Οι λεπτές ισορροπίες της Αθήνας για την προστασία της στρατηγικής σχέσης με το Ισραήλ

Η Αθήνα ανάμεσα στη στρατηγική σχέση και το πολιτικό κόστος

Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση.

Από τη μία πλευρά, η στρατηγική σχέση με το Ισραήλ αποτελεί πλέον βασικό πυλώνα της ελληνικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Περιλαμβάνει άμυνα, ενέργεια, τεχνολογία, κυβερνοασφάλεια, αντι-drone συστήματα, κοινές ασκήσεις και περιφερειακή αποτροπή απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό.

Από την άλλη, οι επιλογές της κυβέρνησης Νετανιάχου στη Γάζα, στη Δυτική Όχθη, στον Λίβανο, στη Συρία και μετά την επίθεση στο Ιράν έχουν δημιουργήσει σοβαρό διπλωματικό πρόβλημα ακόμη και για χώρες που θεωρούν το Ισραήλ στρατηγικό εταίρο.

Η γραμμή της Αθήνας είναι πλέον σαφής:

διατήρηση της στρατηγικής συμμαχίας, χωρίς πολιτική ταύτιση με κάθε επιλογή του Ισραήλ.

Αυτή είναι η ουσία της ελληνικής άσκησης ισορροπίας.

 Γιατί η σχέση με το Ισραήλ δεν είναι εύκολο να θυσιαστεί

Η σχέση Ελλάδας–Ισραήλ δεν είναι συγκυριακή.

Τα τελευταία χρόνια έχει μετατραπεί σε στρατηγικό τρίγωνο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, με επίκεντρο την Ανατολική Μεσόγειο, την ενεργειακή ασφάλεια και την αμυντική συνεργασία.

Στην κοινή δήλωση της 10ης Τριμερούς Συνόδου Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ στην Ιερουσαλήμ, οι τρεις ηγέτες επιβεβαίωσαν τη συνεργασία τους σε ενέργεια, ασφάλεια, οικονομία και περιφερειακή σταθερότητα.

Το αμυντικό σκέλος είναι πλέον ακόμη πιο βαρύ.

Τον Ιανουάριο του 2026, ο Έλληνας υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας δήλωσε, μετά τη συνάντησή του με τον Ισραηλινό ομόλογό του Ισραέλ Κατζ, ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να ανταλλάξουν τεχνογνωσία για την αντιμετώπιση μη επανδρωμένων πλατφορμών, ειδικά σμηνών drones και υποβρύχιων μη επανδρωμένων συστημάτων.

Ο Κατζ χαρακτήρισε τη συνεργασία με την Ελλάδα «άγκυρα σταθερότητας στη Μεσόγειο», ενώ το Associated Press μετέδωσε ότι το Ισραήλ ήδη συνδράμει την Ελλάδα στην ανάπτυξη αεράμυνας και τεχνολογιών αντιμετώπισης drones.

Με άλλα λόγια, η Αθήνα δεν βλέπει το Ισραήλ μόνο ως διπλωματικό εταίρο.

Το βλέπει ως πολλαπλασιαστή ισχύος.

 Η Γάζα και η Δυτική Όχθη αλλάζουν το πολιτικό περιβάλλον

Το πρόβλημα για την Αθήνα είναι ότι η στρατηγική αξία του Ισραήλ δεν αναιρεί το πολιτικό κόστος των ισραηλινών επιλογών.

Η ανθρωπιστική καταστροφή στη Γάζα, η ένταση στη Δυτική Όχθη, η εποικιστική δραστηριότητα, οι επιθέσεις στον Λίβανο και στη Συρία και η ευρύτερη στάση της κυβέρνησης Νετανιάχου δυσκολεύουν όλο και περισσότερο τους συμμάχους του Ισραήλ.

Η Ελλάδα έχει ήδη διαφοροποιηθεί δημοσίως σε κρίσιμα σημεία.

Ως μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για τη διετία 2025–2026, έχει συνυπογράψει ευρωπαϊκές δηλώσεις που εκφράζουν βαθιά ανησυχία για τη Δυτική Όχθη και καταδικάζουν τη βία εποίκων κατά Παλαιστινίων αμάχων. Σε δήλωση των ευρωπαϊκών μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας, η Ελλάδα, μαζί με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, τόνισε ότι η κατάσταση στη Δυτική Όχθη και την Ανατολική Ιερουσαλήμ επιδεινώνεται και ότι η βία των εποίκων πρέπει να σταματήσει.

Σε νεότερη κοινή δήλωση, η Ελλάδα, η Γαλλία, η Δανία, η Λετονία και το Ηνωμένο Βασίλειο προειδοποίησαν ότι οι ισραηλινές πολιτικές στη Δυτική Όχθη υπονομεύουν τις προσπάθειες στη Γάζα, τη λύση δύο κρατών και τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια του Ισραήλ.

 Τι λένε οι δηλώσεις στον ΟΗΕ

Η ελληνική θέση στα Ηνωμένα Έθνη κινείται σε δύο άξονες.

Πρώτον, προστασία αμάχων.

Δεύτερον, σεβασμός του διεθνούς δικαίου.

Στο Συμβούλιο Ασφαλείας, η Ελλάδα έχει δώσει έμφαση στην προστασία αμάχων σε ένοπλες συγκρούσεις, με τον Γιώργο Γεραπετρίτη να προεδρεύει σχετικής συζήτησης τον Μάιο του 2025. Η ελληνική αποστολή στον ΟΗΕ κατέγραψε τη συζήτηση ως υψηλού επιπέδου συνεδρίαση για την προστασία αμάχων σε ένοπλες συγκρούσεις.

Στο ζήτημα των εποικισμών, η βάση είναι το Ψήφισμα 2334 του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο αναφέρει ότι οι ισραηλινοί οικισμοί στα παλαιστινιακά εδάφη που κατελήφθησαν από το 1967, περιλαμβανομένης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, δεν έχουν νομική ισχύ και συνιστούν κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου.

Αυτό επιτρέπει στην Αθήνα να λέει προς το Ισραήλ:

η στρατηγική σχέση παραμένει, αλλά η διεθνής νομιμότητα δεν μπορεί να αγνοηθεί.

 Η Τουρκία προσπαθεί να εκμεταλλευθεί το ρήγμα

Η Άγκυρα βλέπει την κρίση ως ευκαιρία.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επιχειρήσει να εμφανιστεί ως ο βασικός υπερασπιστής των Παλαιστινίων και ταυτόχρονα ως ο περιφερειακός ηγέτης που μπορεί να συνομιλεί με την Ουάσιγκτον από θέση ισχύος.

Παράλληλα, η Τουρκία στοχοποιεί την ελληνοκυπριακή και ισραηλινή συνεργασία, όχι μόνο λόγω Γάζας, αλλά επειδή τη θεωρεί εμπόδιο στις δικές της φιλοδοξίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τουρκικά μέσα μετέδωσαν ότι ο Ερντογάν κατηγόρησε την Κυπριακή Δημοκρατία για συνεργασία με την κυβέρνηση Νετανιάχου και συνέδεσε τις ισραηλινές κινήσεις σε Λίβανο, Συρία και Ιράν με περιφερειακή αποσταθεροποίηση.

Ταυτόχρονα, η εμβάθυνση της στρατιωτικής συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ προκαλεί εμφανή νευρικότητα στην Άγκυρα, καθώς η Τουρκία αντιλαμβάνεται το τρίγωνο αυτό ως εν δυνάμει ανάχωμα στις αναθεωρητικές της αξιώσεις.

 Η Αθήνα δεν μπορεί να γίνει ούτε ουρά του Ισραήλ ούτε ουρά της Τουρκίας

Το ελληνικό δίλημμα είναι εξαιρετικά λεπτό.

Αν η Αθήνα σιωπήσει απέναντι στις επιλογές Νετανιάχου, κινδυνεύει να εμφανιστεί ως άκριτος υποστηρικτής του Ισραήλ σε μια περίοδο μεγάλης ανθρωπιστικής και διπλωματικής πίεσης.

Αν όμως υιοθετήσει επιθετική αντι-ισραηλινή ρητορική, κινδυνεύει να υπονομεύσει μια στρατηγική σχέση που έχει ουσιαστική αξία για την άμυνα, την ενέργεια και την αποτροπή.

Γι’ αυτό η ελληνική γραμμή είναι θεσμική:

• δημόσια διαφοροποίηση όπου χρειάζεται,
• προσήλωση στο διεθνές δίκαιο,
• στήριξη της λύσης δύο κρατών,
• αποφυγή εύκολης ρητορικής,
• διατήρηση της στρατηγικής συνεργασίας με το Ισραήλ.

Η Αθήνα επιχειρεί να κρατήσει τη σχέση με το ισραηλινό κράτος, χωρίς να ταυτιστεί με την πολιτική Νετανιάχου.

Το πρόβλημα Νετανιάχου γίνεται πρόβλημα των συμμάχων του

Το κεντρικό συμπέρασμα είναι ότι οι επιλογές του Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν δημιουργούν πρόβλημα μόνο στο Ισραήλ.

Δημιουργούν πρόβλημα και στους φίλους του.

Η περιφερειακή απομόνωση του Ισραήλ ενισχύεται.

Η Τουρκία επιχειρεί να αξιοποιήσει τη συγκυρία.

Η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και άλλες δυνάμεις επανατοποθετούνται.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το παραδοσιακά ισχυρό φιλοϊσραηλινό consensus δοκιμάζεται από την κόπωση της κοινής γνώμης και την αυξανόμενη κριτική για τη Γάζα.

Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι η στρατηγική σχέση με το Ισραήλ πρέπει να προστατευθεί με πιο έξυπνο τρόπο.

Όχι με σιωπή.

Αλλά με πολιτική απόσταση όταν απαιτείται.

Η Αθήνα επιχειρεί να διαχειριστεί ένα από τα πιο δύσκολα διπλωματικά trade-offs της περιοχής.

Η σχέση με το Ισραήλ είναι πολύτιμη για την Ελλάδα και την Κύπρο: ενέργεια, άμυνα, τεχνολογία, drones, αεράμυνα, κυβερνοασφάλεια, περιφερειακή αποτροπή και ανάσχεση του τουρκικού αναθεωρητισμού.

Όμως η πολιτική Νετανιάχου καθιστά αυτή τη σχέση πιο δύσκολη στη δημόσια υπεράσπιση.

Η Αθήνα δεν θέλει να χάσει το Ισραήλ.

Δεν θέλει όμως και να εγκλωβιστεί στις επιλογές του.

Το πραγματικό ελληνικό δόγμα που διαμορφώνεται είναι:

στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ, θεσμική κριτική στις επιλογές Νετανιάχου, διεθνές δίκαιο ως ασπίδα και αποφυγή τουρκικής παγίδας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αυτό δεν είναι εύκολη ισορροπία.

Είναι όμως η μόνη γραμμή που επιτρέπει στην Αθήνα να προστατεύσει τα εθνικά της συμφέροντα χωρίς να εγκαταλείψει τις αρχές που επικαλείται διεθνώς.