Η διπλωματία επιχειρεί να αποτρέψει μια νέα γενικευμένη σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, αλλά οι στρατιωτικές κινήσεις και οι προειδοποιήσεις των τελευταίων ωρών δείχνουν πόσο εύθραυστη παραμένει η κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
Με τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου να αποτελούν κρίσιμο χρονικό ορόσημο, η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη συνεχίζουν τις έμμεσες επαφές τους μέσω του Κατάρ, χωρίς ωστόσο να έχουν καταφέρει να γεφυρώσουν τις βασικές διαφορές τους.
Ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι οι δύο πλευρές εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά από μια συμφωνία που θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο και να αποτρέψει την επανέναρξη μεγάλης κλίμακας στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν περιορισμένα πλήγματα στο ιρανικό νησί Κεσμ, ενώ η Τεχεράνη προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε νέα αμερικανική επίθεση θα προκαλέσει απάντηση χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς.
Η αντιπαράθεση δεν αφορά πλέον μόνο την ασφάλεια του Ισραήλ ή το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Αγγίζει τις θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας, τις αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην Ευρώπη και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας από τον Περσικό Κόλπο έως την Ανατολική Μεσόγειο.
Αμερικανικά πλήγματα στο Κεσμ – Η στρατιωτική πίεση συνεχίζεται
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μετέδωσε το Reuters, αμερικανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν κατά τη διάρκεια της νύχτας πλήγματα στο νησί Κεσμ, κοντά στο Στενό του Ορμούζ.
Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι οι επιχειρήσεις είχαν αμυντικό χαρακτήρα και στόχευαν πυραυλικά συστήματα εδάφους–αέρος που χρησιμοποιούνταν εναντίον αμερικανικών μέσων.
Δεύτερος αξιωματούχος περιέγραψε τα πλήγματα ως περιορισμένης έκτασης, επισημαίνοντας ότι δεν συνιστούσαν επιστροφή σε μεγάλης κλίμακας πολεμικές επιχειρήσεις.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ουάσιγκτον, η οποία επιχειρεί να διατηρήσει στρατιωτική πίεση χωρίς να εμφανιστεί ότι εγκαταλείπει τη διπλωματική διαδικασία.
Για την Τεχεράνη, ωστόσο, ακόμη και περιορισμένες επιθέσεις ενισχύουν την καχυποψία απέναντι στις αμερικανικές προθέσεις.
Οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν επίσης ότι κατέρριψαν ένα αμερικανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος MQ-9 και δύο drones τύπου Lucas κοντά στο Στενό του Ορμούζ.
Ο ισχυρισμός αυτός προέρχεται από την ιρανική πλευρά και δεν συνοδεύεται, στο διαθέσιμο δημοσίευμα, από ανεξάρτητη επιβεβαίωση.
Το Κατάρ στο επίκεντρο – Οκτώ ημέρες διαπραγματεύσεων χωρίς συμφωνία
Η Ντόχα έχει αναλάβει κεντρικό διαμεσολαβητικό ρόλο στην προσπάθεια αποκλιμάκωσης.
Σύμφωνα με ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο, αντιπροσωπεία του Κατάρ μετέβη τη Δευτέρα το βράδυ στην Τεχεράνη προκειμένου να συζητήσει νέα εκδοχή σχεδίου συμφωνίας, το οποίο βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση τις τελευταίες οκτώ ημέρες.
«Οι διαμεσολαβητές εργάζονται εντατικά για να περιορίσουν τις διαφορές μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον», ανέφερε ο αξιωματούχος.
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, Ματζέντ αλ Ανσάρι, επιβεβαίωσε ότι και οι δύο πλευρές παραμένουν προσηλωμένες στη διαδικασία διαμεσολάβησης και εξετάζουν τις προτάσεις που έχουν κατατεθεί.
Παρότι η καταριανή αντιπροσωπεία επέστρεψε στην Ντόχα, οι επαφές συνεχίζονται.
«Βρίσκονται σε εξέλιξη εντατικές, κοινές περιφερειακές προσπάθειες για την αποφυγή της κλιμάκωσης», δήλωσε ο αλ Ανσάρι.
Η καταριανή διπλωματία επιδιώκει μια συμφωνία που θα περιορίσει άμεσα τον κίνδυνο νέων επιθέσεων και θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για ευρύτερες διαπραγματεύσεις.
Ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στις απαιτήσεις των δύο πλευρών παραμένει σημαντική.
Το Στενό του Ορμούζ ως γεωπολιτικό διαπραγματευτικό όπλο
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην επίτευξη συμφωνίας εντοπίζεται στο Στενό του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες για τη μεταφορά πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η Τεχεράνη συνδέει την επαναλειτουργία του με την ικανοποίηση συγκεκριμένων ιρανικών όρων.
«Οι όροι της Τεχεράνης πρέπει να ικανοποιηθούν εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να ανοίξει ξανά το Ορμούζ», δήλωσε ο Ιρανός αξιωματούχος στο Reuters.
Η θέση αυτή μετατρέπει τη θαλάσσια πρόσβαση στον Περσικό Κόλπο σε βασικό στοιχείο της διαπραγμάτευσης.
Το Ιράν επιχειρεί να αξιοποιήσει τη γεωστρατηγική θέση του για να εξασφαλίσει παραχωρήσεις από την Ουάσιγκτον, ενώ οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν τη διατάραξη της ναυσιπλοΐας ως απειλή για τη διεθνή ενεργειακή ασφάλεια.
Η αβεβαιότητα αποτυπώνεται και στις αγορές.
Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν κατά περίπου ένα δολάριο την Τρίτη, μετά τη σημαντική πτώση άνω του 7% που είχε καταγραφεί την προηγούμενη ημέρα, όταν οι προσδοκίες για διπλωματική πρόοδο είχαν περιορίσει τους φόβους για νέες διαταραχές.
Η μεταβλητότητα υπογραμμίζει πόσο στενά συνδέεται πλέον η πορεία των ενεργειακών τιμών με τις εξελίξεις στις αμερικανοϊρανικές διαπραγματεύσεις.
Η Τεχεράνη συνδέει το πυρηνικό πρόγραμμα με τη συνολική συμφωνία
Οι διαφορές δεν περιορίζονται στο Ορμούζ.
Σύμφωνα με τον Ιρανό αξιωματούχο, οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα δεν μπορούν να αρχίσουν πριν ικανοποιηθούν οι βασικές προϋποθέσεις που θέτει η Τεχεράνη.
Το Ιράν απορρίπτει όσα χαρακτηρίζει υπερβολικές αμερικανικές απαιτήσεις και επιμένει ότι η πυρηνική διαπραγμάτευση δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη στρατιωτική και πολιτική αντιπαράθεση.
Η στάση αυτή δυσκολεύει τη διαμόρφωση μιας συνολικής συμφωνίας, καθώς δημιουργεί αλληλοεξαρτώμενα μέτωπα: την παύση των εχθροπραξιών, την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, τις κυρώσεις και το πυρηνικό ζήτημα.
Για την Ουάσιγκτον, η πρόκληση είναι να εξασφαλίσει ουσιαστικές δεσμεύσεις χωρίς να εμφανιστεί ότι υποχωρεί υπό στρατιωτική ή οικονομική πίεση.
Για την Τεχεράνη, η προτεραιότητα είναι να αποφύγει μια συμφωνία που θα θεωρηθεί μονομερής παραχώρηση απέναντι στις ΗΠΑ.
Γκαλιμπάφ: «Το Ιράν δεν θα υποταχθεί»
Ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, έστειλε νέο μήνυμα προς την Ουάσιγκτον, υποστηρίζοντας ότι η επόμενη κίνηση ανήκει στην αμερικανική πλευρά.
Κατά τον ίδιο, η Τεχεράνη έχει ήδη δώσει μια ισχυρή και ορθολογική απάντηση στις προτάσεις που έχουν κατατεθεί.
«Ο εχθρός επιδιώκει να αναγκάσει το ιρανικό έθνος να υποταχθεί μέσω απειλών και στρατιωτικής δράσης, αλλά κάνει μεγάλο λάθος. Το Ιράν δεν θα υποταχθεί», δήλωσε.
Ο Γκαλιμπάφ προειδοποίησε ότι οποιοσδήποτε αμερικανικός λανθασμένος υπολογισμός θα προκαλέσει απρόβλεπτη ιρανική αντίδραση, η οποία δεν θα περιοριστεί γεωγραφικά.
Η τοποθέτηση αντανακλά τη διπλή στρατηγική της Τεχεράνης: συμμετοχή στις διπλωματικές επαφές, αλλά ταυτόχρονα διατήρηση της απειλής στρατιωτικών αντιποίνων.
Τραμπ: «Όχι» σε νέα επίθεση μετά τις εκλογές – «Μπορεί να υπάρξει συμφωνία»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσαν οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, καθώς η περιοχή προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο επανέναρξης των αμερικανικών επιχειρήσεων μετά τις ενδιάμεσες εκλογές.
Ερωτηθείς τη Δευτέρα εάν εξετάζει νέα πλήγματα κατά του Ιράν μετά την εκλογική διαδικασία, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε μονολεκτικά:
«Όχι».
Παράλληλα, εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Τεχεράνη επιθυμεί να καταλήξει το συντομότερο δυνατόν σε συμφωνία.
«Θα μπορούσε να συμβεί», ανέφερε, αναφερόμενος στην πιθανότητα διπλωματικής διευθέτησης.
Οι δηλώσεις του διαφοροποιούνται από προηγούμενες προειδοποιήσεις για ενδεχόμενη στρατιωτική κλιμάκωση.
Δεν αποτελούν, ωστόσο, επίσημη συμφωνία αποκλιμάκωσης ούτε αποκλείουν μελλοντικές στρατιωτικές ενέργειες σε περίπτωση νέας κρίσης.
Ιρανικές απειλές χωρίς γεωγραφικά όρια – Στο κάδρο Ελλάδα και Κύπρος
Μία από τις σοβαρότερες πτυχές της κρίσης αφορά τη διεύρυνση των ιρανικών προειδοποιήσεων πέρα από τη Μέση Ανατολή.
Ο επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου των ιρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, Αλί Αμπντολαχί, δήλωσε ότι οι στρατιωτικές υπηρεσίες επικαιροποιούν τους καταλόγους πιθανών στόχων, συμπεριλαμβάνοντας αμερικανικά και ισραηλινά υλικά και άυλα συμφέροντα.
Προειδοποίησε ότι η ιρανική απάντηση σε οποιαδήποτε νέα απειλή θα είναι άμεση και χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς.
Οι δηλώσεις ακολουθούν εντολή που, σύμφωνα με το δημοσίευμα, έχει δώσει ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, για άμεση αντιμετώπιση των απειλών από τους αντιπάλους της χώρας.
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο για την ευρωπαϊκή ασφάλεια προέρχεται από τη σκληροπυρηνική ιρανική εφημερίδα Kayhan.
Η εφημερίδα υποστήριξε ότι αμερικανικές εγκαταστάσεις στη Βρετανία, την Ιταλία, την Ελλάδα, τη Ρουμανία, την Αλβανία και την Κύπρο θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχους ιρανικών πυραύλων, εφόσον χρησιμοποιηθούν για επιθέσεις εναντίον του Ιράν.
Η αναφορά δεν αποτελεί επιβεβαιωμένη επιχειρησιακή απόφαση της ιρανικής κυβέρνησης ούτε τεκμηριώνει ότι έχει εκδοθεί συγκεκριμένη εντολή επίθεσης κατά εγκαταστάσεων στις παραπάνω χώρες.
Εντούτοις, καταδεικνύει τη διεύρυνση της απειλητικής ρητορικής σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Η γεωπολιτική σημασία για την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο
Η συμπερίληψη της Ελλάδας και της Κύπρου στη συγκεκριμένη δημοσιογραφική αναφορά προσδίδει νέα διάσταση στην κρίση.
Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί σημαντικό χώρο στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, ενώ η Ελλάδα διατηρεί στρατηγική αμυντική συνεργασία με την Ουάσιγκτον.
Η παρουσία αμερικανικών στρατιωτικών υποδομών και η σημασία της περιοχής για τις επιχειρήσεις υποστήριξης και επιμελητείας καθιστούν την ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο μέρος των υπολογισμών ασφαλείας.
Ωστόσο, χρειάζεται σαφής διάκριση ανάμεσα στη δημοσίευση μιας απειλητικής εκτίμησης από ιρανικό μέσο ενημέρωσης και στην ύπαρξη συγκεκριμένης, επιβεβαιωμένης απειλής κατά της ελληνικής επικράτειας.
Η πραγματική σημασία της αναφοράς βρίσκεται κυρίως στο ότι η ιρανική στρατηγική αποτροπής επιχειρεί να καταστήσει σαφές πως μια νέα σύγκρουση θα μπορούσε να επηρεάσει πολύ περισσότερες χώρες από όσες συμμετέχουν άμεσα στις εχθροπραξίες.
Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν αναζητούν περιφερειακή συμφωνία
Παράλληλα με τη διαμεσολάβηση του Κατάρ, βρίσκεται σε εξέλιξη και δεύτερος διπλωματικός άξονας, με συμμετοχή της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας και του Πακιστάν.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι οι συνομιλίες με το Ριάντ συνεχίζονται, με αντικείμενο νέες περιφερειακές διευθετήσεις ασφαλείας που δεν θα βασίζονται στην παρουσία ξένων στρατιωτικών δυνάμεων.
Την προηγούμενη εβδομάδα, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας και του Πακιστάν συναντήθηκαν με Ιρανούς αξιωματούχους στην Τεχεράνη.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, επρόκειτο για την πρώτη υψηλού επιπέδου επαφή μεταξύ των τεσσάρων χωρών από τον Αύγουστο.
Το Ριάντ παρουσίασε την πρωτοβουλία ως προσπάθεια δημιουργίας διαύλων επικοινωνίας που θα μπορούσαν να αποτρέψουν νέα στρατιωτική κλιμάκωση.
Η συμμετοχή της Σαουδικής Αραβίας έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες απειλές για τις ενεργειακές της εγκαταστάσεις και την ασφάλεια των μεταφορών.
Από το Ορμούζ στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ – Ο κίνδυνος διπλής ενεργειακής ασφυξίας
Η σύγκρουση έχει επεκταθεί και στην Υεμένη, όπου οι συγκρούσεις μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και των φιλοϊρανών Χούθι έχουν ενταθεί.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του δημοσιεύματος, οι Χούθι έχουν πραγματοποιήσει επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και αεροδρομίων, συμπεριλαμβανομένου του διεθνούς αεροδρομίου του Ριάντ.
Η Σαουδική Αραβία έχει απαντήσει με αεροπορικά πλήγματα κατά στόχων στην Υεμένη.
Η ένταση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της γεωγραφικής θέσης του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, του θαλάσσιου περάσματος που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν.
Εάν η κρίση επηρεάσει ταυτόχρονα το Στενό του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, οι επιπτώσεις στη διεθνή ναυσιπλοΐα, στις ενεργειακές μεταφορές και στο κόστος των εμπορευματικών διαδρομών θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα σημαντικές.
Για την Ευρώπη, η οποία εξαρτάται από την ομαλή λειτουργία των διεθνών ενεργειακών και εμπορικών δικτύων, μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε πρόσθετες οικονομικές πιέσεις.
Οι όροι της Τεχεράνης και η τελευταία ευκαιρία της διπλωματίας
Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη βρίσκονται μπροστά σε μια σύνθετη διαπραγμάτευση, στην οποία η κατάπαυση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, το άνοιγμα του Ορμούζ και το πυρηνικό πρόγραμμα συνδέονται μεταξύ τους.
Το Κατάρ επιχειρεί να διαμορφώσει ένα ελάχιστο πλαίσιο συνεννόησης, ενώ η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν αναζητούν περιφερειακές εγγυήσεις ασφαλείας.
Η αμερικανική πλευρά επιμένει ότι τα πρόσφατα πλήγματα δεν συνιστούν επιστροφή σε γενικευμένο πόλεμο. Η ιρανική ηγεσία, αντίθετα, προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε νέα επίθεση μπορεί να οδηγήσει σε αντίποινα πέρα από τα όρια της Μέσης Ανατολής.
Παρά τις διαφορές, οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί.
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, Ματζέντ αλ Ανσάρι, δήλωσε ότι η Ντόχα εξακολουθεί να ελπίζει πως μια συμφωνία θα δημιουργήσει τις συνθήκες για περαιτέρω συνομιλίες.
Από την πλευρά της Τεχεράνης, ωστόσο, το μήνυμα παραμένει αμετακίνητο:
«Οι όροι της Τεχεράνης πρέπει να ικανοποιηθούν εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να ανοίξει ξανά το Ορμούζ».
Πηγή: pagenews.gr