Σερβία: Οι φοιτητές γκρέμισαν την κυριαρχία Βούτσιτς — Τι αλλάζει για Ευρώπη, Ρωσία και Κίνα

Η Φοιτητική Λίστα μετατρέπει δύο χρόνια διαμαρτυρίας σε εκλογική ανατροπή — Η συμμετοχή κοντά στο 70%, η παραδοχή ήττας και η δύσκολη μετάβαση από την αντιδιαφθορά στη διακυβέρνηση.

«Είναι σαφές ότι χάσαμε αυτές τις εκλογές».

Η παραδοχή του Αλεξάνταρ Βούτσιτς έδωσε το πολιτικό σήμα για μια ιστορική νύχτα στη Σερβία. Χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους του Βελιγραδίου, πανηγυρίζοντας τη νίκη της Φοιτητικής Λίστας και την ανατροπή της μακρόχρονης κυριαρχίας του κυβερνητικού στρατοπέδου.

Σύμφωνα με τις προκαταρκτικές εκτιμήσεις που επικαλέστηκε ο ίδιος, η Φοιτητική Λίστα αναμένεται να εξασφαλίσει 135 έως 140 από τις 250 έδρες, υπερβαίνοντας το όριο των 126 για την απόλυτη πλειοψηφία. Οι αριθμοί αυτοί πρέπει να διακρίνονται από την τελική, επίσημη κατανομή των εδρών.

Η συμμετοχή πλησίασε το 70%, αποτυπώνοντας το εύρος της κινητοποίησης. Το μήνυμα του καθηγητή Ράντομιρ Σάιτσιτς, που μίλησε εκ μέρους του φοιτητικού κινήματος, συνόψισε τη μετάβαση στην επόμενη ημέρα:

«Απόψε γιορτάζουμε τη νίκη, αύριο χτίζουμε το μέλλον».

Γιατί έχασε ο Βούτσιτς

Η πρώτη ερμηνεία του αποτελέσματος είναι η μετατροπή μιας κρίσης εμπιστοσύνης σε εκλογική πλειοψηφία.

Η κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024, με 16 νεκρούς, πυροδότησε κινητοποιήσεις που εξελίχθηκαν σε συνολική αμφισβήτηση της διακυβέρνησης. Οι διαδηλωτές συνέδεσαν την τραγωδία με καταγγελίες για διαφθορά, αδιαφάνεια και απουσία λογοδοσίας, τις οποίες το κυβερνητικό στρατόπεδο απέρριπτε.

Η πολιτική δύναμη αυτής της σύνδεσης ήταν ότι έφερε τη συζήτηση από τις αφηρημένες θεσμικές έννοιες στην καθημερινή ασφάλεια: ποιος ελέγχει τα δημόσια έργα, ποιος αναλαμβάνει ευθύνη και ποιος προστατεύει τον πολίτη όταν οι μηχανισμοί αποτυγχάνουν.

Η οικονομική ανάπτυξη και οι υποδομές, τις οποίες προέβαλλε ο Βούτσιτς, βρέθηκαν αντιμέτωπες με το ερώτημα της αξιοπιστίας του ίδιου του κράτους.

Η υψηλή συμμετοχή άλλαξε την ισορροπία

Η δεύτερη ερμηνεία αφορά την κινητοποίηση πολιτών πέρα από τα συνηθισμένα κομματικά ακροατήρια.

Ένα κίνημα μπορεί να γεμίζει πλατείες χωρίς να κερδίζει εκλογές. Η επιτυχία της Φοιτητικής Λίστας δείχνει ότι κατόρθωσε να μεταφέρει σημαντικό μέρος της κοινωνικής πίεσης στην κάλπη.

Η σχεδόν καθολική παρουσία της αναμέτρησης στον δημόσιο διάλογο και η υψηλή προσέλευση περιόρισαν την αξία μιας στρατηγικής που στηρίζεται κυρίως στη διατήρηση ενός σταθερού, οργανωμένου πυρήνα ψηφοφόρων.

Αυτό αποτελεί αναλυτική ανάγνωση της έκβασης. Για την ακριβή αποτύπωση των μετακινήσεων μεταξύ κομμάτων, κοινωνικών ομάδων και προηγούμενης αποχής θα χρειαστούν αναλυτικότερα εκλογικά δεδομένα.

Μια διαφορετική αντιπολιτευτική πρόταση

Η Φοιτητική Λίστα επιχείρησε να εκφράσει και την απογοήτευση από την παραδοσιακή αντιπολίτευση. Το ψηφοδέλτιό της περιλαμβάνει πρόσωπα από διαφορετικούς επαγγελματικούς και κοινωνικούς χώρους, αντί να περιορίζεται στους ίδιους τους φοιτητές.

Αυτή η επιλογή επέτρεψε στο κίνημα να προβάλλει την αλλαγή ως ευρύτερη κοινωνική υπόθεση. Η συλλογική του φυσιογνωμία πρόσφερε επίσης μια διαφορετική εικόνα απέναντι στην προσωποκεντρική πολιτική κυριαρχία του Βούτσιτς.

Το πλεονέκτημα αυτό δημιουργεί τώρα και μια απαιτητική δοκιμασία: διαφορετικές κοινωνικές αναφορές πρέπει να μεταφραστούν σε συνεκτικές κυβερνητικές αποφάσεις.

Η ανατροπή στην κάλπη δεν ολοκληρώνει τη μετάβαση

Η Φοιτητική Λίστα καλείται πλέον να απαντήσει ποιος θα κυβερνήσει, με ποια στελέχη και με ποιες προτεραιότητες.

Η πρώτη πρόκληση είναι η αποκατάσταση εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Η δεύτερη είναι η διατήρηση της λειτουργίας του κράτους κατά τη μετάβαση. Η τρίτη είναι να αποδείξει ότι η αντιμετώπιση της διαφθοράς μπορεί να παράγει ορατά αποτελέσματα στην οικονομία και στις δημόσιες υπηρεσίες.

Η αντικατάσταση μιας πολιτικής ηγεσίας γίνεται με την ψήφο. Η αλλαγή διοικητικών πρακτικών, δικτύων επιρροής και θεσμικών αδυναμιών απαιτεί χρόνο.

Η αξιοπιστία της νέας πλειοψηφίας θα κριθεί και από το εάν η λογοδοσία προχωρήσει με διαφανείς διαδικασίες και δικαστικές εγγυήσεις.

Οι Βρυξέλλες βλέπουν ευκαιρία μεταρρυθμίσεων

Η ευρωπαϊκή αντίδραση ήταν άμεση. Η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος δήλωσε:

«Η Σερβία ύψωσε τη φωνή της».

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συνεχάρη τη Φοιτητική Λίστα και εξέφρασε την ετοιμότητα της Επιτροπής να στηρίξει μεταρρυθμίσεις στο κράτος δικαίου, στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και στην καταπολέμηση της διαφθοράς.

Ο γενικός γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, Αλέν Μπερσέ, χαιρέτισε την αποδοχή του αποτελέσματος από τον Βούτσιτς και τη δέσμευση για ειρηνική δημοκρατική μετάβαση.

Για την ΕΕ, το αποτέλεσμα δημιουργεί δυνατότητα επανεκκίνησης της συνεργασίας σε συγκεκριμένα θεσμικά πεδία. Η ένταξη, όμως, εξακολουθεί να απαιτεί μεταρρυθμίσεις και εκπλήρωση υποχρεώσεων· δεν προκύπτει αυτόματα από μια αλλαγή κυβέρνησης.

Ρωσία και Κίνα: Η γεωπολιτική συνέχεια παραμένει ανοικτή

Η εκλογική ανατροπή δεν τεκμηριώνει από μόνη της μια άμεση αλλαγή στρατοπέδου στην εξωτερική πολιτική.

Η επόμενη κυβέρνηση θα κληθεί να διαχειριστεί την ΕΕ ως βασικό εμπορικό εταίρο, την Κίνα ως σημαντικό επενδυτή και τη Ρωσία ως παραδοσιακό σύμμαχο και βασικό προμηθευτή φυσικού αερίου.

Οι σχέσεις αυτές έχουν οικονομικό, ενεργειακό και κοινωνικό βάθος. Η αλλαγή προσώπων στην εξουσία μπορεί να επηρεάσει την ισορροπία τους, αλλά η κατεύθυνση θα φανεί από συγκεκριμένες αποφάσεις.

Παραμένει επίσης η εκκρεμότητα του Κοσόβου. Η ευρωπαϊκή διαδικασία συνδέει την πρόοδο Βελιγραδίου και Πρίστινας με ουσιαστικά βήματα εξομάλυνσης των σχέσεών τους.

Το μήνυμα προς την υπόλοιπη Ευρώπη

Η σερβική κάλπη δείχνει ότι η παρατεταμένη κοινωνική κινητοποίηση μπορεί να αποκτήσει εκλογική αποτελεσματικότητα όταν βρίσκει κοινό αίτημα, οργανωτική συνέχεια και ευρύτερη απεύθυνση.

Αυτό δεν αποτελεί αυτόματη συνταγή για άλλες χώρες. Κάθε πολιτικό σύστημα έχει διαφορετικές συνθήκες. Προσφέρει, όμως, ένα ισχυρό παράδειγμα μετατροπής της απαίτησης για λογοδοσία σε εντολή αλλαγής.

Οι πανηγυρισμοί σηματοδοτούν την ολοκλήρωση της εκλογικής μάχης. Η πραγματική δοκιμασία αρχίζει τώρα: εάν η Φοιτητική Λίστα μπορεί να μετατρέψει την κοινωνική εμπιστοσύνη σε θεσμούς που θα λειτουργούν καλύτερα για όλους.

Πηγή: pagenews.gr