Η ΕΚΤ «ξεγυμνώνει» τις τράπεζες: Τα γεωπολιτικά stress tests και το επικίνδυνο κενό στη ρευστότητα

Από Ορμούζ και Ουκρανία μέχρι Ταϊβάν και κυβερνοεπιθέσεις – 110 τράπεζες σχεδίασαν τη δική τους κρίση, αλλά η Φρανκφούρτη εντόπισε υπεραισιόδοξες παραδοχές και ένα κρίσιμο blind spot

Τι θα συνέβαινε σε μια ευρωπαϊκή τράπεζα εάν έκλειναν τα Στενά του Ορμούζ, εκτοξεύονταν οι τιμές της ενέργειας, κλιμακωνόταν ο πόλεμος στην Ουκρανίαή μια μεγάλη κυβερνοεπίθεση έθετε εκτός λειτουργίας κρίσιμες υποδομές;

Και, κυρίως, πόσο γρήγορα θα μπορούσε ένα γεωπολιτικό σοκ να μετατραπεί από πρόβλημα της πραγματικής οικονομίας σε κρίση τραπεζικής χρηματοδότησης;

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έθεσε αυτά τα ερωτήματα με έναν πρωτόγνωρο τρόπο.

Στο πρώτο reverse stress test γεωπολιτικού κινδύνου, 110 μεγάλες τράπεζες της Ευρωζώνης δεν πήραν από τη Φρανκφούρτη ένα κοινό δυσμενές σενάριο. Κλήθηκαν να κατασκευάσουν οι ίδιες τη γεωπολιτική κρίση που θα μπορούσε να πλήξει περισσότερο το δικό τους επιχειρηματικό μοντέλο.

Η ΕΚΤ τούς έδωσε μόνο το τέλος της ιστορίας: πτώση του βασικού δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας CET1 κατά 300 μονάδες βάσης.

Οι τράπεζες έπρεπε να εξηγήσουν ποιος πόλεμος, ενεργειακός αποκλεισμός, εμπορικός κατακερματισμός ή συνδυασμός γεωπολιτικών γεγονότων θα μπορούσε να τις οδηγήσει εκεί — και μέσω ποιων διαύλων.

Και εκεί εμφανίστηκε το πρόβλημα.

Οι τράπεζες αποδείχθηκαν αρκετά ικανές στο να υπολογίσουν πώς θα έχαναν κεφάλαια.

Όχι όμως όλες εξίσου πειστικές στο να εξηγήσουν τι θα συνέβαινε στη ρευστότητα και τη χρηματοδότησή τους όταν τα κεφάλαια άρχιζαν να εξαφανίζονται.

Η ΕΚΤ άλλαξε το παιχνίδι: «Πείτε μας εσείς τι μπορεί να σας γονατίσει»

Η άσκηση του 2026 σχεδιάστηκε αντίστροφα.

Σε ένα συμβατικό stress test, η ΕΚΤ ή η EBA κατασκευάζει ένα κοινό δυσμενές μακροοικονομικό σενάριο και εξετάζει πώς αντέχουν οι τράπεζες.

Αυτή τη φορά η λογική ήταν διαφορετική.

Η Φρανκφούρτη όρισε την κεφαλαιακή ζημιά και είπε ουσιαστικά στις τράπεζες: βρείτε εσείς τη γεωπολιτική αλληλουχία γεγονότων που θα μπορούσε να σας την προκαλέσει.

Ο στόχος ήταν απώλεια τουλάχιστον 300 μονάδων βάσης στον CET1 μέσα στον τριετή ορίζοντα του σεναρίου.

Αυτό επέτρεψε στην ΕΚΤ να εξετάσει κάτι πολύ βαθύτερο από έναν απλό αριθμό κεφαλαιακής επάρκειας.

Να δει πώς σκέφτονται οι ίδιες οι διοικήσεις των τραπεζών τον γεωπολιτικό κίνδυνο.

Από το Ορμούζ και την Ουκρανία μέχρι την Ταϊβάν

Τα σενάρια που κατασκεύασαν οι τράπεζες κάλυψαν ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα απειλών.

Στρατιωτικές συγκρούσεις.

Ενεργειακές αναταράξεις.

Εμπορικούς πολέμους.

Διαταραχές των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού.

Κυβερνοεπιθέσεις.

Πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές.

Η ΕΚΤ διαπίστωσε ότι, όταν τα σενάρια περιλάμβαναν στρατιωτικές συγκρούσεις και κυβερνοεπιθέσεις, ο δίαυλος ασφάλειας —που περιλαμβάνει φυσικές, cyber και υβριδικές απειλές— γινόταν βασικός μηχανισμός μετάδοσης του σοκ.

Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα.

Η ίδια η ΕΚΤ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι το ενεργειακό σοκ από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή δημιουργεί ανοδικούς κινδύνους για τον πληθωρισμό και καθοδικούς για την ανάπτυξη, ενώ οι εκθέσεις των τραπεζών σε ενεργοβόρες και εμπορικά ευαίσθητες επιχειρήσεις αποτελούν πηγή πιστωτικού, χρηματοδοτικού και liquidity risk.

Το πραγματικό blind spot: Κεφάλαιο και ρευστότητα δεν ζουν σε διαφορετικούς κόσμους

Εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο εύρημα της άσκησης.

Η ΕΚΤ διαπίστωσε ότι αρκετές τράπεζες μπορούσαν να εμφανίζουν μεγάλη κεφαλαιακή επιδείνωση χωρίς να εμφανίζεται αντίστοιχα σοβαρή πίεση στους δείκτες ρευστότητάς τους.

Η Φρανκφούρτη το θεωρεί προβληματικό.

Γιατί σε μια πραγματική κρίση, φερεγγυότητα και ρευστότητα αλληλεπιδρούν.

Όταν μια τράπεζα χάνει κεφάλαιο, μπορεί να υποβαθμιστεί η πιστοληπτική της εικόνα.

Το κόστος χρηματοδότησης μπορεί να αυξηθεί.

Οι αγορές μπορεί να γίνουν δυσκολότερα προσβάσιμες.

Οι εξασφαλίσεις μπορεί να γίνουν ακριβότερες.

Και οι καταθέτες ή οι επενδυτές μπορούν να αλλάξουν συμπεριφορά.

Η ΕΚΤ αναφέρει ότι αρκετές τράπεζες εμφάνισαν υπερβολικά περιορισμένη αντίδραση των δεικτών ρευστότητας, παρά τη μεγάλη προκαθορισμένη κεφαλαιακή απώλεια. Γι’ αυτό και θα υπάρξει εποπτική συνέχεια ειδικά για τη σύνδεση solvency–liquidity.

Το μάθημα του 2023: Η ρευστότητα μπορεί να εξαφανιστεί πολύ γρήγορα

Αυτό δεν είναι θεωρητικό ζήτημα.

Η τραπεζική αναταραχή του 2023 έδειξε πόσο γρήγορα η αμφισβήτηση της οικονομικής κατάστασης ενός ιδρύματος μπορεί να μετατραπεί σε κρίση εμπιστοσύνης και χρηματοδότησης.

Στη σημερινή ψηφιακή τραπεζική, οι καταθέσεις μπορούν να μετακινηθούν με ταχύτητα που τα παραδοσιακά μοντέλα τραπεζικών εκροών δυσκολεύονται να προσεγγίσουν.

Γι’ αυτό το εύρημα της ΕΚΤ έχει συστημική σημασία: μια τράπεζα μπορεί να διαθέτει επαρκή κεφάλαια σε ένα μοντέλο και παρ’ όλα αυτά να αντιμετωπίσει σοβαρό πρόβλημα εάν η αγορά πάψει να τη χρηματοδοτεί με τους όρους που προϋπέθετε το μοντέλο.

Οι τράπεζες είδαν τον πιστωτικό κίνδυνο – Και σωστά

Υπάρχουν, πάντως, και σημεία στα οποία οι τράπεζες ανταποκρίθηκαν καλύτερα.

Η ΕΚΤ αναφέρει ότι τα περισσότερα ιδρύματα κατάφεραν να δημιουργήσουν οικονομικά ουσιαστικά σενάρια προσαρμοσμένα στις πραγματικές τους εκθέσεις.

Ο πιστωτικός κίνδυνος και η πτώση της κερδοφορίας αναδείχθηκαν στους βασικούς μηχανισμούς μετάδοσης της γεωπολιτικής κρίσης στους τραπεζικούς ισολογισμούς.

Ιδιαίτερα ευάλωτοι εμφανίστηκαν κλάδοι όπως:

• μεταποίηση,
• ενέργεια,
• μεταφορές.

Οι τράπεζες με μεγάλες δραστηριότητες στις αγορές πρόσθεσαν στον λογαριασμό και την πτώση των προμηθειών και των εσόδων από trading.

Το σημαντικό είναι ότι ένας γεωπολιτικός κίνδυνος δεν χρειάζεται να χτυπήσει απευθείας μια τράπεζα.

Μπορεί πρώτα να χτυπήσει τον πελάτη της.

Ορμούζ: Πώς ένα στενό πέρασμα μπορεί να φτάσει μέχρι τον τραπεζικό ισολογισμό

Το παράδειγμα του Ορμούζ αποτυπώνει ακριβώς αυτή την αλυσίδα.

Μια σοβαρή διακοπή ενεργειακών ροών μπορεί να αυξήσει τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Το υψηλότερο ενεργειακό κόστος συμπιέζει τα περιθώρια κέρδους της βιομηχανίας.

Οι μεταφορές και η ναυτιλία αντιμετωπίζουν ακριβότερα καύσιμα, υψηλότερα ασφάλιστρα και ανατροπές στα δρομολόγια.

Τα νοικοκυριά χάνουν διαθέσιμο εισόδημα.

Οι επιχειρήσεις χρειάζονται περισσότερο κεφάλαιο κίνησης.

Και καθώς η πραγματική οικονομία εξασθενεί, αυξάνεται ο πιστωτικός κίνδυνος των τραπεζών.

Η ΕΚΤ έχει ήδη επισημάνει ότι το σημερινό γεωοικονομικό σοκ και οι ενεργειακές διαταραχές μπορούν να δοκιμάσουν τη δυνατότητα επιχειρήσεων και νοικοκυριών να εξυπηρετούν το χρέος τους.

Ένας γεωπολιτικός αποκλεισμός χιλιάδες χιλιόμετρα από τη Φρανκφούρτη μπορεί επομένως να καταλήξει σε μη εξυπηρετούμενο δάνειο μέσα στην Ευρωζώνη.

Η δεύτερη «κόκκινη σημαία»: Οι τράπεζες υπολόγισαν ότι θα μπορούν να σώσουν τον εαυτό τους

Το άλλο μεγάλο εύρημα αφορά τις διορθωτικές κινήσεις που προέβλεψαν οι διοικήσεις.

Οι τράπεζες υπέθεσαν ότι, εάν τα πράγματα χειροτέρευαν, θα μπορούσαν μεταξύ άλλων να:

πουλήσουν δραστηριότητες ή χαρτοφυλάκια,

αντλήσουν νέο κεφάλαιο,

περιορίσουν κόστη,

μειώσουν διανομές προς τους μετόχους.

Η ΕΚΤ δεν χαρακτήρισε συνολικά αυτές τις ενέργειες μη ρεαλιστικές.

Βρήκε όμως συγκεκριμένες περιπτώσεις υπεραισιόδοξων παραδοχών — για παράδειγμα ότι σε μια δυσμενή αγορά θα μπορούσαν να πωληθούν δανειακά χαρτοφυλάκια σε φιλόδοξες τιμές ή να αντληθεί κεφάλαιο με ευνοϊκούς όρους.

Και εδώ βρίσκεται ένα κλασικό πρόβλημα των συστημικών κρίσεων:

Μία τράπεζα μπορεί να πουλήσει.

Τι γίνεται όμως όταν προσπαθούν να πουλήσουν πολλές ταυτόχρονα;

Το πρόβλημα του «όλοι μαζί στην έξοδο»

Εάν δεκάδες τράπεζες επιχειρήσουν ταυτόχρονα να μειώσουν τον κίνδυνό τους, η ίδια η προσπάθεια προστασίας μπορεί να ενισχύσει την κρίση.

Μαζικές πωλήσεις πιέζουν τις τιμές των assets.

Περιορισμός πιστώσεων στερεί χρηματοδότηση από επιχειρήσεις.

Οι επιχειρήσεις περιορίζουν επενδύσεις και απασχόληση.

Η ύφεση επιδεινώνεται.

Οι πιστωτικές ζημιές επιστρέφουν στους τραπεζικούς ισολογισμούς.

Γι’ αυτό η ΕΚΤ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον ρεαλισμό των management actions όταν το σοκ είναι συστημικό και όχι πρόβλημα μίας μεμονωμένης τράπεζας.

Cyber: Η γεωπολιτική κρίση δεν χρειάζεται πλέον τανκς

Το stress test ανέδειξε και μια διαφορετική μορφή γεωπολιτικού πολέμου.

Τις κυβερνοεπιθέσεις.

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, cyber incidents και διακοπές υπηρεσιών από εξωτερικούς παρόχους ήταν οι σημαντικότερες μη χρηματοοικονομικές απειλές που ενσωμάτωσαν οι τράπεζες στα σενάριά τους.

Αυτό αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιλαμβανόμαστε τον τραπεζικό γεωπολιτικό κίνδυνο.

Ένα πλήγμα δεν χρειάζεται να αφορά ένα τραπεζικό κατάστημα.

Μπορεί να αφορά πάροχο cloud.

Δίκτυο τηλεπικοινωνιών.

Σύστημα πληρωμών.

Ενεργειακή υποδομή.

Ή έναν κρίσιμο εξωτερικό προμηθευτή που εξυπηρετεί ταυτόχρονα πολλά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Η συγκέντρωση τεχνολογικών υπηρεσιών δημιουργεί έτσι δυνητικά κοινά σημεία αστοχίας.

Και τώρα η ΕΚΤ βάζει τα ευρήματα στον εποπτικό φάκελο

Η άσκηση δεν ήταν pass/fail και δεν οδηγεί αυτομάτως σε πρόσθετη κεφαλαιακή απαίτηση.

Η ΕΚΤ έχει ξεκαθαρίσει ότι τα αποτελέσματα δεν θα μεταβάλουν από μόνα τους το Pillar 2 Guidance.

Θα τροφοδοτήσουν όμως ποιοτικά τον εποπτικό διάλογο και το SREP, ενώ οι Joint Supervisory Teams θα ακολουθήσουν εξατομικευμένα τις τράπεζες στις οποίες εντοπίστηκαν σημαντικές αδυναμίες.

Και αυτό είναι σημαντικό.

Γιατί σημαίνει ότι όσα εμφανίστηκαν ως «κενά μοντελοποίησης» μπορούν πλέον να μετατραπούν σε πραγματικές εποπτικές απαιτήσεις για καλύτερη διακυβέρνηση, contingency planning και risk management.

Η πολιτική σύγκρουση: Απλούστερη εποπτεία την ώρα που εμφανίζονται νέα ρίσκα

Υπάρχει και μία μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση πίσω από το stress test.

Οι ευρωπαϊκές αρχές βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση να απλοποιήσουν το εποπτικό πλαίσιο και να μειώσουν το διοικητικό βάρος για τις τράπεζες, στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας.

Η ίδια η ΕΚΤ έχει προχωρήσει σε απλούστευση της εποπτικής καθοδήγησης. Ταυτόχρονα, όμως, επιμένει ότι η απλούστευση δεν μπορεί να σημαίνει χαμηλότερη ανθεκτικότητα.

Το reverse stress test κάνει αυτή τη συζήτηση πιο δύσκολη.

Διότι αποκαλύπτει ότι την ώρα που η Ευρώπη συζητά πώς θα κάνει την τραπεζική εποπτεία ελαφρύτερη, οι κίνδυνοι που καλείται να εποπτεύσει γίνονται πολύ πιο σύνθετοι.

 Το μεγαλύτερο ρίσκο ίσως είναι αυτό που δεν υπάρχει σωστά μέσα στο μοντέλο

Το πρώτο γεωπολιτικό reverse stress test της ΕΚΤ δεν έδειξε ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες βρίσκονται στα πρόθυρα κρίσης.

Αυτό θα ήταν λανθασμένο συμπέρασμα. Η ίδια η ΕΚΤ αναγνωρίζει ότι οι τράπεζες κατάφεραν γενικά να δημιουργήσουν ουσιαστικά σενάρια και ότι οι θέσεις ρευστότητας παρέμειναν, κατά κανόνα, πάνω από τα κανονιστικά ελάχιστα.

Αποκάλυψε όμως κάτι ίσως πιο ενδιαφέρον.

Οι ευρωπαϊκές τράπεζες μπορούν να φανταστούν τον πόλεμο. Δεν μπορούν όλες ακόμη να μοντελοποιήσουν με την ίδια αξιοπιστία τον χρηματοδοτικό πανικό που μπορεί να ακολουθήσει.

Και αυτή είναι η πραγματική γεωοικονομική προειδοποίηση.

Ο επόμενος τραπεζικός κλυδωνισμός δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από μια στεγαστική φούσκα ή ένα χαρτοφυλάκιο κακών δανείων.

Μπορεί να ξεκινήσει από το Ορμούζ, την Ταϊβάν, μια ενεργειακή υποδομή ή έναν server — και μέσα από ενέργεια, εμπόριο, επιχειρήσεις, αγορές και εμπιστοσύνη να φτάσει πολύ γρήγορα στον ισολογισμό μιας ευρωπαϊκής τράπεζας.

Πηγή: pagenews.gr