Μειώσεις φόρων ή παροχές; Το δίλημμα των 1,4 δισ. και ο ΦΠΑ που αλλάζει το πολιτικό παιχνίδι

Η υποχώρηση της φοροδιαφυγής ανοίγει τη συζήτηση για μεγαλύτερες ελαφρύνσεις. Όμως το πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο, τα μόνιμα έσοδα και η άμεση είσπραξη του ΦΠΑ είναι διαφορετικά πράγματα — και οδηγούν σε διαφορετικές πολιτικές επιλογές.

Ο καταναλωτής πληρώνει τον ΦΠΑ στο ταμείο. Το κράτος προσπαθεί να εξασφαλίσει ότι ο φόρος θα φτάσει πράγματι στα δημόσια έσοδα. Και όταν η είσπραξη βελτιώνεται, προκύπτει ένα πολιτικό ερώτημα: ποιος θα εισπράξει το μέρισμα της συμμόρφωσης και με ποιον τρόπο;

Η συζήτηση για πρόσθετο περιθώριο περίπου 1,4 δισ. ευρώ το 2027 επαναφέρει στο προσκήνιο τις προεκλογικές παροχές. Το βαθύτερο διακύβευμα, ωστόσο, αφορά τη δυνατότητα της Ελλάδας να μειώσει σταθερά φορολογικά βάρη, επειδή εισπράττει αποτελεσματικότερα τους ήδη θεσπισμένους φόρους.

Αυτό είναι το πολιτικά ισχυρότερο επιχείρημα της κυβέρνησης: περισσότερα έσοδα χωρίς αύξηση συντελεστών. Είναι ταυτόχρονα και η απαίτηση που δημιουργεί η επιτυχία της: αν περιορίζονται οι διαρροές, πότε και πώς θα ωφεληθεί περισσότερο ο συνεπής φορολογούμενος;

Το πραγματικό νέο: Η συμμόρφωση μπορεί να χρηματοδοτήσει ελαφρύνσεις

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης ανακοίνωσε, κατά τη συνάντησή του με τον Ευρωπαίο Επίτροπο Βόπκε Χούκστρα στις 5 Νοεμβρίου, ότι οι πρώτες εκτιμήσεις για το 2024 τοποθετούν το ελληνικό κενό ΦΠΑ κάτω από το 10%.

Η χρονική αναφορά έχει σημασία: πρόκειται για εκτίμηση που αφορά το 2024 και όχι για οριστική μέτρηση της φετινής χρονιάς.

Στα δημοσιευμένα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το ελληνικό κενό συμμόρφωσης ήταν 11,4% το 2023. Η περαιτέρω υποχώρησή του δείχνει ότι οι παρεμβάσεις στη φορολογική διοίκηση αποκτούν μετρήσιμο αποτέλεσμα.

Η κυβερνητική εξήγηση επικεντρώνεται:

• Στην εφαρμογή του myDATA.
• Στη διασύνδεση ταμειακών μηχανών και POS.
• Στην επέκταση της ηλεκτρονικής τιμολόγησης.

Η οικονομική σημασία υπερβαίνει την ενίσχυση του προϋπολογισμού. Όταν περιορίζεται η δυνατότητα απόκρυψης συναλλαγών, μειώνεται και το αθέμιτο πλεονέκτημα έναντι των επιχειρήσεων που αποδίδουν κανονικά τους φόρους τους.

Το «κενό ΦΠΑ» δεν είναι ποσοστό επί όλων των φόρων

Το κενό συμμόρφωσης μετρά τη διαφορά ανάμεσα στα θεωρητικά αναμενόμενα έσοδα ΦΠΑ, βάσει του ισχύοντος συστήματος, και σε όσα πράγματι εισπράττονται.

Δεν σημαίνει ότι χάνεται αντίστοιχο ποσοστό του συνόλου των φορολογικών εσόδων.

Επίσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν το αποδίδει αποκλειστικά σε δόλια φοροδιαφυγή. Στην εκτίμηση περιλαμβάνονται επιπτώσεις από απάτη, αποφυγή υποχρεώσεων, πτωχεύσεις, αφερεγγυότητα και λάθη.

Η διάκριση αποτρέπει μια εύκολη υπερβολή: ολόκληρο το εκτιμώμενο κενό δεν αποτελεί ποσό που μπορεί να ανακτηθεί άμεσα και να διανεμηθεί.

Η πρόοδος είναι ουσιαστική, αλλά η μετατροπή της σε μόνιμη δημοσιονομική δυνατότητα χρειάζεται διατηρήσιμα αποτελέσματα.

Τα 1,4 δισ. δεν είναι ένας κουμπαράς προς διανομή

Το δημοσίευμα του Protagon συνδέει το πρόσθετο περιθώριο για το 2027 με τον ευρωπαϊκό λογαριασμό ελέγχου — control account και αναφέρεται σε μέγεθος της τάξης του 0,6% του ΑΕΠ.

Ο μηχανισμός παρακολουθεί τις αποκλίσεις των καθαρών δαπανών από την εγκεκριμένη πορεία. Δεν λειτουργεί ως τραπεζικός λογαριασμός στον οποίο συσσωρεύονται τα πλεονάσματα προηγούμενων ετών.

Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται να διαχωρίζονται:

• Η ύπαρξη χρημάτων στο ταμείο του Δημοσίου.
• Η διατηρήσιμη αύξηση των φορολογικών εσόδων.
• Το επιτρεπόμενο περιθώριο στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κανόνων.
• Το κόστος μέτρων που έχουν ήδη ενσωματωθεί στον προϋπολογισμό.

Το ποσό των 1,4 δισ. αποτελεί αναφορά του συγκεκριμένου ρεπορτάζ για πιθανή πρόσθετη δυνατότητα. Δεν ισοδυναμεί με ανακοινωμένο πακέτο, συγκεκριμένους δικαιούχους ή οριστική κατανομή.

Η ουσιαστική πολιτική συζήτηση αρχίζει όταν διευκρινιστεί πόσο περιθώριο είναι διαθέσιμο, για πόσο χρόνο και για ποιες παρεμβάσεις.

Μόνιμη μείωση φόρων ή εφάπαξ ενίσχυση;

Ένα προσωρινό δημοσιονομικό περιθώριο μπορεί να στηρίξει μια εφάπαξ παρέμβαση. Μια μόνιμη μείωση φόρου δημιουργεί επαναλαμβανόμενο κόστος και απαιτεί αντίστοιχη διατηρήσιμη χρηματοδότηση.

Εδώ βρίσκεται η αξία της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής: εφόσον η βελτίωση παγιωθεί, μπορεί να ενισχύσει την αξιοπιστία μόνιμων ελαφρύνσεων.

Δεν αρκεί, πάντως, η άνοδος των ονομαστικών εισπράξεων. Χρειάζεται να απομονωθεί η συμβολή:

• Της πραγματικής βελτίωσης της συμμόρφωσης.
• Της οικονομικής ανάπτυξης και της κατανάλωσης.
• Των αυξήσεων στις τιμές.

Όταν ακριβαίνει ένα προϊόν, αυξάνεται και ο ΦΠΑ που αντιστοιχεί στην τιμή του, ακόμη κι αν ο συντελεστής παραμένει ίδιος. Συνεπώς, περισσότερες εισπράξεις δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ισόποση πρόοδο κατά της φοροδιαφυγής.

Ο ΦΠΑ «στην πηγή» ανοίγει διαφορετική μάχη

Το Protagon περιγράφει επίσης ως επόμενο βήμα έναν σχεδιασμό άμεσης απόδοσης του ΦΠΑ κατά την πληρωμή, ώστε η επιχείρηση να εισπράττει το καθαρό τίμημα.

Πρόκειται για κατεύθυνση που αποδίδεται σε πηγές του οικονομικού επιτελείου, χωρίς να παρουσιάζεται εδώ ως ήδη θεσπισμένο καθολικό σύστημα.

Η εφαρμογή της θα απαιτούσε απαντήσεις σε κρίσιμα ζητήματα:

• Πώς θα συνυπολογίζεται ο ΦΠΑ που έχει πληρώσει η επιχείρηση στις αγορές της.
• Πώς θα διεκπεραιώνονται επιστροφές, ακυρώσεις και πιστωτικά.
• Πόσο γρήγορα θα επιστρέφονται πιστωτικά υπόλοιπα.
• Πώς θα αποφεύγονται πιέσεις στη ρευστότητα των συνεπών επιχειρήσεων.

Το κράτος δεν δικαιούται απλώς ολόκληρο τον ΦΠΑ κάθε πώλησης, ανεξάρτητα από τις εισροές. Η λειτουργία του φόρου περιλαμβάνει την έκπτωση του επιλέξιμου ΦΠΑ των αγορών.

Επιπλέον, η σημερινή απόδοση δεν είναι τριμηνιαία για όλες τις επιχειρήσεις: υπάρχουν μηνιαίες υποχρεώσεις και ειδικότερες ρυθμίσεις ανά κατηγορία.

Θα φτάσει μια μείωση ΦΠΑ στην τελική τιμή;

Η συζήτηση για τον βασικό συντελεστή 24% έχει άμεση κοινωνική απήχηση. Το όφελος για τον καταναλωτή, όμως, εξαρτάται και από τη μετακύλιση της μείωσης στην αγορά.

Ενδεικτικά, προϊόν καθαρής αξίας 100 ευρώ κοστίζει 124 ευρώ με ΦΠΑ 24%. Με συντελεστή 22%, εφόσον παραμείνει ίδια η καθαρή τιμή και μεταφερθεί ολόκληρη η μείωση, θα κόστιζε 122 ευρώ.

Η τελική τιμή θα μειωνόταν περίπου 1,61%, όχι 2%.

Επομένως, η επιλογή συντελεστών χρειάζεται κοστολόγηση, αξιολόγηση του οφέλους ανά εισοδηματική ομάδα και έλεγχο του αποτελέσματος στις τιμές.

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας έχει θέσει δημοσίως τον πολιτικό κανόνα με τον οποίο θα κριθούν οι επόμενες αποφάσεις:

«Κάθε ευρώ που ανακτούμε από τη φοροδιαφυγή είναι ένα ευρώ που μπορούμε να επιστρέφουμε στους πολίτες».

Πηγή: pagenews.gr