Σύμφωνο Μετανάστευσης της ΕΕ: Έτοιμα τα κράτη-μέλη για τη νέα εποχή στο άσυλο;

Από τις 12 Ιουνίου τίθεται σε πλήρη εφαρμογή το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη μετανάστευση και το άσυλο, με υποχρεωτικές διαδικασίες στα σύνορα και μηχανισμό αλληλεγγύης μεταξύ των χωρών της Ένωσης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια νέα φάση διαχείρισης του μεταναστευτικού ζητήματος, καθώς στις 12 Ιουνίου τίθεται σε πλήρη εφαρμογή το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στον τομέα της μεταναστευτικής πολιτικής, με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου και αποτελεσματικότερου συστήματος διαχείρισης των αιτήσεων ασύλου σε ολόκληρη την ΕΕ.

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να αντιμετωπίσει χρόνιες αδυναμίες του ευρωπαϊκού συστήματος, οι οποίες έχουν επιβαρύνει δυσανάλογα τα κράτη πρώτης υποδοχής, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία.

Οι πιέσεις στα κράτη πρώτης γραμμής

Το 2025 καταγράφηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση περίπου 669.400 πρώτες αιτήσεις ασύλου, ενώ οι παράτυπες διελεύσεις εξωτερικών συνόρων ανήλθαν σε περίπου 178.000.

Η συντριπτική πλειονότητα των αιτήσεων συγκεντρώθηκε σε λίγες χώρες. Η Ισπανία, η Ιταλία, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ελλάδα δέχθηκαν το 83% των συνολικών αιτήσεων, γεγονός που ανέδειξε για ακόμη μία φορά τις μεγάλες ανισορροπίες μεταξύ των κρατών-μελών.

Οι χώρες της πρώτης γραμμής καλούνται να διαχειριστούν χιλιάδες αφίξεις κάθε χρόνο, συχνά χωρίς επαρκείς υποδομές φιλοξενίας και χωρίς τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους για τη μακροχρόνια υποστήριξη των αιτούντων άσυλο.

Η καθυστέρηση στην εξέταση των αιτήσεων δημιουργεί επιπλέον προβλήματα, καθώς πολλοί άνθρωποι παραμένουν για χρόνια σε καθεστώς αβεβαιότητας, χωρίς οριστική απόφαση για το μέλλον τους.

Τι αλλάζει με το νέο Σύμφωνο

Το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου εισάγει έναν υποχρεωτικό μηχανισμό αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών.

Οι χώρες που δεν διαθέτουν εξωτερικά σύνορα θα πρέπει να επιλέγουν ανάμεσα σε δύο βασικές επιλογές:

• να δέχονται συγκεκριμένο αριθμό αιτούντων άσυλο μέσω μετεγκατάστασης,
• ή να καταβάλλουν οικονομική συνεισφορά σε κοινό ευρωπαϊκό ταμείο.

Η ελάχιστη βάση προβλέπει τη διαχείριση 30.000 αιτούντων άσυλο ετησίως σε επίπεδο ΕΕ, ενώ η οικονομική συνεισφορά ορίζεται περίπου στις 20.000 ευρώ για κάθε άτομο που ένα κράτος αρνείται να μετεγκαταστήσει.

Η φιλοσοφία του μέτρου είναι η πιο δίκαιη κατανομή της ευθύνης μεταξύ όλων των κρατών της Ένωσης.

Ταχύτεροι έλεγχοι στα εξωτερικά σύνορα

Ένα από τα βασικά στοιχεία του νέου συστήματος αφορά την επιτάχυνση των διαδικασιών.

Τα κράτη πρώτης εισόδου θα υποχρεώνονται να ολοκληρώνουν τους αρχικούς ελέγχους ταυτότητας, ασφάλειας και υγείας μέσα σε επτά ημέρες από την άφιξη των μεταναστών ή προσφύγων.

Παράλληλα, ενισχύεται η λειτουργία της βάσης δεδομένων Eurodac, η οποία θα επιτρέπει καλύτερη παρακολούθηση των μετακινήσεων και αποτελεσματικότερη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών-μελών.

Επιπλέον, προβλέπονται ταχύτερες διαδικασίες για συγκεκριμένες κατηγορίες αιτούντων, με στόχο να μειωθεί ο χρόνος αναμονής και να αποσυμφορηθούν τα εθνικά συστήματα ασύλου.

Οι επιστροφές παραμένουν το πιο αμφιλεγόμενο ζήτημα

Παρότι το Σύμφωνο θεωρείται σημαντικό βήμα προς μια πιο κοινή μεταναστευτική πολιτική, δεν καλύπτει όλες τις πτυχές του ζητήματος.

Ιδιαίτερες αντιδράσεις προκαλεί ο υπό διαμόρφωση Κανονισμός Επιστροφών, μέσω του οποίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να ενισχύσει τις δυνατότητες απέλασης όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.

Το συγκεκριμένο σκέλος της πολιτικής θεωρείται από πολλές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ιδιαίτερα ευαίσθητο, ενώ αρκετά κράτη-μέλη διατηρούν επιφυλάξεις για τον τρόπο εφαρμογής του.

Πόσο έτοιμα είναι τα κράτη-μέλη;

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα περισσότερα κράτη έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην προσαρμογή τους στο νέο πλαίσιο.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι οι βασικοί πυλώνες του συστήματος βρίσκονται πλέον σε λειτουργική ετοιμότητα, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις σε επίπεδο υποδομών, προσωπικού και διοικητικών διαδικασιών.

Χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία θα κληθούν να εφαρμόσουν άμεσα τις νέες διαδικασίες στα σύνορα, ενώ κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης παραμένουν επιφυλακτικά απέναντι στους μηχανισμούς υποχρεωτικής αλληλεγγύης.

Μια νέα δοκιμασία για την ευρωπαϊκή συνοχή

Η εφαρμογή του Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη δοκιμασία της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής μετά την προσφυγική κρίση του 2015.

Το κατά πόσο θα επιτύχει να μειώσει τις πιέσεις στα κράτη πρώτης γραμμής, να επιταχύνει τις διαδικασίες ασύλου και να εξασφαλίσει μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των χωρών της ΕΕ, θα κριθεί τους επόμενους μήνες.

Η επιτυχία του εγχειρήματος δεν θα εξαρτηθεί μόνο από το θεσμικό πλαίσιο, αλλά κυρίως από τη βούληση των κρατών-μελών να εφαρμόσουν στην πράξη τις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει.

Πηγή: Pagenews.gr