουρκικής παρουσίας δημιουργεί μια πρόσθετη διάσταση σε αυτή την αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Η Τουρκία, ως μέλος του ΝΑΤΟ, επιδιώκει να αποκτήσει μεγαλύτερη περιφερειακή επιρροή μέσω διμερών συνεργασιών.

Το Ιράν, από την πλευρά του, προσπαθεί να διατηρήσει τη στρατηγική του θέση σε μια περιοχή όπου οι στρατιωτικές και διπλωματικές ισορροπίες μεταβάλλονται.

Για τη Σαουδική Αραβία, η διαφοροποίηση των συνεργασιών ασφαλείας αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας προστασίας των εθνικών της συμφερόντων.

Οι τρεις αυτές στρατηγικές διασταυρώνονται πλέον στην κρίση της Υεμένης.

Γιατί η κρίση αφορά και την Ευρώπη

Οι εξελίξεις στην Υεμένη και στη Σαουδική Αραβία έχουν ιδιαίτερη σημασία και για την Ευρώπη.

Η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών, η διαθεσιμότητα ενεργειακών πόρων και η σταθερότητα των εμπορικών διαδρομών επηρεάζουν άμεσα τις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Η Ελλάδα, με τη σημαντική παρουσία της στην παγκόσμια ναυτιλία, έχει επίσης ενδιαφέρον για την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας και των θαλάσσιων συνδέσεων με τη Διώρυγα του Σουέζ.

Μια παρατεταμένη περίοδος επιθέσεων ή στρατιωτικής αβεβαιότητας μπορεί να αυξήσει το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων και να οδηγήσει σε αλλαγές δρομολογίων.

Παράλληλα, η διεύρυνση της τουρκικής αμυντικής συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία αποτελεί εξέλιξη που παρακολουθείται στο πλαίσιο των μεταβαλλόμενων ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

Δεν συνεπάγεται από μόνη της άμεση μεταβολή στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αλλά αποτελεί μέρος της ευρύτερης περιφερειακής στρατηγικής της Άγκυρας.

Το κρίσιμο ερώτημα: Μπορεί η Τουρκία να πείσει το Ιράν;

Η πρωτοβουλία του Χακάν Φιντάν βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα βασικό εμπόδιο: η Τουρκία επιδιώκει την αποκλιμάκωση, αλλά δεν ελέγχει τους παράγοντες που θα την καθορίσουν.

Το Ιράν διαθέτει διαύλους επικοινωνίας με τους Χούθι, χωρίς να είναι δεδομένο ότι μπορεί να υπαγορεύσει τις αποφάσεις τους.

Η Σαουδική Αραβία επιδιώκει την προστασία της επικράτειάς της, αλλά η έκταση των απειλών επηρεάζει τις στρατιωτικές της επιλογές.

Η Τουρκία θέλει να εμβαθύνει τη συνεργασία της με το Ριάντ, αποφεύγοντας ταυτόχρονα μια ευρύτερη αντιπαράθεση με την Τεχεράνη.

Η επιτυχία της διπλωματικής προσπάθειας θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα διαμόρφωσης ενός πλαισίου στο οποίο όλες οι πλευρές θα διακρίνουν συγκεκριμένα οφέλη από τη μείωση της έντασης.

Η Άγκυρα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο ανταγωνιστικές περιφερειακές δυνάμεις, ενώ οι αυξανόμενες αμυντικές της δεσμεύσεις προς τη Σαουδική Αραβία περιορίζουν τα περιθώρια ελιγμών της.

Το αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας θα αποτελέσει ένδειξη για το κατά πόσο η Τουρκία μπορεί να συνδυάσει τη διεύρυνση της στρατηγικής της παρουσίας με έναν αποτελεσματικό ρόλο περιφερειακής διαμεσολάβησης.

Πηγή: pagenews.gr