Τέμπη και Σύμβαση 717: Η δίκη που «πάγωσε» και το ερώτημα που στοιχειώνει το κράτος δικαίου

Η επ’ αόριστον αναβολή της δίκης ελεγκτή της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας δεν αφορά μόνο μία ποινική διαδικασία. Αφορά το πώς η Ελλάδα διαχειρίζεται την αναζήτηση ευθυνών γύρω από ένα από τα μεγαλύτερα δημόσια τραύματα της μεταπολίτευσης.

Η απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών να αναβάλει επ’ αόριστον τη δίκη ελεγκτή της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για την υπόθεση της Σύμβασης 717 δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη δικονομική εξέλιξη. Έρχεται να προστεθεί σε μια αλυσίδα καθυστερήσεων, παράλληλων ερευνών και ανοιχτών θεσμικών μετώπων που συνδέονται με το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών και τις διαχρονικές παθογένειες του ελληνικού κράτους.

Το δικαστήριο έκανε δεκτό το αίτημα αναβολής μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες που σχετίζονται με τη Σύμβαση 717 και διερευνώνται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO). Η εισαγγελική πρόταση κινήθηκε στην ίδια κατεύθυνση, με το σκεπτικό ότι η εξέλιξη της κύριας υπόθεσης και η έκδοση αμετάκλητων αποφάσεων αποτελούν προϋποθέσεις για την ουσιαστική αποτίμηση της συγκεκριμένης δίκης.

Ωστόσο, πίσω από τη νομική επιχειρηματολογία αναδύεται ένα βαθύτερο ερώτημα: πόσο μπορεί να καθυστερεί η απονομή δικαιοσύνης σε υποθέσεις με τόσο ισχυρό δημόσιο ενδιαφέρον χωρίς να διαβρώνεται η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς;

Μια δίκη στην περιφέρεια του μεγάλου φακέλου

Ο κατηγορούμενος ελεγκτής διώκεται για παράβαση καθήκοντος αναφορικά με έλεγχο που διενεργήθηκε το 2021, κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας, σχετικά με τη Σύμβαση 717. Πρόκειται για το έργο εκσυγχρονισμού της σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης του ελληνικού σιδηροδρομικού δικτύου, το οποίο για χρόνια βρισκόταν στο επίκεντρο καταγγελιών για καθυστερήσεις, παρατάσεις και προβλήματα υλοποίησης.

Η ιδιαιτερότητα της υπόθεσης είναι ότι η ποινική δικογραφία σχηματίστηκε με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, αρχειοθετήθηκε και στη συνέχεια επανήλθε στο προσκήνιο έπειτα από νέες ενέργειες της ίδιας αρχής.

Ακόμη πιο ασυνήθιστο θεωρείται το γεγονός ότι το Ελληνικό Δημόσιο δεν παρέστη προς υποστήριξη της κατηγορίας, ενώ επέλεξε να ορίσει συνηγόρους υπεράσπισης των κατηγορουμένων. Μια επιλογή που έχει ήδη προκαλέσει πολιτικές και νομικές συζητήσεις για τα όρια της κρατικής εκπροσώπησης όταν διερευνώνται πιθανές ευθύνες που συνδέονται με τη διαχείριση δημόσιων πόρων.

Η σκιά της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας

Η παρουσία της EPPO έχει μετατρέψει την υπόθεση από ένα αμιγώς ελληνικό δικαστικό ζήτημα σε δοκιμασία ευρωπαϊκής θεσμικής λογοδοσίας.

Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, ένας ευρωπαϊκός εισαγγελικός μηχανισμός βρίσκεται τόσο βαθιά εμπλεκόμενος σε έρευνες που αγγίζουν τη λειτουργία του ελληνικού διοικητικού και πολιτικού συστήματος. Αυτό δημιουργεί μια ιδιότυπη συνθήκη: η τελική αξιολόγηση γεγονότων που αφορούν ευρωπαϊκά κονδύλια και δημόσιες συμβάσεις δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τους εγχώριους θεσμούς.

Για τους υποστηρικτές της αναβολής, η ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής έρευνας είναι απαραίτητη ώστε να αποφευχθούν αντιφατικές αποφάσεις και νομικές ασυμβατότητες.

Για τους επικριτές της, όμως, η νέα καθυστέρηση ενισχύει την εικόνα ενός συστήματος που αδυνατεί να δώσει έγκαιρες απαντήσεις σε υποθέσεις μείζονος δημοσίου ενδιαφέροντος.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο ποινικό

Η δημόσια συζήτηση γύρω από τα Τέμπη συχνά περιορίζεται στην αναζήτηση ποινικών ευθυνών. Όμως η ουσία της υπόθεσης είναι ευρύτερη.

Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν συγκεκριμένα πρόσωπα παραβίασαν το νόμο. Είναι αν οι θεσμοί λειτούργησαν όπως όφειλαν ώστε να αποτρέψουν τη συσσώρευση κινδύνων που οδήγησαν στην τραγωδία.

Η Σύμβαση 717 έχει εξελιχθεί σε σύμβολο ενός μοντέλου δημόσιας διοίκησης όπου οι καθυστερήσεις έργων, οι συνεχείς παρατάσεις, οι αλληλοεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες και η αδυναμία ελέγχου παράγουν συστημικά αποτελέσματα.

Με αυτή την έννοια, η υπόθεση υπερβαίνει κατά πολύ τα πρόσωπα που βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο των δικαστικών ερευνών.

Τι σημαίνει η αναβολή – και τι δεν σημαίνει

Η απόφαση του δικαστηρίου δεν συνιστά αθώωση ούτε απαλλαγή του κατηγορούμενου. Δεν προδικάζει την ουσία της υπόθεσης ούτε ακυρώνει την ποινική διερεύνηση.

Σημαίνει όμως ότι η τελική δικαστική κρίση μετατίθεται σε απροσδιόριστο χρόνο, μέχρι να ολοκληρωθεί ένα ευρύτερο πλέγμα ερευνών που παραμένει ανοιχτό.

Για τις οικογένειες των θυμάτων, αλλά και για ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας, κάθε νέα αναβολή ενισχύει το αίσθημα ότι η αλήθεια απομακρύνεται χρονικά.

Για το κράτος δικαίου, η πρόκληση είναι διαφορετική αλλά εξίσου κρίσιμη: να αποδείξει ότι η πληρότητα της έρευνας δεν θα μετατραπεί σε συνώνυμο της αργοπορίας.

Διότι, τρία και πλέον χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών, το διακύβευμα δεν αφορά μόνο την απόδοση ευθυνών για το παρελθόν. Αφορά την ικανότητα των θεσμών να πείσουν ότι μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά στο μέλλον.

Πηγή: pagenews.gr