Η Λιβύη επιστρέφει στο επίκεντρο της διεθνούς γεωπολιτικής, όχι μόνο λόγω της εσωτερικής της αστάθειας, αλλά και επειδή μετατρέπεται σε πεδίο όπου διασταυρώνονται τα στρατηγικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών, της Τουρκίας, της Ευρώπης και των κρατών της Ανατολικής Μεσογείου.
Σύμφωνα με ανάλυση του Al-Monitor, Ουάσιγκτον και Άγκυρα εμφανίζονται σήμερα πιο κοντά από ποτέ στην υποστήριξη ενός μοντέλου πολιτικής συνεννόησης μεταξύ της κυβέρνησης της Τρίπολης και της διοίκησης της Βεγγάζης, με στόχο την αποκατάσταση της ενότητας της χώρας. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή σκοντάφτει σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα: το τουρκολιβυκό μνημόνιο θαλάσσιων ζωνών του 2019.
Η νέα αμερικανική στρατηγική
Η Ουάσιγκτον φαίνεται να μετατοπίζει το ενδιαφέρον της από τη διαχείριση της σύγκρουσης στη σταθεροποίηση των κρατικών θεσμών της Λιβύης.
Ο στόχος είναι η δημιουργία ενός ενιαίου πολιτικού και διοικητικού πλαισίου που θα επιτρέψει:
- την ενοποίηση των κρατικών θεσμών,
- την επανεκκίνηση της οικονομίας,
- τον περιορισμό της ρωσικής επιρροής,
- τον καλύτερο έλεγχο των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη.
Στο πλαίσιο αυτό, οι ΗΠΑ βλέπουν πλέον την Τουρκία όχι μόνο ως στρατιωτικό παράγοντα αλλά και ως πιθανό συνομιλητή για μια συνολική πολιτική διευθέτηση.
Η Τουρκία αλλάζει τακτική
Για αρκετά χρόνια η Άγκυρα στήριζε σχεδόν αποκλειστικά την κυβέρνηση της Τρίπολης.
Σήμερα όμως επιδιώκει να διατηρεί διαύλους επικοινωνίας και με την ανατολική Λιβύη, όπου κυριαρχούν οι δυνάμεις που συνδέονται με τον στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ.
Η αλλαγή αυτή δεν είναι τυχαία.
Η Τουρκία γνωρίζει ότι χωρίς ευρύτερη πολιτική συμφωνία δύσκολα θα κατοχυρώσει μακροπρόθεσμα τα ενεργειακά και γεωπολιτικά της συμφέροντα στη Μεσόγειο.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει η μεγάλη εκκρεμότητα
Παρά την αμερικανοτουρκική προσέγγιση, το μεγαλύτερο εμπόδιο εξακολουθεί να είναι η συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης που υπέγραψαν Άγκυρα και Τρίπολη το 2019.
Η συμφωνία αποτελεί τον πυρήνα της τουρκικής στρατηγικής της «Γαλάζιας Πατρίδας», καθώς δημιουργεί θαλάσσιο διάδρομο μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, αγνοώντας την επήρεια ελληνικών νησιών όπως η Κρήτη, η Ρόδος και το Καστελλόριζο.
Η Ελλάδα, η Αίγυπτος και η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρούν ότι το μνημόνιο παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.
Η δύσκολη εξίσωση της Ουάσιγκτον
Εδώ ακριβώς ανακύπτει το στρατηγικό δίλημμα για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Από τη μία πλευρά επιθυμούν να αξιοποιήσουν τον αυξημένο ρόλο της Τουρκίας στη σταθεροποίηση της Λιβύης.
Από την άλλη, δεν μπορούν εύκολα να αγνοήσουν τις ευαισθησίες δύο στενών συμμάχων τους στην Ανατολική Μεσόγειο: της Ελλάδας και της Αιγύπτου.
Η στάση που θα τηρήσει η Ουάσιγκτον απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο ενδέχεται να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για τη βιωσιμότητα οποιασδήποτε πολιτικής συμφωνίας στη Λιβύη.
Η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει ο πραγματικός στόχος
Πίσω από τη λιβυκή κρίση βρίσκεται το ευρύτερο ενεργειακό παιχνίδι της Ανατολικής Μεσογείου.
Η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών συνδέεται άμεσα με:
- τα πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου,
- τους μελλοντικούς ενεργειακούς διαδρόμους,
- τις θαλάσσιες μεταφορές,
- τη στρατιωτική παρουσία στην περιοχή.
Για την Τουρκία, η Λιβύη αποτελεί βασικό κρίκο της στρατηγικής της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αποτελεί πλέον κρίσιμο παράγοντα σταθερότητας στη Βόρεια Αφρική και στη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Η ελληνική διάσταση
Για την Αθήνα, οι εξελίξεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.
Οποιαδήποτε διεθνής νομιμοποίηση ή έμμεση αποδοχή του τουρκολιβυκού μνημονίου θα επηρέαζε άμεσα τις ελληνικές θέσεις για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Γι’ αυτό και η Ελλάδα παρακολουθεί στενά τις διαβουλεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον, Άγκυρας και των δύο αντίπαλων λιβυκών διοικήσεων, επιδιώκοντας να διασφαλίσει ότι η πολιτική σταθεροποίηση της Λιβύης δεν θα συνοδευθεί από τετελεσμένα στο πεδίο του Δικαίου της Θάλασσας.
Η επόμενη ημέρα
Η Λιβύη αποδεικνύεται για ακόμη μία φορά ότι δεν αποτελεί απλώς μια εσωτερική αφρικανική κρίση.
Είναι ο χώρος όπου διασταυρώνονται οι αμερικανικές επιδιώξεις για σταθερότητα, η τουρκική στρατηγική επέκτασης στην Ανατολική Μεσόγειο, οι ενεργειακές φιλοδοξίες της Ευρώπης και οι ανησυχίες της Ελλάδας και της Αιγύπτου για την ασφάλεια και τις θαλάσσιες ζώνες.
Το αν η αμερικανοτουρκική σύγκλιση θα οδηγήσει τελικά σε μια βιώσιμη πολιτική λύση ή θα προσκρούσει στις διαφωνίες γύρω από το μνημόνιο του 2019 θα αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές εξελίξεις των επόμενων μηνών.
Πηγή: pagenews.gr