«Θα δράσουμε όταν χρειαστεί»: Ο Γκιουλέρ ανεβάζει τους τόνους στο Αιγαίο – Το διπλό μήνυμα στην Αθήνα
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 9 '
Ένα ακόμη μήνυμα με δύο διαφορετικές αναγνώσεις εκπέμπει η Άγκυρα προς την Αθήνα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εξακολουθούν να κινούνται ανάμεσα στην προσπάθεια διατήρησης της επικοινωνίας και στις βαθιές διαφωνίες για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Τούρκος υπουργός Εθνικής Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, επέλεξε να επαναβεβαιώσει τη σημασία της διπλωματίας, της καλής γειτονίας και της αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Ωστόσο, στην ίδια τοποθέτηση υπογράμμισε ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να υποχωρήσει από όσα θεωρεί δικαιώματα και συμφέροντά της.
Η πιο χαρακτηριστική αποστροφή του ήταν σαφής:
«Η Τουρκία διαθέτει τόσο τα μέσα και τις δυνατότητες να προστατεύσει τα δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο όσο και την πολιτική βούληση να ενεργήσει αποφασιστικά, όταν αυτό κριθεί αναγκαίο».
Πρόκειται για μια δήλωση που αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό βάρος επειδή διατυπώνεται από τον επικεφαλής του τουρκικού υπουργείου Άμυνας.
Δεν συνιστά από μόνη της ανακοίνωση συγκεκριμένης στρατιωτικής ενέργειας. Αποτελεί, όμως, ρητή υπενθύμιση ότι η Άγκυρα επιδιώκει να συνδυάζει τη διπλωματική διαπραγμάτευση με την προβολή της δυνατότητάς της να ασκήσει πίεση.
«Θέλουμε διάλογο»: Το πρώτο μήνυμα προς την Ελλάδα
Στο πρώτο σκέλος της τοποθέτησής του, ο Γκιουλέρ επιχείρησε να αναδείξει την ανάγκη συνέχισης της επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο χώρες.
«Τις σχέσεις μας με τη γειτονική μας Ελλάδα τις αξιολογούμε επίσης μέσα από αυτό το πρίσμα», ανέφερε.
Στη συνέχεια πρόσθεσε:
«Θεωρούμε σημαντικό να διατηρούνται ανοιχτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας, να ενισχύεται η αμοιβαία εμπιστοσύνη και να αντιμετωπίζονται τα υφιστάμενα προβλήματα στη βάση του διεθνούς δικαίου, των σχέσεων καλής γειτονίας και του εποικοδομητικού διαλόγου».
Η συγκεκριμένη αναφορά επιβεβαιώνει ότι η τουρκική πλευρά εξακολουθεί να αποδίδει σημασία στη διατήρηση ενός πλαισίου συνεννόησης με την Ελλάδα.
Η λειτουργία των διαύλων επικοινωνίας μπορεί να συμβάλει στην αποτροπή επεισοδίων και στη διαχείριση εντάσεων, ακόμη και όταν δεν υπάρχει σύγκλιση στις βασικές διαφορές.
Αυτό, άλλωστε, είναι ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της σημερινής ελληνοτουρκικής σχέσης: η δυνατότητα διαλόγου δεν ισοδυναμεί με συμφωνία επί των επίμαχων ζητημάτων.
Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειος: Συνεργασία, αλλά με ποιους όρους;
Ο Τούρκος υπουργός αναφέρθηκε ειδικά στις δύο γεωγραφικές περιοχές που βρίσκονται διαχρονικά στο επίκεντρο των ελληνοτουρκικών διαφορών.
«Επιθυμούμε την ανάπτυξη της συνεργασίας στο Αιγαίο Πέλαγος και στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και την επίλυση των διαφορών μέσω της αμοιβαίας κατανόησης και της διπλωματίας», δήλωσε.
Η διατύπωση αυτή θα μπορούσε, απομονωμένη από την υπόλοιπη ομιλία, να εκληφθεί ως μήνυμα αποκλιμάκωσης.
Το κρίσιμο στοιχείο, όμως, βρίσκεται στις προϋποθέσεις που έθεσε αμέσως μετά.
Για την Αθήνα, το θεμελιώδες ζήτημα στις ελληνοτουρκικές διαφορές παραμένει η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, με βάση το διεθνές δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Τουρκία, αντιθέτως, θέτει ευρύτερο φάσμα ζητημάτων και διατηρεί διαφορετικές θέσεις για τη θαλάσσια δικαιοδοσία, την επήρεια των νησιών και άλλες πτυχές του καθεστώτος του Αιγαίου.
Αυτή η διαφορά ως προς το αντικείμενο της διαπραγμάτευσης εξηγεί γιατί ακόμη και οι κοινές αναφορές στον διάλογο δεν οδηγούν αυτομάτως σε ουσιαστική προσέγγιση.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν Αθήνα και Άγκυρα επιθυμούν να συνομιλούν, αλλά και ποια ζητήματα θεωρούν ότι μπορούν να τεθούν στο τραπέζι.
«Δεν θα αποδεχθούμε προσεγγίσεις κατά των συμφερόντων μας»
Το δεύτερο μέρος των δηλώσεων Γκιουλέρ είχε αισθητά αυστηρότερο χαρακτήρα.
«Δεν είναι δυνατόν να αποδεχθούμε προσεγγίσεις που στρέφονται κατά των δικαιωμάτων και των συμφερόντων της χώρας και του έθνους μας, που αυξάνουν την ένταση ή δυσχεραίνουν την επίλυση των προβλημάτων», υποστήριξε.
Η αναφορά αυτή αφήνει ανοιχτό το ζήτημα του ποιες συγκεκριμένες ελληνικές ενέργειες ή θέσεις θεωρεί η Άγκυρα ασύμβατες με τα συμφέροντά της.
Δεν κατονομάστηκε, στο απόσπασμα που δημοσιοποιήθηκε, κάποια συγκεκριμένη απόφαση της Αθήνας.
Ωστόσο, η πολιτική σημασία της δήλωσης βρίσκεται στο γεγονός ότι η Τουρκία διατηρεί το δικαίωμα να χαρακτηρίζει ορισμένες πρωτοβουλίες ως απειλές για τα συμφέροντά της, ακόμη και όταν η ελληνική πλευρά τις θεωρεί άσκηση νόμιμων κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Αυτό δημιουργεί ένα ουσιαστικό πρόβλημα στη διαχείριση των διαφορών.
Μια ενέργεια που το ένα κράτος αντιμετωπίζει ως νόμιμη άσκηση δικαιώματος μπορεί να εκλαμβάνεται από το άλλο ως μονομερής μεταβολή της κατάστασης.
Η αποτροπή της κλιμάκωσης απαιτεί, επομένως, όχι μόνο επικοινωνία αλλά και σαφή κατανόηση των διαφορετικών νομικών και πολιτικών θέσεων.
«Η ειρηνική επίλυση δεν σημαίνει παραχωρήσεις»
Ο Γκιουλέρ φρόντισε να διαχωρίσει την τουρκική προσήλωση στη διπλωματία από οποιαδήποτε εντύπωση υποχώρησης.
«Η στάση μας υπέρ της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών δεν σημαίνει ότι πρόκειται να κάνουμε παραχωρήσεις στα δικαιώματα και τα συμφέροντά μας», τόνισε.
Η δήλωση αποτυπώνει τη βασική αντίφαση που χαρακτηρίζει συχνά την ελληνοτουρκική σχέση: οι δύο πλευρές μπορούν να συμφωνούν στην ανάγκη ειρηνικής επίλυσης, αλλά να διαφωνούν ριζικά ως προς το τι αποτελεί νόμιμο δικαίωμα της καθεμιάς.
Η Τουρκία παρουσιάζει τη στάση της ως υπεράσπιση των εθνικών της συμφερόντων.
Η Ελλάδα, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι η άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί να εξαρτάται από την αποδοχή τρίτου κράτους.
Το κρίσιμο πεδίο αντιπαράθεσης, επομένως, δεν είναι η γενική επίκληση της νομιμότητας, αλλά η διαφορετική ερμηνεία της και η εφαρμογή της σε συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές.
Η αναφορά σε «αποφασιστική δράση» και το μήνυμα αποτροπής
Η πλέον αιχμηρή διατύπωση ήρθε στο κλείσιμο της τοποθέτησης.
«Η Τουρκία διαθέτει τόσο τα μέσα και τις δυνατότητες να προστατεύσει τα δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο όσο και την πολιτική βούληση να ενεργήσει αποφασιστικά, όταν αυτό κριθεί αναγκαίο», ανέφερε ο Τούρκος υπουργός.
Η επιλογή των λέξεων «μέσα», «δυνατότητες» και «πολιτική βούληση» παραπέμπει στη λογική της αποτροπής: την προσπάθεια ενός κράτους να καταστήσει σαφές ότι διαθέτει τη δυνατότητα και την πρόθεση να υπερασπιστεί τις θέσεις του.
Από την άλλη πλευρά, η φράση «όταν αυτό κριθεί αναγκαίο» αφήνει σημαντικό περιθώριο ερμηνείας.
Δεν διευκρινίζει ποια γεγονότα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε τέτοια απόφαση ούτε τι μορφή θα μπορούσε να λάβει η ενδεχόμενη δράση.
Γι’ αυτό και η δήλωση πρέπει να αξιολογείται ως πολιτικό μήνυμα αποφασιστικότητας και όχι ως επιβεβαίωση επικείμενης στρατιωτικής επιχείρησης.
Παρά ταύτα, τέτοιες διατυπώσεις αποκτούν βαρύτητα σε περιοχές όπου υπάρχουν ανοιχτές διαφορές και όπου μια λανθασμένη εκτίμηση μπορεί να οδηγήσει σε ένταση.
Η ευρωπαϊκή διάσταση: Διάλογος χωρίς απειλή χρήσης βίας
Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν αποτελούν αποκλειστικά διμερές ζήτημα.
Η Ελλάδα είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η Τουρκία αποτελεί σημαντικό περιφερειακό παράγοντα και σύμμαχο στο ΝΑΤΟ.
Η σταθερότητα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο συνδέεται άμεσα με την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τις ενεργειακές διαδρομές και τη λειτουργία της νοτιοανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αποφυγή απειλής ή χρήσης βίας αποτελεί θεμελιώδη αρχή του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Η διπλωματική επίλυση των διαφορών προϋποθέτει, επομένως, όχι μόνο τη διατήρηση ανοιχτών διαύλων αλλά και την αποφυγή ενεργειών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επικίνδυνη κλιμάκωση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αποκλιμάκωση, καθώς μια σοβαρή κρίση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας θα επηρέαζε ευρύτερα την περιφερειακή σταθερότητα.
Το δίλημμα της επόμενης ημέρας: Διάλογος ή νέα περίοδος έντασης;
Οι δηλώσεις Γκιουλέρ δεν σηματοδοτούν από μόνες τους αλλαγή της τουρκικής πολιτικής.
Αναδεικνύουν, όμως, τη δυσκολία που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει η ελληνοτουρκική προσέγγιση: η επιδίωξη συνεννόησης συνυπάρχει με την επαναβεβαίωση ασύμβατων θέσεων.
Η Άγκυρα δηλώνει ότι επιθυμεί συνεργασία.
Ταυτόχρονα, ξεκαθαρίζει ότι δεν προτίθεται να κάνει παραχωρήσεις σε ζητήματα που η ίδια εντάσσει στα εθνικά της συμφέροντα.
Η Αθήνα, αντίστοιχα, επιμένει στη σημασία του διεθνούς δικαίου και στην άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Το εάν οι δύο πλευρές μπορούν να διατηρήσουν τη σταθερότητα θα εξαρτηθεί από την πρακτική εφαρμογή των δεσμεύσεών τους για διάλογο, την αποφυγή μονομερών ενεργειών που αυξάνουν την ένταση και τη δυνατότητα ουσιαστικής συζήτησης για τις υπαρκτές διαφορές.
Το ουσιαστικό μήνυμα των δηλώσεων Γκιουλέρ είναι ότι η Τουρκία θέλει να κρατήσει ανοιχτό το κανάλι της διπλωματίας, χωρίς να περιορίσει τις επιλογές πίεσης που θεωρεί ότι διαθέτει.
Και αυτό αφήνει αναπάντητο το σημαντικότερο ερώτημα για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο:
Μπορεί να υπάρξει σταθερή ελληνοτουρκική προσέγγιση όταν ο διάλογος συνοδεύεται από προειδοποιήσεις για «αποφασιστική δράση»;
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
