Η Μαύρη Θάλασσα «κλείνει»: Πούτιν και Ζελένσκι παίζουν με το ψωμί της Ευρώπης και το ρωσικό πετρέλαιο
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 10 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Η Μαύρη Θάλασσα «κλείνει»: Πούτιν και Ζελένσκι παίζουν με το ψωμί της Ευρώπης και το ρωσικό πετρέλαιο
Η κρίση που περνά κάτω από τα ραντάρ
Την ώρα που οι διεθνείς αγορές έχουν στραμμένο το βλέμμα τους στα Στενά του Ορμούζ και στις επιπτώσεις της ενεργειακής αντιπαράθεσης στη Μέση Ανατολή, μια δεύτερη κρίση εξελίσσεται στη Μαύρη Θάλασσα.
Εκεί, η σύγκρουση Ρωσίας και Ουκρανίας δεν περιορίζεται πλέον στα μέτωπα του πολέμου. Έχει μεταφερθεί στις εμπορικές οδούς, στα λιμάνια, στις αγροτικές εξαγωγές και στις ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Το διακύβευμα δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Είναι βαθιά οικονομικό και πολιτικό.
Ποιος θα διατηρήσει την πρόσβαση στις διεθνείς αγορές; Ποιος θα εξασφαλίσει πολύτιμο συνάλλαγμα; Και ποιος θα αναγκαστεί πρώτος να παραχωρήσει ένα στρατηγικό πλεονέκτημα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων;
Η Μαύρη Θάλασσα μετατρέπεται σε έναν χώρο αμοιβαίας οικονομικής πίεσης, όπου το ουκρανικό σιτάρι και το ρωσικό πετρέλαιο συνδέονται πλέον με την ίδια γεωπολιτική εξίσωση.
Μόλις 21 προσεγγίσεις πλοίων – Η θαλάσσια ασφυξία της Οδησσού
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στην ανάλυση, τον Αύγουστο καταγράφηκαν μόλις 21 προσεγγίσεις πλοίων στα ουκρανικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, αριθμός περίπου 90% χαμηλότερος σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει τη σοβαρή διατάραξη της εμπορικής δραστηριότητας, χωρίς να σημαίνει ότι κάθε θαλάσσια μεταφορά έχει σταματήσει.
Στις 16 Σεπτεμβρίου, η Κοινή Επιτροπή Πολέμου της ασφαλιστικής αγοράς του Λονδίνου επέκτεινε, σύμφωνα με σχετικές αναφορές, τη ζώνη υψηλού κινδύνου σε σχεδόν ολόκληρη τη Μαύρη Θάλασσα, με εξαίρεση τα χωρικά ύδατα παράκτιων κρατών που δεν συμμετέχουν στον πόλεμο.
Αυτό έχει τεράστια σημασία.
Η ναυσιπλοΐα δεν επηρεάζεται μόνο από την πιθανότητα άμεσης επίθεσης. Επηρεάζεται από τα αυξημένα ασφάλιστρα, την απροθυμία πλοιοκτητών να αναλάβουν κινδύνους, τις καθυστερήσεις και την αβεβαιότητα για την ασφαλή ολοκλήρωση ενός ταξιδιού.
Έτσι, ακόμη και χωρίς επίσημο αποκλεισμό, ένας εμπορικός διάδρομος μπορεί να καταστεί οικονομικά απαγορευτικός.
Για την Ουκρανία, η Οδησσός και οι γειτονικές λιμενικές εγκαταστάσεις αποτελούν ζωτικής σημασίας εξόδους προς τις παγκόσμιες αγορές.
Για τη Ρωσία, αντίστοιχο ρόλο διαδραματίζουν οι εγκαταστάσεις του Νοβοροσίσκ και οι υπόλοιπες εξαγωγικές υποδομές της περιοχής.
Η διαφορά είναι ότι η Μόσχα διαθέτει περισσότερες εναλλακτικές διαδρομές.
Ο Πούτιν χτυπά τις εξαγωγές – Το Κίεβο απαντά στα ρωσικά έσοδα
Η ρωσική στρατηγική επιδιώκει να περιορίσει την οικονομική δυνατότητα της Ουκρανίας να συνεχίσει τον πόλεμο.
Οι επιθέσεις στις λιμενικές υποδομές επηρεάζουν τις εξαγωγές σιτηρών, αγροτικών προϊόντων και μετάλλων, δηλαδή βασικών πηγών συναλλάγματος για την ουκρανική οικονομία.
Η ουκρανική απάντηση κινείται σε δύο παράλληλους άξονες: πλήγματα κατά ρωσικών ενεργειακών εγκαταστάσεων και πίεση στις υποδομές που εξυπηρετούν το εξαγωγικό εμπόριο της Ρωσίας.
Η λογική είναι σαφής.
Εάν η Μόσχα μπορεί να χρησιμοποιεί τις επιθέσεις στα ουκρανικά λιμάνια για να αποδυναμώνει οικονομικά το Κίεβο, η ουκρανική πλευρά επιχειρεί να αυξήσει το κόστος του πολέμου για τη Ρωσία.
Εδώ βρίσκεται και η σημαντικότερη μεταβολή σε σχέση με το 2022.
Τότε, η διεθνής συζήτηση επικεντρωνόταν κυρίως στον ρωσικό αποκλεισμό των ουκρανικών εξαγωγών.
Σήμερα, η οικονομική αντιπαράθεση έχει αποκτήσει περισσότερο αμφίπλευρα χαρακτηριστικά.
Ωστόσο, οι συνέπειες δεν είναι συμμετρικές.
Το μεγάλο πλεονέκτημα της Ρωσίας: Η Βαλτική ως εναλλακτική έξοδος
Η Ρωσία έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει μέρος των εξαγωγών της σε άλλους θαλάσσιους διαδρόμους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της εξεταζόμενης ανάλυσης, τον Σεπτέμβριο περίπου 1,4 εκατομμύρια τόνοι ρωσικού σιταριού διακινήθηκαν μέσω της Βαλτικής, καθώς η Μόσχα αναζητούσε εναλλακτικές λύσεις απέναντι στις διαταραχές της Μαύρης Θάλασσας.
Παράλληλα, η Κασπία Θάλασσα προσφέρει πρόσθετες εμπορικές δυνατότητες, ιδιαίτερα προς το Ιράν και άλλους περιφερειακούς αγοραστές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέες διαδρομές είναι ανέξοδες ή μπορούν να υποκαταστήσουν πλήρως τις παραδοσιακές εξαγωγικές οδούς.
Σημαίνει όμως ότι η Ρωσία διαθέτει μεγαλύτερη ευελιξία.
Η Ουκρανία, αντίθετα, στηρίζεται περισσότερο στις χερσαίες μεταφορές προς την Ευρωπαϊκή Ένωση και στους ποτάμιους διαδρόμους του Δούναβη.
Οι επιλογές αυτές έχουν περιορισμένη δυναμικότητα και υψηλότερο κόστος.
Το αποτέλεσμα είναι μια στρατηγική ανισορροπία: η Ρωσία μπορεί να απορροφήσει ευκολότερα μέρος της διαταραχής, ενώ η Ουκρανία κινδυνεύει να εγκλωβίσει σημαντικές ποσότητες αγροτικής παραγωγής στο εσωτερικό της.
Σιτάρι με αντάλλαγμα διυλιστήρια – Το παρασκήνιο της ενεργειακής εκεχειρίας
Εδώ η γεωοικονομική κρίση αποκτά ευθέως διπλωματική διάσταση.
Σύμφωνα με την ανάλυση που επικαλείται στοιχεία του Council on Foreign Relations, η Μόσχα έχει συνδέσει την προοπτική εκεχειρίας στη Μαύρη Θάλασσα με τη διακοπή των ουκρανικών επιθέσεων σε ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Πρόκειται για έναν πιθανό μηχανισμό ανταλλαγής στρατηγικών παραχωρήσεων.
Η Ρωσία θα μπορούσε να αποδεχθεί περιορισμό των επιθέσεων κατά των ουκρανικών λιμένων, ζητώντας ως αντάλλαγμα τον τερματισμό των πληγμάτων σε διυλιστήρια και άλλες κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ένα τέτοιο ενδεχόμενο δημιουργεί εξαιρετικά δύσκολο δίλημμα.
Από τη μία πλευρά, η αποκατάσταση των εξαγωγών θα μπορούσε να προσφέρει σημαντική οικονομική ανακούφιση.
Από την άλλη, η διακοπή των επιθέσεων στα ρωσικά διυλιστήρια θα στερούσε από το Κίεβο ένα από τα μέσα άσκησης οικονομικής πίεσης στη Μόσχα.
Με απλά λόγια, το ουκρανικό σιτάρι κινδυνεύει να γίνει το αντάλλαγμα για την προστασία του ρωσικού πετρελαίου.
Η εξίσωση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από τις αμερικανικές ενεργειακές προτεραιότητες και την προσπάθεια περιορισμού των διεθνών τιμών καυσίμων.
Εάν η Ουάσιγκτον επιδιώξει μια συμφωνία που θα προστατεύει τις ροές ενέργειας, το Κίεβο ενδέχεται να αντιμετωπίσει πρόσθετη διπλωματική πίεση.
Καμία τέτοια τελική συμφωνία, πάντως, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη.
Η Ευρώπη πληρώνει τον λογαριασμό – Από το σιτάρι μέχρι τα καύσιμα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση, επειδή η κρίση επηρεάζει ταυτόχρονα την αγορά ενέργειας, την αγροτική παραγωγή και το κόστος των τροφίμων.
Η Ευρώπη αποτελεί σημαντικό προμηθευτή σιτηρών για αγορές που αναζητούν εναλλακτικές απέναντι στις διαταραχές της Μαύρης Θάλασσας.
Παράλληλα, εξαρτάται από ουκρανικές εισαγωγές συγκεκριμένων αγροτικών προϊόντων, κυρίως καλαμποκιού και ηλιελαίου.
Όταν περιορίζεται η διαθεσιμότητα, αυξάνονται οι μεταφορικές δαπάνες και ενισχύεται η αβεβαιότητα, οι επιπτώσεις μπορούν να μεταφερθούν στις τιμές των τροφίμων.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα χρηματιστήρια εμπορευμάτων.
Αγγίζει τους αγρότες, τις βιομηχανίες τροφίμων, τους μεταφορείς και τελικά τους καταναλωτές.
Η διαδρομή των ουκρανικών προϊόντων μέσω Πολωνίας και άλλων ευρωπαϊκών κρατών δημιουργεί επίσης πολιτικές εντάσεις.
Οι αντιδράσεις των αγροτών το 2023 και το 2024 απέδειξαν πόσο εύκολα οι εμπορικές ροές της Ουκρανίας μπορούν να μετατραπούν σε εσωτερικό πολιτικό ζήτημα για ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Εάν η πίεση ενταθεί ξανά, οι Βρυξέλλες θα κληθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στη στήριξη της ουκρανικής οικονομίας και στην προστασία των ευρωπαίων παραγωγών.
Τα τρία σενάρια για τον χειμώνα
Πρώτο σενάριο: Παρατεταμένη ασφυξία στη Μαύρη Θάλασσα
Το βασικό σενάριο της ανάλυσης προβλέπει συνέχιση των περιορισμών στη ναυσιπλοΐα κατά τη χειμερινή περίοδο.
Η Ουκρανία θα επιχειρήσει να ενισχύσει τις εναλλακτικές εξαγωγικές διαδρομές μέσω Δούναβη και ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού δικτύου.
Η Ρωσία θα συνεχίσει να αξιοποιεί τη Βαλτική και άλλες διαθέσιμες υποδομές.
Σε αυτή την περίπτωση, η συσσώρευση αποθεμάτων στην Ουκρανία θα μπορούσε να πιέσει τις τιμές που λαμβάνουν οι παραγωγοί και να περιορίσει τις επόμενες καλλιεργητικές αποφάσεις τους.
Δεύτερο σενάριο: Κλιμάκωση στον Δούναβη και νέα ευρωπαϊκή κρίση
Το δυσμενέστερο ενδεχόμενο είναι η περαιτέρω επέκταση των επιθέσεων προς κρίσιμες εγκαταστάσεις του Δούναβη, όπως το Ισμαήλ και το Ρένι.
Μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε ακόμη περισσότερο τις ουκρανικές δυνατότητες εξαγωγών.
Επιπλέον, περιστατικά κοντά στα χωρικά ύδατα της Ρουμανίας ή της Βουλγαρίας θα αύξαναν την ανησυχία για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην ευρύτερη περιοχή του ΝΑΤΟ.
Η οικονομική πίεση στο Κίεβο θα ενισχυόταν, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδέχεται να αντιμετώπιζε νέες ανάγκες χρηματοδοτικής στήριξης.
Τρίτο σενάριο: Συμφωνία για σιτηρά με αντάλλαγμα ενεργειακή εκεχειρία
Το εναλλακτικό σενάριο προβλέπει μια διπλωματική πρωτοβουλία, ενδεχομένως με συμμετοχή της Τουρκίας και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Άγκυρα διαθέτει ιδιαίτερο γεωστρατηγικό ρόλο λόγω του ελέγχου των Στενών και της προηγούμενης συμμετοχής της στις διαπραγματεύσεις για τις εξαγωγές σιτηρών.
Μια συμφωνία αμοιβαίου περιορισμού των επιθέσεων σε λιμενικές και ενεργειακές υποδομές θα μπορούσε να αποκαταστήσει μέρος της εμπορικής δραστηριότητας.
Θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει αποκλιμάκωση στις διεθνείς τιμές των σιτηρών, εφόσον σημαντικές ποσότητες επανέρχονταν στις αγορές.
Το πολιτικό τίμημα, όμως, θα ήταν ιδιαίτερα βαρύ για την ουκρανική ηγεσία, εάν η συμφωνία απαιτούσε ουσιαστικό περιορισμό της εκστρατείας κατά των ρωσικών ενεργειακών εγκαταστάσεων.
Τα τρία σενάρια αποτελούν αναλυτικές εκτιμήσεις και όχι βέβαιες προβλέψεις.
Η ελληνική διάσταση – Ναυτιλία, ασφάλιστρα και κόστος εισαγωγών
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη της κρίσης έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της ισχυρής παρουσίας της ελληνόκτητης ναυτιλίας στις διεθνείς μεταφορές.
Η αύξηση του πολεμικού κινδύνου στη Μαύρη Θάλασσα επηρεάζει τη διαχείριση στόλων, τα ασφάλιστρα, τις ναυλώσεις και τον σχεδιασμό των εμπορικών δρομολογίων.
Παράλληλα, ενδεχόμενες αυξήσεις στις διεθνείς τιμές αγροτικών εμπορευμάτων μπορούν να επηρεάσουν το κόστος πρώτων υλών για την ελληνική βιομηχανία τροφίμων και την κτηνοτροφία.
Η γεωγραφική εγγύτητα με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία προσδίδει επίσης ιδιαίτερη σημασία στην ασφάλεια των θαλάσσιων και εμπορικών διαδρόμων της νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Επομένως, η κρίση δεν αφορά αποκλειστικά το Κίεβο και τη Μόσχα.
Αφορά και την οικονομική ανθεκτικότητα της ευρύτερης ευρωπαϊκής περιφέρειας.
Ορμούζ για το πετρέλαιο, Μαύρη Θάλασσα για το ψωμί
Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι απαραίτητα μια άμεση, ανεξέλεγκτη άνοδος των τιμών.
Είναι η παρατεταμένη αβεβαιότητα που μπορεί να μετατρέψει προσωρινές διαταραχές σε μόνιμο οικονομικό κόστος.
Οι διεθνείς αγορές έχουν αποδείξει ότι μπορούν να ανακατευθύνουν εμπορικές ροές και να αναζητούν εναλλακτικούς προμηθευτές.
Ωστόσο, η μεταφορά εκατομμυρίων τόνων αγροτικών προϊόντων απαιτεί υποδομές, χρόνο και σημαντικούς οικονομικούς πόρους.
Καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, η Μαύρη Θάλασσα αναδεικνύεται σε ένα από τα σημαντικότερα πεδία της οικονομικής σύγκρουσης Ρωσίας και Ουκρανίας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η ανάγκη αποκατάστασης των εξαγωγών θα οδηγήσει σε μια νέα συμφωνία ή εάν οι δύο πλευρές θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τις εμπορικές και ενεργειακές υποδομές ως εργαλεία στρατηγικής πίεσης.
Για την Ευρώπη, το δίλημμα είναι εξαιρετικά σοβαρό: στα Στενά του Ορμούζ κρίνεται ένα μεγάλο μέρος του ενεργειακού κινδύνου, ενώ στη Μαύρη Θάλασσα δοκιμάζεται η ασφάλεια των αγροτικών εφοδιαστικών αλυσίδων.
Και εάν οι δύο κρίσεις παραταθούν ταυτόχρονα, η επόμενη μεγάλη δοκιμασία για τις ευρωπαϊκές οικονομίες ενδέχεται να μην περιοριστεί στην τιμή των καυσίμων.
Θα φτάσει μέχρι το καθημερινό τραπέζι των καταναλωτών.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
