Η εύθραυστη αποκλιμάκωση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν δοκιμάζεται εκ νέου, καθώς ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών ανακοίνωσε την προσωρινή αναστολή της επιχείρησης συνοδείας εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, μετά από νέα επίθεση σε φορτηγό πλοίο ανοικτά του Ομάν.
Η εξέλιξη αναζωπυρώνει τις ανησυχίες για την ασφάλεια της διεθνούς ναυσιπλοΐας και δημιουργεί νέα ερωτήματα σχετικά με τη βιωσιμότητα της προσωρινής συμφωνίας αποκλιμάκωσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Η επίθεση που άλλαξε τα δεδομένα
Σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), η αποστολή συνοδείας ανεστάλη προληπτικά, έπειτα από επίθεση που δέχθηκε εμπορικό πλοίο κοντά στις ακτές του Ομάν.
Η βρετανική υπηρεσία United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO) ανέφερε ότι το περιστατικό σημειώθηκε λίγες ώρες αφότου το Ιράν προειδοποίησε τα εμπορικά πλοία να χρησιμοποιούν αποκλειστικά θαλάσσιες διαδρομές που εγκρίνονται από την Τεχεράνη.
Αμερικανοί αξιωματούχοι, σύμφωνα με το Reuters, εκτιμούν ότι το πλοίο πιθανότατα επλήγη από ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος (drone), χωρίς ωστόσο να υπάρχει επίσημη ανάληψη ευθύνης από την ιρανική πλευρά.
Γιατί ο ΟΗΕ ανέστειλε τις συνοδείες
Η αποστολή του ΟΗΕ είχε δημιουργηθεί προκειμένου να διασφαλίσει την ασφαλή αποχώρηση εκατοντάδων εμπορικών πλοίων και χιλιάδων ναυτικών που είχαν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο κατά τη διάρκεια της πολύμηνης κρίσης.
Μετά το τελευταίο περιστατικό, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός ανακοίνωσε ότι απαιτείται επανεκτίμηση των συνθηκών ασφαλείας πριν συνεχιστούν οι συνοδείες.
Διευκρίνισε μάλιστα ότι το πλοίο που δέχθηκε την επίθεση δεν συμμετείχε στο πρόγραμμα προστασίας του ΟΗΕ.
Η Τεχεράνη επαναφέρει τον έλεγχο στο Ορμούζ
Παράλληλα, το Ιράν ενισχύει τη ρητορική του περί ελέγχου της ναυσιπλοΐας.
Η αρμόδια ιρανική Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου προειδοποίησε ότι κάθε πλοίο που κινείται εκτός των εγκεκριμένων διαδρομών αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη για οποιοδήποτε περιστατικό.
Παράλληλα, οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν ότι μόνο οι θαλάσσιες οδοί που εγκρίνονται από το Ιράν μπορούν να θεωρηθούν ασφαλείς, ενώ σύμφωνα με διεθνείς πηγές δύο πλοία με σημαία Παναμά υποχρεώθηκαν να αλλάξουν πορεία.
Κατά γεωπολιτικές εκτιμήσεις, η στάση αυτή επιβεβαιώνει ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρήσει ουσιαστικό έλεγχο στη σημαντικότερη ενεργειακή θαλάσσια αρτηρία του πλανήτη ακόμη και μετά την προσωρινή αποκλιμάκωση.
Άμεση αντίδραση των αγορών
Η νέα ένταση επηρέασε άμεσα τις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου κατέγραψαν άνοδο περίπου 2%, καθώς οι επενδυτές φοβούνται ότι οποιαδήποτε νέα διατάραξη της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να επηρεάσει τις παγκόσμιες εξαγωγές αργού πετρελαίου και LNG.
Υπενθυμίζεται ότι πριν από την κρίση, περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και σημαντικό μέρος των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά του Ορμούζ.
Παρά τις τελευταίες εξελίξεις, η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι ενεργειακές ροές έχουν σχεδόν επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα.
Η εύθραυστη εκεχειρία δοκιμάζεται
Το περιστατικό καταδεικνύει ότι η προσωρινή συμφωνία αποκλιμάκωσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικά κενά εφαρμογής.
Παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως:
- η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας,
- οι οικονομικές κυρώσεις,
- το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν,
- οι επιθεωρήσεις της IAEA,
- οι περιφερειακές συγκρούσεις,
- και το καθεστώς ελέγχου των Στενών του Ορμούζ.
Παράλληλα, η Τεχεράνη απορρίπτει μέρος των αμερικανικών ερμηνειών της συμφωνίας, γεγονός που διατηρεί υψηλό τον βαθμό αβεβαιότητας.
Η γεωπολιτική διάσταση
Κατά γεωπολιτικές εκτιμήσεις, το νέο περιστατικό επιβεβαιώνει ότι η ασφάλεια στο Ορμούζ δεν εξαρτάται αποκλειστικά από στρατιωτικές ισορροπίες αλλά και από τη δυνατότητα των δύο πλευρών να οικοδομήσουν μηχανισμούς εμπιστοσύνης.
Η αναστολή των συνοδειών από τον ΟΗΕ αποκαλύπτει τα όρια της διεθνούς παρέμβασης όταν παραμένουν ενεργές οι περιφερειακές αντιπαραθέσεις.
Ταυτόχρονα, κάθε νέο επεισόδιο ενισχύει το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου στις διεθνείς αγορές, αυξάνοντας το κόστος ασφάλισης πλοίων, μεταφοράς ενέργειας και εμπορίου.
Τι αναμένεται
Οι συνομιλίες μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης συνεχίζονται τις επόμενες εβδομάδες με αντικείμενο:
- την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας,
- την εφαρμογή της προσωρινής συμφωνίας,
- τις πυρηνικές επιθεωρήσεις,
- και τις οικονομικές κυρώσεις.
Μέχρι τότε, κάθε νέο περιστατικό στα Στενά του Ορμούζ αναμένεται να λειτουργεί ως βαρόμετρο της σταθερότητας στη Μέση Ανατολή αλλά και της ανθεκτικότητας των παγκόσμιων ενεργειακών αγορών.
Κατά πολιτικές εκτιμήσεις, το Ορμούζ παραμένει το πιο κρίσιμο γεωπολιτικό σημείο της διεθνούς οικονομίας, όπου ακόμη και ένα μεμονωμένο επεισόδιο μπορεί να επηρεάσει τις τιμές της ενέργειας, τις ναυτιλιακές ροές και τις στρατηγικές ισορροπίες μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.