Ορμούζ: 60 ημέρες χωρίς τέλη, χρόνια ερωτήματα για τη ναυσιπλοΐα

Η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν επαναφέρει την εμπορική ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ χωρίς χρεώσεις για δύο μήνες, όμως αφήνει ανοιχτό το κρίσιμο ερώτημα του ποιος θα καθορίζει στο μέλλον τους κανόνες διέλευσης στον σημαντικότερο ενεργειακό διάδρομο του πλανήτη.

Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ αποτελεί αναμφίβολα τη σημαντικότερη εξέλιξη για τη διεθνή ναυτιλία και τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές μετά τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν.

Το μνημόνιο κατανόησης που υπεγράφη μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης προβλέπει την αποκατάσταση της εμπορικής ναυσιπλοΐας και εγγυάται περίοδο 60 ημερών χωρίς τέλη διέλευσης για τα πλοία που θα χρησιμοποιούν το στρατηγικό πέρασμα.

Ωστόσο, πίσω από τη θετική εικόνα αποκλιμάκωσης, παραμένει αναπάντητο το πιο κρίσιμο ερώτημα:

Ποιος θα ελέγχει τους κανόνες λειτουργίας των Στενών μετά το τέλος της μεταβατικής περιόδου;

Η συμφωνία επιτρέπει την επιστροφή της ναυσιπλοΐας.

Δεν επιλύει όμως τη διαμάχη για το καθεστώς διακυβέρνησης του σημαντικότερου θαλάσσιου διαδρόμου ενέργειας στον κόσμο.

Η ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΩΝ 60 ΗΜΕΡΩΝ

Σύμφωνα με το δημοσιευμένο πλαίσιο συμφωνίας, το Ιράν αναλαμβάνει την ευθύνη για την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων χωρίς οικονομική επιβάρυνση για διάστημα 60 ημερών.

Παράλληλα προβλέπεται ότι η πλήρης αποκατάσταση της κυκλοφορίας θα ολοκληρωθεί εντός 30 ημερών, ώστε να ολοκληρωθούν οι εργασίες αποναρκοθέτησης και να αρθούν τα επιχειρησιακά εμπόδια που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Η πρόβλεψη αυτή επέτρεψε στις αγορές να προεξοφλήσουν μείωση του κινδύνου για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία.

Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν άμεσα, καθώς η αγορά εκτίμησε ότι απομακρύνεται ο κίνδυνος παρατεταμένης διακοπής των ροών από τον Περσικό Κόλπο.

Η ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ ΤΩΡΑ ΞΕΚΙΝΑ

Το μνημόνιο δεν αποτελεί τελική συμφωνία.

Αποτελεί προσωρινή διευθέτηση.

Κατά τη διάρκεια των επόμενων δύο μηνών αναμένεται να ξεκινήσει νέος κύκλος διαπραγματεύσεων μεταξύ:

• Ηνωμένων Πολιτειών

• Ιράν

• Ομάν

• Κρατών του Κόλπου

• Ναυτιλιακών και διεθνών θεσμών

Στόχος είναι να συμφωνηθεί το μόνιμο πλαίσιο λειτουργίας του διαδρόμου.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου οι θέσεις των δύο πλευρών αποκλίνουν.

«ΔΙΟΔΙΑ» Ή «ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ»;

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε κατά τη διάρκεια της Συνόδου της G7 ότι τα Στενά του Ορμούζ θα πρέπει να παραμείνουν μόνιμα ελεύθερα από τέλη.

Η Τεχεράνη παρουσιάζει διαφορετική προσέγγιση.

Ο πρόεδρος της ιρανικής Βουλής και επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι το Ορμούζ δεν πρόκειται να επιστρέψει στο προπολεμικό καθεστώς.

Η ιρανική πλευρά υποστηρίζει ότι μετά το πέρας των 60 ημερών θα πρέπει να εξεταστεί η επιβολή χρεώσεων που θα συνδέονται με:

• Υπηρεσίες ναυσιπλοΐας

• Περιβαλλοντική προστασία

• Διαχείριση κυκλοφορίας

• Υπηρεσίες ασφαλείας

Η επιλογή των λέξεων δεν είναι τυχαία.

Το Ιράν αποφεύγει τον όρο «διόδια», καθώς μια γενική χρέωση διέλευσης θα προκαλούσε σοβαρές νομικές αντιδράσεις βάσει του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.

Η ΝΕΑ ΙΡΑΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ

Η δημιουργία της Persian Gulf Strait Authority (PGSA) λίγους μήνες πριν από τη συμφωνία δείχνει ότι η Τεχεράνη δεν επιδιώκει απλώς οικονομικά έσοδα.

Επιχειρεί να αποκτήσει θεσμικό ρόλο στη διαχείριση του περάσματος.

Η νέα αρχή έχει ως αποστολή:

• Τη διαχείριση αδειών διέλευσης

• Την εποπτεία της κυκλοφορίας

• Την εφαρμογή διαδικασιών ασφαλείας

• Τη διαχείριση υπηρεσιών που σχετίζονται με τη ναυσιπλοΐα

Για πρώτη φορά, το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική του θέση σε θεσμική επιρροή.

Η ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΕΠΙΦΥΛΑΚΤΙΚΗ

Παρά τη συμφωνία, οι πλοιοκτήτες και οι ασφαλιστικοί οργανισμοί εξακολουθούν να κινούνται με προσοχή.

Οι βασικές ανησυχίες αφορούν:

• Την αποναρκοθέτηση της περιοχής

• Τις εγγυήσεις ασφαλείας

• Τη μελλοντική τιμολογιακή πολιτική

• Το καθεστώς των αδειών διέλευσης

• Την πιθανότητα επανεμφάνισης πολιτικών περιορισμών

Για τον κλάδο της ναυτιλίας, η σταθερότητα δεν θα κριθεί από την υπογραφή της συμφωνίας αλλά από τον τρόπο εφαρμογής της.

Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν η σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη.

Περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και σημαντικό ποσοστό των εξαγωγών LNG διέρχονται από το συγκεκριμένο πέρασμα.

Η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν απομακρύνει προσωρινά τον κίνδυνο στρατιωτικής σύγκρουσης.

Δεν επιλύει όμως τον ανταγωνισμό για τη διακυβέρνηση του διαδρόμου.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει τη διατήρηση της απόλυτης ελευθερίας ναυσιπλοΐας.

Η Τεχεράνη επιδιώκει την αναγνώριση ενός μόνιμου θεσμικού ρόλου στη λειτουργία των Στενών.

Η αντιπαράθεση μεταφέρεται πλέον από το στρατιωτικό επίπεδο στο επίπεδο της θαλάσσιας διακυβέρνησης.

Η σημαντικότερη πτυχή της συμφωνίας δεν είναι η επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας αλλά η στρατηγική ασάφεια που παραμένει γύρω από το μέλλον των Στενών του Ορμούζ.

Η περίοδος των 60 ημερών χωρίς τέλη αποτελεί έναν πολιτικό συμβιβασμό που σταθεροποιεί προσωρινά τις αγορές και μειώνει τον κίνδυνο νέας κρίσης, χωρίς να επιλύει το βασικό ερώτημα της διακυβέρνησης.

Η Τεχεράνη φαίνεται αποφασισμένη να διατηρήσει κάποιο βαθμό θεσμικής επιρροής μέσω αδειοδοτήσεων, υπηρεσιών ναυσιπλοΐας και μηχανισμών διαχείρισης της κυκλοφορίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι δυτικοί εταίροι τους, αντίθετα, επιδιώκουν τη διατήρηση ενός καθεστώτος πλήρους ελευθερίας ναυσιπλοΐας χωρίς πρόσθετους περιορισμούς ή οικονομικά εμπόδια.

Κατά συνέπεια, η επόμενη γεωπολιτική αντιπαράθεση δεν θα αφορά το αν τα Στενά θα παραμείνουν ανοιχτά, αλλά το ποιος θα έχει το δικαίωμα να καθορίζει τους όρους λειτουργίας τους.

Για τη διεθνή ναυτιλία, τις αγορές ενέργειας και την παγκόσμια ασφάλεια, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η κατάπαυση του πυρός αλλά το νέο καθεστώς εξουσίας που ενδέχεται να διαμορφωθεί στο Ορμούζ μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου.

Πηγή: pagenews.gr