Ευρώπη: Πόλεμος για τα €131 δισ. της άμυνας – Το γερμανικό τελεσίγραφο και οι περικοπές
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 12 '
Πηγή Φωτογραφίας: 1. Friedrich Merz – EU Budget Talks /Ο Γερμανός καγκελάριος στη σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες, 16 Οκτωβρίου 2026.Credit: Ludovic Marin / AFP
Η Ευρώπη θέλει να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ, να περιορίσει την εξάρτησή της από τρίτες χώρες και να δημιουργήσει μια ανταγωνιστική αμυντική βιομηχανία. Υπάρχει, όμως, ένα πρόβλημα που απειλεί να μετατρέψει τη στρατηγική φιλοδοξία σε πολιτική σύγκρουση: οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν συμφωνούν για το κόστος.
Η συμφωνία της 11ης Νοεμβρίου για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό του 2027 προβλέπει δεσμεύσεις 3,08 δισ. ευρώ για την ασφάλεια και την άμυνα, αυξημένες κατά 9,4% σε σχέση με το 2026.
Ωστόσο, πίσω από αυτή την αύξηση εξελίσσεται μια πολύ μεγαλύτερη αναμέτρηση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει 131 δισ. ευρώ για άμυνα, ασφάλεια και διάστημα την περίοδο 2028–2034, ποσό πενταπλάσιο σε σύγκριση με την τρέχουσα δημοσιονομική περίοδο.
Την ίδια στιγμή, η Γερμανία ζητά περιορισμό των δαπανών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντιστέκεται στις περικοπές και η χρηματοδότηση της Ουκρανίας δημιουργεί ένα πρόσθετο μέτωπο αντιπαράθεσης.
Το νέο ευρωπαϊκό δίλημμα είναι σαφές: περισσότερη άμυνα, αλλά με ποια χρήματα και με ποιες πολιτικές θυσίες;
Μερτς: «Πρέπει να περιορίσουμε ξανά τις δαπάνες σε όλους τους τομείς»
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει ήδη στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα στους Ευρωπαίους εταίρους του.
Μιλώντας στη γερμανική Bundestag, ενόψει των διαπραγματεύσεων για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό, προειδοποίησε ότι τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια είναι περιορισμένα.
«Δεν θα μπορέσουμε, επομένως, να αποφύγουμε τον εκ νέου περιορισμό των κονδυλίων της σημερινής πρότασης σε όλους τους τομείς», δήλωσε.
Η τοποθέτησή του αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η Γερμανία είναι ο μεγαλύτερος καθαρός χρηματοδότης του κοινοτικού προϋπολογισμού.
Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του Βερολίνου, η διατήρηση της πρότασης χωρίς περικοπές θα μπορούσε να αυξήσει τη γερμανική συνεισφορά κατά 40% έως 50% από το 2028.
Αυτό δημιουργεί μια ουσιαστική αντίφαση.
Η Γερμανία υποστηρίζει την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας, αλλά δεν επιθυμεί μια ανεξέλεγκτη αύξηση του συνολικού ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Η πολιτική σύγκρουση δεν αφορά, επομένως, μόνο το ύψος των αμυντικών κονδυλίων. Αφορά και το ποιες άλλες ευρωπαϊκές πολιτικές θα πρέπει να περιοριστούν για να δημιουργηθεί ο απαραίτητος δημοσιονομικός χώρος.
Το νέο τελεσίγραφο του Βερολίνου για την Ουκρανία
Η γερμανική στάση έγινε ακόμη πιο αυστηρή στις αρχές Νοεμβρίου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, ο Φρίντριχ Μερτς συνέδεσε την υποστήριξη της Γερμανίας στον επόμενο επταετή ευρωπαϊκό προϋπολογισμό με τη συμμετοχή όλων των κρατών-μελών στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Σε επιστολή του προς τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο Γερμανός καγκελάριος υπογράμμισε την ανάγκη κοινής οικονομικής ευθύνης.
«Μια συλλογική δέσμευση ότι όλοι μας, χωρίς εξαίρεση, θα συμβάλουμε δίκαια στην κάλυψη του κενού αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την επίλυση αυτού του ζητήματος και για τη συζήτηση οποιωνδήποτε περαιτέρω θεμάτων, ιδίως εκείνων με δημοσιονομικές επιπτώσεις», ανέφερε.
Η παρέμβαση αυτή μεταφέρει τη διαπραγμάτευση σε ένα ακόμη πιο σύνθετο επίπεδο.
Το Βερολίνο δεν θέλει να επωμιστεί δυσανάλογο βάρος για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, την ώρα που ορισμένα κράτη-μέλη εμφανίζονται απρόθυμα να αυξήσουν τις συνεισφορές τους.
Η συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα συνδέεται έτσι άμεσα με τη μελλοντική χρηματοδότηση του Κιέβου και με τη συνολική κατανομή των οικονομικών υποχρεώσεων μεταξύ των 27.
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: «Η Ευρώπη καλείται να κάνει περισσότερα»
Απέναντι στη λογική των περικοπών βρίσκεται το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Οι επικεφαλής τεσσάρων πολιτικών ομάδων —του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, των Σοσιαλιστών, του Renew Europe και των Πρασίνων— απέρριψαν την πρόταση διαπραγμάτευσης της ιρλανδικής προεδρίας για τον προϋπολογισμό 2028–2034.
Στην κοινή τους παρέμβαση προειδοποίησαν ότι η πρόταση θα μπορούσε να οδηγήσει σε συρρίκνωση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν, αυτό θα συνέβαινε «ακριβώς τη στιγμή που ζητείται από την Ευρώπη να κάνει περισσότερα».
Η διατύπωση αποτυπώνει τη βασική διαφωνία μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και κυβερνήσεων που επιδιώκουν περιορισμό των δαπανών.
Οι ευρωβουλευτές υποστηρίζουν ότι η ΕΕ δεν μπορεί να αναλαμβάνει περισσότερες ευθύνες στην άμυνα, στην ανταγωνιστικότητα και στη γεωπολιτική ασφάλεια χωρίς να διαθέτει αντίστοιχους οικονομικούς πόρους.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο πολιτικό.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να δώσει τη συγκατάθεσή του για την έγκριση του νέου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου.
Επομένως, οι αντιρρήσεις του αποτελούν ουσιαστικό παράγοντα στη διαπραγμάτευση.
Από τα 3 δισ. του 2027 στα 131 δισ. της επόμενης επταετίας
Η συμφωνία για τον προϋπολογισμό του 2027 προβλέπει 3,08 δισ. ευρώ σε πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων και 2,23 δισ. ευρώ σε πληρωμές για την ασφάλεια και την άμυνα.
Η διαφορά μεταξύ των δύο ποσών είναι σημαντική.
Οι δεσμεύσεις επιτρέπουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση να εγκρίνει νέες χρηματοδοτικές υποχρεώσεις, ακόμη και όταν η υλοποίηση των σχετικών προγραμμάτων θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια.
Οι πληρωμές αντιστοιχούν στα ποσά που προβλέπεται να εκταμιευθούν μέσα στο συγκεκριμένο οικονομικό έτος.
Η αύξηση των δεσμεύσεων κατά 9,4% επιβεβαιώνει ότι η ασφάλεια αποκτά μεγαλύτερη δημοσιονομική βαρύτητα.
Ωστόσο, η πραγματική αλλαγή κλίμακας προκύπτει από την πρόταση για την επταετία 2028–2034.
Η Κομισιόν επιδιώκει να διαθέσει 131 δισ. ευρώ μέσω του νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας για την ενίσχυση της άμυνας, της ασφάλειας και των διαστημικών δυνατοτήτων.
Πρόκειται για ένα σχέδιο που φιλοδοξεί να χρηματοδοτήσει όχι μόνο την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών αλλά και τη βιομηχανική τους παραγωγή.
Η Ευρώπη θέλει να περάσει από τη χρηματοδότηση αμυντικών ερευνητικών προγραμμάτων στη δημιουργία μιας ισχυρότερης παραγωγικής βάσης.
Η μεγάλη σύγκρουση των αριθμών
Η ένταση μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών αποτυπώνεται ήδη στις διαφορετικές προτάσεις για το συνολικό ύψος του επόμενου προϋπολογισμού.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε αρχικά ένα πλαίσιο σχεδόν 2 τρισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές.
Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου κατέθεσε στη συνέχεια μια πιο περιοριστική πρόταση.
Σύμφωνα με την ανάλυση της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η ιρλανδική πρόταση προβλέπει μείωση περίπου 141 δισ. ευρώ σε σχέση με το αρχικό σχέδιο της Επιτροπής.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αντιθέτως, υποστηρίζει έναν περισσότερο φιλόδοξο προϋπολογισμό.
Η διαφορά δεν αφορά αποκλειστικά την άμυνα.
Αγροτική πολιτική, περιφερειακή συνοχή, έρευνα, καινοτομία, υποδομές και εξωτερική πολιτική διεκδικούν επίσης μεγαλύτερο μερίδιο.
Αυτό σημαίνει ότι η αύξηση της αμυντικής χρηματοδότησης θα αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής ανταλλαγής.
Κάθε κυβέρνηση θα επιδιώξει να προστατεύσει τους τομείς που θεωρεί σημαντικότερους για τα εθνικά της συμφέροντα.
SAFE: Τα 150 δισ. ευρώ δεν είναι δωρεάν χρήμα
Στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό οπλοστάσιο έχει προστεθεί και το πρόγραμμα SAFE, με δυνατότητα δανειοδότησης έως 150 δισ. ευρώ για αμυντικές επενδύσεις.
Ο μηχανισμός επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Ένωση να αντλεί κεφάλαια από τις αγορές και να τα διαθέτει στα δικαιούχα κράτη με τη μορφή δανείων.
Η χρηματοδότηση μπορεί να στηρίξει κοινές προμήθειες και μεγάλες αμυντικές επενδύσεις.
Ωστόσο, τα δάνεια δημιουργούν υποχρεώσεις αποπληρωμής για τα κράτη που τα λαμβάνουν.
Επομένως, τα 150 δισ. ευρώ του SAFE δεν αποτελούν άμεσες επιχορηγήσεις.
Ούτε μπορούν να προστεθούν απλώς στα 131 δισ. ευρώ της πρότασης για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.
Η διάκριση είναι καθοριστική, καθώς η ευρωπαϊκή αμυντική χρηματοδότηση περιλαμβάνει διαφορετικά εργαλεία, διαφορετικές πηγές πόρων και διαφορετικές δημοσιονομικές υποχρεώσεις.
Για τις κυβερνήσεις, το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν υπάρχουν διαθέσιμα κεφάλαια.
Είναι και με ποιους όρους μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
Στρατιωτική κινητικότητα: Δεκαπλάσιοι πόροι για δρόμους, λιμάνια και σιδηροδρόμους
Μια λιγότερο προβεβλημένη αλλά ιδιαίτερα σημαντική διάσταση του νέου ευρωπαϊκού σχεδιασμού αφορά τη στρατιωτική κινητικότητα.
Η Κομισιόν προτείνει δεκαπλασιασμό της χρηματοδότησης μέσω του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη».
Στόχος είναι να δημιουργηθούν ή να αναβαθμιστούν υποδομές που θα μπορούν να εξυπηρετούν τόσο πολιτικές όσο και στρατιωτικές ανάγκες.
Σιδηροδρομικά δίκτυα, λιμάνια, γέφυρες, οδικοί άξονες και μεταφορικοί κόμβοι αποκτούν αυξημένη στρατηγική σημασία.
Η ευρωπαϊκή αμυντική ετοιμότητα δεν εξαρτάται μόνο από τον αριθμό των διαθέσιμων οπλικών συστημάτων.
Εξαρτάται και από την ταχύτητα με την οποία μπορούν να μετακινηθούν στρατιωτικές δυνάμεις και εξοπλισμός σε περίπτωση κρίσης.
Η επένδυση σε υποδομές διπλής χρήσης συνδέει την αμυντική πολιτική με την οικονομική ανάπτυξη, τις μεταφορές και την περιφερειακή συνδεσιμότητα.
Οι Ευρωπαίοι ελεγκτές προειδοποιούν για τον κίνδυνο αναποτελεσματικότητας
Η αύξηση της χρηματοδότησης δεν εγγυάται ότι η Ευρώπη θα αποκτήσει αυτομάτως μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, σε αξιολόγηση που δημοσιοποιήθηκε στις 10 Νοεμβρίου, εξέτασε τις προτεινόμενες αλλαγές στο δημοσιονομικό πλαίσιο 2028–2034.
Οι ελεγκτές αναγνώρισαν ότι η νέα αρχιτεκτονική μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία.
Παράλληλα, όμως, επισήμαναν ότι παραμένουν ανοιχτά ζητήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα, τη λογοδοσία και τον τρόπο παρακολούθησης των αποτελεσμάτων.
Από τις 28 ευκαιρίες βελτίωσης που είχαν εντοπίσει σε προηγούμενη αξιολόγηση, μόνο μία είχε αντιμετωπιστεί πλήρως, 19 είχαν αντιμετωπιστεί μερικώς και οκτώ παρέμεναν χωρίς αντιμετώπιση.
Το συμπέρασμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την αμυντική χρηματοδότηση.
Η έγκριση περισσότερων δισεκατομμυρίων δεν αρκεί εάν τα χρήματα δεν μετατρέπονται εγκαίρως σε παραγωγή, εξοπλισμό και επιχειρησιακές δυνατότητες.
Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει κατακερματισμό, διαφορετικές εθνικές προδιαγραφές και περιορισμούς στην παραγωγική της ικανότητα.
Η Ελλάδα και το στοίχημα της αμυντικής βιομηχανίας
Για την Ελλάδα, η επόμενη ευρωπαϊκή δημοσιονομική περίοδος μπορεί να δημιουργήσει νέες δυνατότητες.
Η ελληνική αμυντική βιομηχανία έχει παρουσία σε τομείς όπως η ναυπηγική, η συντήρηση αεροσκαφών, τα ηλεκτρονικά συστήματα, η αεροδιαστημική τεχνολογία και τα μη επανδρωμένα μέσα.
Η συμμετοχή σε κοινά ευρωπαϊκά προγράμματα θα μπορούσε να ενισχύσει την παραγωγική βάση της χώρας και να δημιουργήσει συνεργασίες με μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς ομίλους.
Παράλληλα, η γεωγραφική θέση της Ελλάδας προσδίδει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις επενδύσεις στρατιωτικής κινητικότητας.
Ωστόσο, η πρόσβαση στα ευρωπαϊκά κονδύλια δεν είναι αυτόματη.
Απαιτεί ανταγωνιστικές προτάσεις, τεχνολογική επάρκεια, συνεργασίες και μακροχρόνιο σχεδιασμό.
Η Ελλάδα θα χρειαστεί να αξιολογήσει όχι μόνο τις δυνατότητες χρηματοδότησης αλλά και το κόστος των δανειακών εργαλείων.
Το ζητούμενο είναι να εξασφαλιστεί ότι οι ευρωπαϊκοί πόροι θα δημιουργήσουν εγχώρια προστιθέμενη αξία και δεν θα περιοριστούν σε πρόσθετες εισαγωγές εξοπλισμού.
Η 26η Νοεμβρίου και η επόμενη μεγάλη πολιτική δοκιμασία
Η αποτυχία των Ευρωπαίων ηγετών να καταλήξουν σε συμφωνία για τον προϋπολογισμό 2028–2034 στη σύνοδο του Οκτωβρίου μετέφερε το βάρος των διαπραγματεύσεων στο επόμενο διάστημα.
Στις 26 και 27 Νοεμβρίου έχει προγραμματιστεί ειδική σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου με επίκεντρο το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.
Οι κυβερνήσεις θα κληθούν να περιορίσουν τις μεγάλες διαφορές τους.
Η Γερμανία επιδιώκει μεγαλύτερη δημοσιονομική πειθαρχία και δίκαιη κατανομή του κόστους.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απαιτεί έναν προϋπολογισμό ικανό να ανταποκριθεί στις νέες ευρωπαϊκές φιλοδοξίες.
Η Κομισιόν επιχειρεί να διατηρήσει τη χρηματοδοτική βάση για τη στρατηγική αυτονομία και την ανταγωνιστικότητα της Ένωσης.
Στο μεταξύ, η Ουκρανία παραμένει μια πρόσθετη και ιδιαίτερα απαιτητική οικονομική υποχρέωση.
Η εξεύρεση κοινού τόπου δεν θα είναι εύκολη.
Η Ευρώπη θέλει αμυντική αυτονομία – Αλλά ποιος θα πληρώσει;
Η συμφωνία για τα 3,08 δισ. ευρώ του 2027 αποτυπώνει την αυξανόμενη σημασία της άμυνας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Όμως η πραγματική πολιτική αναμέτρηση βρίσκεται μπροστά.
Η πρόταση των 131 δισ. ευρώ για την περίοδο 2028–2034 δεν είναι απλώς μια αύξηση χρηματοδότησης.
Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να αλλάξει η θέση της Ευρώπης στο διεθνές σύστημα ασφαλείας.
Για να επιτευχθεί αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να συμφωνήσει σε τρία κρίσιμα ζητήματα: το συνολικό κόστος, την κατανομή των οικονομικών βαρών και τον τρόπο με τον οποίο οι διαθέσιμοι πόροι θα μετατραπούν σε πραγματική αμυντική ικανότητα.
Η αντιπαράθεση Μερτς και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αποδεικνύει ότι οι απαντήσεις παραμένουν ανοιχτές.
Η Ευρώπη έχει αρχίσει να σχεδιάζει την επόμενη αμυντική της εποχή. Εκείνο που δεν έχει ακόμη αποφασίσει είναι ποιος θα πληρώσει για να την πραγματοποιήσει.
Και αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα της δημοσιονομικής μάχης που μόλις ξεκίνησε.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
