Ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης μετά τη Ρωσία: Η μεγάλη πρόοδος,νέες εξαρτήσεις και κρίσιμο στοίχημα του 2027

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μειώσει θεαματικά την ενεργειακή της εξάρτηση από τη Ρωσία, όμως οι νέες γεωπολιτικές ισορροπίες, το αυξημένο κόστος ενέργειας και οι διαφορετικές ταχύτητες μεταξύ των κρατών-μελών δείχνουν ότι η πραγματική ενεργειακή αυτονομία απέχει ακόμη.

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 αποτέλεσε το μεγαλύτερο σοκ για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση κατάφερε να περιορίσει δραστικά την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, αναδιαμορφώνοντας πλήρως τον ενεργειακό της χάρτη.

Σήμερα, η πρόκληση δεν είναι μόνο να απεξαρτηθεί πλήρως από τη Μόσχα έως το 2027, αλλά να αποφύγει τη δημιουργία νέων στρατηγικών εξαρτήσεων από άλλους προμηθευτές.

Από το 45% στο 12% η εξάρτηση από τη Ρωσία

Το 2021 η Ρωσία κάλυπτε περίπου το 45% των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ποσοστό που αντιστοιχούσε σε περίπου 152 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου.

Στα μέσα του 2026 το ποσοστό αυτό έχει περιοριστεί μόλις στο 12%, με τις εισαγωγές να έχουν υποχωρήσει στα 36 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές ανατροπές που έχει γνωρίσει ποτέ η Ευρώπη.

Παράλληλα:

• οι εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου μειώθηκαν από 27% στο 2%,
• οι εισαγωγές ρωσικού άνθρακα μηδενίστηκαν,
• ενώ η συνολική κατανάλωση φυσικού αερίου στην ΕΕ μειώθηκε κατά περίπου 19%, χάρη στην εξοικονόμηση ενέργειας, την ενεργειακή αποδοτικότητα και τη διείσδυση των ΑΠΕ.

Το REPowerEU αλλάζει τον ενεργειακό χάρτη

Καταλυτικό ρόλο διαδραμάτισε το πρόγραμμα REPowerEU, το οποίο ενεργοποιήθηκε μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

Η στρατηγική της ΕΕ βασίστηκε σε τρεις πυλώνες:

• διαφοροποίηση προμηθευτών,
• επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας,
• περιορισμός της κατανάλωσης φυσικού αερίου.

Έτσι, το ρωσικό φυσικό αέριο αντικαταστάθηκε κυρίως από:

• αμερικανικό LNG,
• αυξημένες προμήθειες από τη Νορβηγία,
• υγροποιημένο φυσικό αέριο από το Κατάρ,
• αγωγούς από την Αλγερία.

Η νέα εξάρτηση που προβληματίζει τις Βρυξέλλες

Παρά τη σημαντική πρόοδο, αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να αντικαταστήσει μία εξάρτηση με μία άλλη.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA), μέχρι το 2030 οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να καλύπτουν ακόμη και το 80% των ευρωπαϊκών εισαγωγών LNG, δημιουργώντας μια νέα στρατηγική εξάρτηση από την Ουάσινγκτον.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το αμερικανικό LNG παραμένει ακριβότερο από το ρωσικό φυσικό αέριο αγωγών, ενώ οι ποσότητες μπορούν ευκολότερα να κατευθυνθούν προς ασιατικές αγορές, ανάλογα με τις τιμές.

Η πράσινη μετάβαση επιταχύνεται

Παράλληλα εξελίσσεται η μεγαλύτερη ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι:

• η εγκατεστημένη ισχύς φωτοβολταϊκών έφτασε τα 359 GW,
• μόνο το 2025 προστέθηκαν 56 GW νέων φωτοβολταϊκών,
• τον Ιούνιο του 2025 η ηλιακή ενέργεια αποτέλεσε για πρώτη φορά τη μεγαλύτερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής στην Ευρώπη, καλύπτοντας περίπου 22% της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας,
• οι ΑΠΕ συμμετέχουν πλέον με περίπου 25% στο συνολικό ενεργειακό μείγμα της ΕΕ, έναντι μόλις 10% πριν από δύο δεκαετίες.

Το μεγάλο εμπόδιο λέγεται 2027

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πλέον θεσμοθετήσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα:

• τέλος νέων συμβολαίων για ρωσικό φυσικό αέριο,
• σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών LNG από τη Ρωσία,
• πλήρης απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών έως τον Νοέμβριο του 2027.

Ωστόσο, αρκετές χώρες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες.

Ο “πονοκέφαλος” της Κεντρικής Ευρώπης

Η Ουγγαρία και η Σλοβακία συνεχίζουν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το ρωσικό φυσικό αέριο λόγω γεωγραφίας και περιορισμένων υποδομών LNG.

Παράλληλα, η διαμάχη γύρω από τον αγωγό Druzhba, αλλά και η επανεμφάνιση φορτίων ρωσικού LNG σε ορισμένες αγορές της Γαλλίας και της Ισπανίας, αποδεικνύουν ότι η πλήρης ενεργειακή απεξάρτηση παραμένει πολιτικά και οικονομικά σύνθετη υπόθεση.

Η ενεργειακή ασφάλεια περνά πλέον μέσα από τις ΑΠΕ

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί εκτιμούν ότι η πραγματική ενεργειακή ανεξαρτησία δεν θα προκύψει από την αλλαγή προμηθευτή, αλλά από την παραγωγή ενέργειας εντός της ίδιας της Ευρώπης.

Για να επιτευχθεί αυτό απαιτούνται:

• νέες ηλεκτρικές διασυνδέσεις,
• εκσυγχρονισμός των ευρωπαϊκών δικτύων,
• επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας,
• ανάπτυξη του πράσινου υδρογόνου,
• περαιτέρω επιτάχυνση των επενδύσεων σε αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα.

Το μεγάλο στοίχημα της Ευρώπης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη πραγματοποιήσει μία από τις μεγαλύτερες γεωπολιτικές ανατροπές της σύγχρονης ιστορίας, περιορίζοντας δραστικά την ενεργειακή επιρροή της Ρωσίας.

Ωστόσο, οι επόμενοι 18 μήνες θεωρούνται καθοριστικοί. Η επιτυχία του στόχου για πλήρη απεξάρτηση το 2027 θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση των νέων υποδομών, τη διατήρηση της πολιτικής συνοχής μεταξύ των κρατών-μελών και την ικανότητα της Ευρώπης να στηρίξει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της χωρίς να δημιουργήσει νέες στρατηγικές ενεργειακές εξαρτήσεις.

Πηγή: pagenews.gr