S-400 για F-35: Η Τουρκία παζαρεύει με Μόσχα και Ουάσιγκτον – Το σενάριο μεταφοράς στον Κόλπο

Η πρώτη δημόσια επιβεβαίωση του Κρεμλίνου ότι συζητά με την Άγκυρα για την τύχη των ρωσικών συστημάτων αποκαλύπτει ένα σύνθετο γεωπολιτικό παζάρι: η Τουρκία θέλει να επιστρέψει στα F-35, οι ΗΠΑ απαιτούν να φύγουν οι S-400 και η Ρωσία κρατά δικαίωμα λόγου στην τελική λύση.

Η υπόθεση των τουρκικών S-400 παύει να αποτελεί μια παγωμένη διαφορά ανάμεσα στην Άγκυρα και την Ουάσιγκτον. Μετά τις τελευταίες κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ και τις δηλώσεις του Κρεμλίνου, μετατρέπεται σε τριγωνική διαπραγμάτευση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Τουρκίας και Ρωσίας, με επίδικο όχι μόνο τα F-35, αλλά και την ευρύτερη θέση της Άγκυρας στη δυτική αμυντική αρχιτεκτονική.

Η ρωσική προεδρία επιβεβαίωσε για πρώτη φορά ότι βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με την Τουρκία για το μέλλον των S-400. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ απέφυγε να διευκρινίσει αν η Μόσχα έχει κληθεί να εγκρίνει πιθανή μεταφορά των συστημάτων σε τρίτη χώρα, χαρακτήρισε όμως το θέμα «εξαιρετικά ευαίσθητο» και σημείωσε ότι οι διαβουλεύσεις με την τουρκική πλευρά θα συνεχιστούν.

Η διατύπωση αυτή είναι προσεκτική, αλλά πολιτικά βαρύνουσα. Η Μόσχα αναγνωρίζει πλέον δημοσίως ότι η Άγκυρα αναζητεί τρόπο να απαλλαγεί από το στρατηγικό βάρος που δημιούργησε η αγορά των S-400, χωρίς όμως να εμφανιστεί ότι ακυρώνει μονομερώς τη συμφωνία με τη Ρωσία.

Το σενάριο των Εμιράτων ή του Κατάρ

Σύμφωνα με τουρκικά δημοσιεύματα, η κυβέρνηση Ερντογάν εξετάζει το ενδεχόμενο να μεταφέρει ή να πωλήσει τα συστήματα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή στο Κατάρ. Το σενάριο θα επέτρεπε στην Τουρκία να υποστηρίξει ότι δεν διαθέτει πλέον τους S-400 και, επομένως, ικανοποιεί την κρίσιμη αμερικανική προϋπόθεση για την άρση των περιορισμών.

Μια τέτοια μεταβίβαση, ωστόσο, δύσκολα θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς τη συγκατάθεση της Ρωσίας. Οι ακριβείς όροι της συμφωνίας αγοράς του 2017 δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, αλλά οι διεθνείς αμυντικές συμβάσεις περιλαμβάνουν συνήθως περιορισμούς για μεταπώληση, επανεξαγωγή ή παραχώρηση του εξοπλισμού σε τρίτο κράτος.

Αυτό εξηγεί γιατί η Άγκυρα χρειάζεται ταυτόχρονα δύο διαφορετικά «πράσινα φώτα»: από τη Μόσχα για την τύχη των S-400 και από την Ουάσιγκτον για την επιστροφή της στο δυτικό αμυντικό σύστημα.

Ο Τραμπ ανοίγει την πόρτα, αλλά δεν κρατά μόνος το κλειδί

Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ ότι σκοπεύει να άρει τις κυρώσεις CAATSA που επιβλήθηκαν στην Τουρκία και να εξετάσει την πώληση F-35 στην Άγκυρα. Η πολιτική βούληση του Λευκού Οίκου είναι πλέον εμφανής.

Ωστόσο, το ζήτημα δεν μπορεί να επιλυθεί αποκλειστικά με μια προεδρική απόφαση. Η αμερικανική νομοθεσία απαγορεύει τη μεταβίβαση F-35 στην Τουρκία έως ότου η κυβέρνηση πιστοποιήσει προς το Κογκρέσο ότι η Άγκυρα δεν έχει πλέον στην κατοχή της τους S-400.

Εδώ βρίσκεται η ουσία της διαπραγμάτευσης: δεν αρκεί τα ρωσικά συστήματα να παραμείνουν ανενεργά, αποθηκευμένα ή υπό τεχνική επιτήρηση. Η νομική γλώσσα στην Ουάσιγκτον απαιτεί ουσιαστική απομάκρυνσή τους από τον τουρκικό έλεγχο.

Το Κογκρέσο παραμένει επιφυλακτικό

Οι πρώτες αντιδράσεις Αμερικανών νομοθετών δείχνουν ότι υπάρχει κάποια κινητικότητα, όχι όμως οριστική συμφωνία.

Ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής Μάικ Τέρνερ δήλωσε ότι οι πληροφορίες που παρουσιάστηκαν στο Κογκρέσο για την επίλυση του ζητήματος εμφανίζονται «ελπιδοφόρες».

Αντίθετα, η Δημοκρατική γερουσιαστής Τζιν Σαχίν επισήμανε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για τους όρους της προτεινόμενης λύσης. Η στάση της αποτυπώνει την κεντρική ανησυχία πολλών μελών του Κογκρέσου: ότι μια πολιτική συμφωνία Τραμπ–Ερντογάν δεν πρέπει να παρακάμψει τις τεχνικές και θεσμικές εγγυήσεις γύρω από την ασφάλεια της τεχνολογίας του F-35.

Η επιφύλαξη είναι διακομματική. Μόλις αυτή την εβδομάδα, ομάδα 18 μελών του Κογκρέσου τάχθηκε κατά της επανένταξης της Τουρκίας όσο παραμένουν άλυτες οι νομικές και στρατηγικές συνέπειες της αγοράς των S-400.

Γιατί οι S-400 είναι ασύμβατοι με τα F-35

Το αμερικανικό επιχείρημα παραμένει σταθερό από το 2019. Το ραντάρ των S-400, εφόσον λειτουργεί στο ίδιο επιχειρησιακό περιβάλλον με τα F-35, θα μπορούσε να συλλέξει δεδομένα για το ίχνος, τα ηλεκτρονικά χαρακτηριστικά και τις τακτικές πτήσης του μαχητικού πέμπτης γενιάς.

Η Ουάσιγκτον φοβάται ότι τέτοιες πληροφορίες θα μπορούσαν να καταλήξουν στη Ρωσία και να αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων μεθόδων εντοπισμού αεροσκαφών stealth. Αυτός ήταν ο βασικός λόγος για τον οποίο η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα F-35 και έγινε το πρώτο κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ που υπέστη κυρώσεις CAATSA για την αγορά ρωσικού οπλικού συστήματος.

Η Άγκυρα επιχειρεί να επιστρέψει πλήρως στη Δύση

Ο Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι η τουρκική κυβέρνηση λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για να επιλυθεί η διαφορά και εξέφρασε την προσδοκία ότι θα υπάρξει σύντομα αποτέλεσμα.

Η Άγκυρα επιχειρεί ουσιαστικά να μετατρέψει μια αποτυχημένη εξοπλιστική επιλογή σε εργαλείο νέας διαπραγμάτευσης. Θέλει:

• την άρση των κυρώσεων CAATSA,
• την απόκτηση των F-35,
• την αποκατάσταση της πρόσβασης σε αμερικανική αμυντική τεχνολογία,
• τη διατήρηση λειτουργικών σχέσεων με τη Ρωσία,
• και την ενίσχυση του ρόλου της στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία.

Το πρόβλημα είναι ότι οι στόχοι αυτοί δεν είναι πλήρως συμβατοί. Η απομάκρυνση των S-400 θα αποτελούσε στρατηγική υποχώρηση απέναντι στην Ουάσιγκτον και συμβολική ήττα για τη ρωσοτουρκική αμυντική συνεργασία.

Η Μόσχα δεν θέλει να χάσει χωρίς αντάλλαγμα

Για τη Ρωσία, οι S-400 στην Τουρκία είχαν αξία πολύ μεγαλύτερη από την οικονομική διάσταση της πώλησης. Αποτέλεσαν ρήγμα στη συνοχή του ΝΑΤΟ και απόδειξη ότι ένα σημαντικό μέλος της Συμμαχίας μπορούσε να αγοράσει κρίσιμη ρωσική τεχνολογία παρά τις αντιδράσεις της Ουάσιγκτον.

Η απομάκρυνσή τους θα ακύρωνε ένα μέρος αυτής της στρατηγικής επιτυχίας. Για αυτό η Μόσχα είναι πιθανό να ζητήσει ανταλλάγματα —οικονομικά, στρατιωτικά ή γεωπολιτικά— προτού εγκρίνει οποιαδήποτε μεταφορά.

Η αναφορά του Πεσκόφ σε «εξαιρετικά ευαίσθητο θέμα» δείχνει ότι η Ρωσία δεν σκοπεύει να αντιμετωπίσει τη διαδικασία ως απλή εμπορική συναλλαγή.

Η σημασία για την Ελλάδα

Για την Αθήνα, η πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 θα άλλαζε τον μακροπρόθεσμο αεροπορικό συσχετισμό στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Ελλάδα έχει ήδη δρομολογήσει την αγορά των δικών της F-35 και επενδύει παράλληλα στα Rafale και στην αναβάθμιση των F-16 Viper. Ωστόσο, η απόκτηση του ίδιου αεροσκάφους από την Τουρκία θα περιόριζε σταδιακά το ποιοτικό πλεονέκτημα που οικοδομεί η Πολεμική Αεροπορία.

Η ελληνική διπλωματία αναμένεται επομένως να επικεντρωθεί όχι μόνο στους S-400, αλλά και στις ευρύτερες προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα μπορούσε να εγκριθεί μια αμερικανική πώληση: το casus belli, οι τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και η χρήση προηγμένων αμερικανικών συστημάτων έναντι συμμάχων.

Η υπόθεση των S-400 έχει μετατραπεί σε δοκιμασία ισχύος για τρεις πρωτεύουσες. Ο Τραμπ θέλει να επαναφέρει την Τουρκία πλήρως στο δυτικό στρατόπεδο. Ο Ερντογάν επιδιώκει να διατηρήσει τα οφέλη των σχέσεών του και με τις δύο υπερδυνάμεις. Ο Πούτιν δεν θέλει να επιτρέψει την ακύρωση μιας από τις μεγαλύτερες ρωσικές γεωπολιτικές επιτυχίες εντός του ΝΑΤΟ χωρίς σημαντικό τίμημα.

Η μεταφορά των S-400 στον Κόλπο θα μπορούσε να προσφέρει έναν τεχνικό συμβιβασμό, δεν λύνει όμως αυτόματα το πολιτικό πρόβλημα. Το Κογκρέσο θα απαιτήσει επαληθεύσιμη απομάκρυνση του συστήματος, η Ρωσία θα ζητήσει λόγο και αντάλλαγμα, ενώ Ελλάδα και Ισραήλ θα πιέσουν ώστε η επανένταξη της Τουρκίας να μη διαταράξει την περιφερειακή ισορροπία.

Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι πού θα μεταφερθούν οι S-400. Είναι ποιο στρατηγικό τίμημα θα πληρώσει η Τουρκία για να επιστρέψει στα F-35 — και ποιος από τους τρεις συνομιλητές της θα κατορθώσει να επιβάλει τους δικούς του όρους.

Πηγή: pagenews.gr