Μητσοτάκης–Μοντενέγκρο: «Η Ευρώπη δεν μπορεί να κάνει περισσότερα με λιγότερα»

Ελλάδα και Πορτογαλία συγκροτούν κοινό μέτωπο για ισχυρότερο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, περισσότερες αμυντικές επενδύσεις, προστασία της συνοχής και της ΚΑΠ, αλλά και υπεράσπιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Αθήνα και Λισσαβόνα απέναντι στη νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα

Ένα σαφές μήνυμα προς τις Βρυξέλλες ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει τις προκλήσεις του αύριο με έναν προϋπολογισμό σχεδιασμένο για τον κόσμο του χθες έστειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μετά τη συνάντησή του στην Αθήνα με τον Πορτογάλο πρωθυπουργό Λουίς Μοντενέγκρο.

Στις κοινές δηλώσεις των δύο ηγετών στο Μέγαρο Μαξίμου, ο Έλληνας πρωθυπουργός περιέγραψε μια Ευρώπη που καλείται ταυτόχρονα να ενισχύσει την άμυνά της, να προστατεύσει τα εξωτερικά της σύνορα, να επιταχύνει την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, να χρηματοδοτήσει κρίσιμες υποδομές και να αντιμετωπίσει το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ασία.

«Η Ευρώπη δεν μπορεί να κάνει περισσότερα με λιγότερα», ήταν η φράση που συμπύκνωσε το πολιτικό μήνυμα του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος ζήτησε μια τολμηρότερη προσέγγιση για τον επόμενο πολυετή ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Η τοποθέτησή του δεν αφορά μόνο τις τεχνικές διαπραγματεύσεις για τα κοινοτικά κονδύλια. Αποτελεί παρέμβαση στην ευρύτερη συζήτηση για το αν η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει πλέον τη δημοσιονομική ισχύ που απαιτούν οι γεωπολιτικές της φιλοδοξίες.

«Δεν μπορούμε να πορευτούμε με προϋπολογισμό για τις ανάγκες του χθες»

Ο πρωθυπουργός έθεσε ευθέως το ζήτημα της αναντιστοιχίας ανάμεσα στις νέες ευρωπαϊκές υποχρεώσεις και στα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία.

Η Ευρώπη, όπως τόνισε, καλείται να επενδύσει σε:

• κοινή άμυνα και αμυντική βιομηχανία,
• ενεργειακή ασφάλεια,
• κρίσιμες υποδομές και δίκτυα,
• ψηφιακή και πράσινη μετάβαση,
• προστασία των συνόρων,
• πολιτική προστασία,
• τεχνολογική και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

Όλα αυτά, όμως, απαιτούν κεφάλαια που δεν μπορούν να εξασφαλιστούν μόνο με ανακατανομή υπαρχόντων πόρων ή με περικοπές σε παραδοσιακές ευρωπαϊκές πολιτικές.

«Δεν μπορούμε να πορευτούμε με έναν προϋπολογισμό σχεδιασμένο για τις ανάγκες του χθες. Χρειαζόμαστε μία τολμηρή προσέγγιση, αντάξια των φιλοδοξιών μας», υπογράμμισε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Η ελληνική θέση είναι ότι οι νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες δεν πρέπει να χρηματοδοτηθούν εις βάρος της Πολιτικής Συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.

Αυτό αποτελεί κρίσιμο σημείο για την Ελλάδα, την Πορτογαλία και τις υπόλοιπες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου. Οι συγκεκριμένοι πυλώνες δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως λογιστικές γραμμές του προϋπολογισμού, αλλά ως εργαλεία σύγκλισης, περιφερειακής ανάπτυξης, κοινωνικής σταθερότητας και στήριξης του αγροτικού κόσμου.

Νέοι ίδιοι πόροι αντί για περικοπές

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης άνοιξε παράλληλα τη συζήτηση για τη δημιουργία νέων ίδιων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε ο κοινός προϋπολογισμός να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία και προβλεψιμότητα.

Η σημερινή αρχιτεκτονική βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εθνικές συνεισφορές, γεγονός που οδηγεί συχνά τις διαπραγματεύσεις σε σύγκρουση ανάμεσα στους λεγόμενους «καθαρούς συνεισφέροντες» και στις χώρες που λαμβάνουν αναλογικά μεγαλύτερη χρηματοδότηση.

Ο πρωθυπουργός αμφισβήτησε αυτή τη στενή λογιστική προσέγγιση. Όπως σημείωσε, οι οικονομίες που εμφανίζονται ως μεγαλύτεροι χρηματοδότες είναι ταυτόχρονα και από τους σημαντικότερους ωφελούμενους της Ενιαίας Αγοράς.

Οι εξαγωγές, οι επενδύσεις, οι αλυσίδες εφοδιασμού και η ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων και υπηρεσιών δημιουργούν σημαντικά οικονομικά οφέλη, τα οποία δεν αποτυπώνονται απλώς στη διαφορά ανάμεσα στις εθνικές εισφορές και στις επιδοτήσεις.

Η ελληνική πρόταση, επομένως, είναι μια περισσότερο πολιτική αντίληψη του κοινού προϋπολογισμού: όχι ως μηχανισμού μεταφοράς χρημάτων μεταξύ κρατών, αλλά ως επένδυσης σε ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά που ωφελούν συνολικά την Ένωση.

Η άμυνα στο επίκεντρο της ελληνοπορτογαλικής ατζέντας

Οι δύο πρωθυπουργοί έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στην άμυνα και στη δυνατότητα δημιουργίας νέων συνεργειών ανάμεσα στις αμυντικές βιομηχανίες Ελλάδας και Πορτογαλίας.

Παρά τη γεωγραφική απόσταση, οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν κοινά στρατηγικά ερωτήματα. Η Ελλάδα βρίσκεται στην ανατολική πτέρυγα της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ, ενώ η Πορτογαλία έχει κρίσιμη παρουσία στον Ατλαντικό. Και οι δύο, όμως, είναι ναυτικές χώρες με εκτεταμένα θαλάσσια συμφέροντα και αυξανόμενη ανάγκη προστασίας λιμένων, θαλάσσιων οδών, ενεργειακών υποδομών και υποθαλάσσιων καλωδίων.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισήμανε ότι η Πορτογαλία έχει κάνει σημαντικά βήματα στην αμυντική βιομηχανία και ανέφερε ότι η πρόσφατη επίσκεψη του Έλληνα υπουργού Εθνικής Άμυνας στη Λισσαβόνα επιβεβαίωσε τις δυνατότητες συνεργασίας.

Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στην αγορά εξοπλισμών. Αφορά την κοινή παραγωγή, την τεχνολογική συνεργασία, τα μη επανδρωμένα συστήματα, τη ναυτική επιτήρηση και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης.

Η Πορτογαλία έχει επίσης δηλώσει ότι αυξάνει τις αμυντικές της δαπάνες και ενισχύει τη συνεισφορά της στη συλλογική ασφάλεια του ΝΑΤΟ, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία του Ατλαντικού.

Η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος στο ΝΑΤΟ

Η συζήτηση Ελλάδας και Πορτογαλίας πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία το ΝΑΤΟ πιέζει τα ευρωπαϊκά κράτη να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο της συλλογικής άμυνας.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ότι η Ευρώπη πρέπει να προχωρήσει σε:

περισσότερες επενδύσεις, κοινή αμυντική παραγωγή και μεγαλύτερη επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Στην πρόσφατη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, ο Έλληνας πρωθυπουργός είχε χαρακτηρίσει τη συζήτηση για τον επιμερισμό των βαρών βασικό στοιχείο της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας. Η Ελλάδα, που ήδη διαθέτει πολυετές εξοπλιστικό πρόγραμμα ύψους 28 δισ. ευρώ, επιχειρεί να συνδέσει τις εθνικές της ανάγκες με τη δημιουργία μιας ισχυρότερης ευρωπαϊκής αμυντικής βάσης.

Η κυβερνητική θέση είναι ότι η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία δεν στρέφεται εναντίον του ΝΑΤΟ ούτε επιδιώκει να αντικαταστήσει τη διατλαντική συμμαχία.

Στόχος είναι να αποκτήσει η Ευρώπη μεγαλύτερη ικανότητα δράσης, ώστε να μπορεί να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της και να συνομιλεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες από θέση μεγαλύτερης αξιοπιστίας.

Άρθρο 42.7: Από τη θεωρία στην επιχειρησιακή εφαρμογή

Κεντρικό στοιχείο της ελληνικής πρότασης παραμένει η ενεργοποίηση στην πράξη της Ρήτρας Αμοιβαίας Συνδρομής του Άρθρου 42, παράγραφος 7, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η ρήτρα προβλέπει ότι, εάν ένα κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση, τα υπόλοιπα κράτη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επισημάνει ότι η διάταξη αυτή είναι εξαιρετικά ισχυρή ως προς τη διατύπωσή της, αλλά παραμένει επιχειρησιακά ανεπαρκώς επεξεργασμένη. Σε προηγούμενες παρεμβάσεις του είχε ζητήσει να καθοριστεί με σαφήνεια τι σημαίνει στην πράξη η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη όταν ένα κράτος-μέλος δέχεται επίθεση.

Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία για κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ, όπως η Κύπρος.

Η Αθήνα επιδιώκει να μετατρέψει το Άρθρο 42.7 από μια γενική πολιτική διακήρυξη σε μηχανισμό με διαδικασίες λήψης αποφάσεων, συντονισμού δυνάμεων και συγκεκριμένες στρατιωτικές δυνατότητες.

Η Μέση Ανατολή και η κόκκινη γραμμή στα Στενά του Ορμούζ

Από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και την άμυνα, η συζήτηση πέρασε στην κρίση της Μέσης Ανατολής και στη σημασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ξεκαθάρισε ότι η επιβολή οποιασδήποτε μορφής τέλους διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή.

Για την Ελλάδα, η θέση αυτή έχει ιδιαίτερο γεωπολιτικό και οικονομικό βάρος. Η χώρα διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους παγκοσμίως και επομένως επηρεάζεται άμεσα από οποιαδήποτε διατάραξη στις βασικές θαλάσσιες οδούς.

Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί κομβικό πέρασμα για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Η επιβολή τελών από μία περιφερειακή δύναμη ή η μετατροπή του σε εργαλείο πολιτικής πίεσης θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο που θα έπληττε τη διεθνή αρχή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός έχει υποστηρίξει και στο παρελθόν ότι τέτοιες μονομερείς απαιτήσεις δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές, ενώ έχει συνδέσει το ζήτημα με την ενεργειακή ασφάλεια, τις τιμές και τη σταθερότητα του παγκόσμιου εμπορίου.

Η επιχείρηση ASPIDES και ο ρόλος της Ελλάδας

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπενθύμισε ότι η Ελλάδα παραμένει ενεργά παρούσα στην προστασία της ναυσιπλοΐας μέσω της ευρωπαϊκής επιχείρησης ASPIDES στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η επιχείρηση έχει αμυντικό χαρακτήρα και αποστολή την προστασία εμπορικών πλοίων από επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα και στην ευρύτερη περιοχή.

Η Ελλάδα έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στην επιχείρηση, η οποία αποτελεί ένα από τα πιο απτά παραδείγματα κοινής ευρωπαϊκής στρατιωτικής δράσης για την προστασία ενός στρατηγικού δημόσιου αγαθού: της ελεύθερης θαλάσσιας κυκλοφορίας.

Ο πρωθυπουργός έχει αναφέρει ότι η ASPIDES μπορεί να λειτουργήσει ως πρότυπο για ευρύτερες ευρωπαϊκές αποστολές, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρχουν οι αναγκαίες πολιτικές και στρατιωτικές συνθήκες.

Η ελληνική προσέγγιση συνδέει άμεσα την ασφάλεια των θαλασσών με την οικονομική ασφάλεια της Ευρώπης. Κάθε κρίση σε έναν στρατηγικό θαλάσσιο διάδρομο μπορεί να αυξήσει το κόστος μεταφοράς, τα ασφάλιστρα των πλοίων, τις τιμές ενέργειας και τελικά τον πληθωρισμό για τους Ευρωπαίους πολίτες.

Ελλάδα και Πορτογαλία: Δύο άκρα της Ευρώπης με κοινή ταυτότητα

Στην αρχή των δηλώσεών του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στους ιστορικούς και πολιτικούς δεσμούς των δύο χωρών.

Η Ελλάδα και η Πορτογαλία βρίσκονται στα δύο διαφορετικά άκρα της ευρωπαϊκής γεωγραφίας —η μία στη Μεσόγειο και η άλλη στον Ατλαντικό— αλλά διαθέτουν σημαντικά κοινά χαρακτηριστικά.

Είναι δύο χώρες:

• με ισχυρή ναυτική παράδοση,
• με μεγάλη διασπορά,
• με εξωστρεφή οικονομική και πολιτισμική ταυτότητα,
• με εμπειρία αυταρχικών καθεστώτων,
• που χρησιμοποίησαν την ευρωπαϊκή ένταξη ως εργαλείο κατοχύρωσης της δημοκρατίας.

Η συμμετοχή τους στην ευρωπαϊκή οικογένεια συνέβαλε στην εδραίωση του κράτους δικαίου, της πολιτικής σταθερότητας και της οικονομικής σύγκλισης.

Παράλληλα, η ένταξη της Ελλάδας και αργότερα της Πορτογαλίας και της Ισπανίας ενίσχυσε τη μεσογειακή διάσταση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος και διαμόρφωσε έναν ισχυρότερο πολιτικό ρόλο για τον ευρωπαϊκό Νότο.

Περιθώρια για περισσότερες επενδύσεις και εμπόριο

Παρότι οι διμερείς σχέσεις χαρακτηρίστηκαν άριστες, οι δύο πρωθυπουργοί αναγνώρισαν ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια ενίσχυσης των οικονομικών και εμπορικών δεσμών.

Οι τομείς με ιδιαίτερο ενδιαφέρον περιλαμβάνουν:

• ναυτιλία και λιμενικές υποδομές,
• ενέργεια και ανανεώσιμες πηγές,
• ψηφιακές τεχνολογίες,
• τουρισμό,
• αγροδιατροφική παραγωγή,
• άμυνα και ασφάλεια,
• διασυνδέσεις και μεταφορές.

Η Ελλάδα και η Πορτογαλία έχουν ακολουθήσει τα τελευταία χρόνια παράλληλες διαδρομές δημοσιονομικής προσαρμογής, οικονομικής ανάκαμψης και προσέλκυσης επενδύσεων.

Ο Λουίς Μοντενέγκρο συνεχάρη την ελληνική κυβέρνηση και τον Κυριάκο Μητσοτάκη για την προσπάθεια σταθεροποίησης της οικονομίας, χαρακτηρίζοντας Ελλάδα και Πορτογαλία παραδείγματα κρατών όπου η συνεργασία μεταξύ λαών, επιχειρήσεων και θεσμών μπορεί να παράγει αποτελέσματα.

Η δήλωση αυτή έχει πολιτικό βάρος, επειδή προέρχεται από μια χώρα που, όπως και η Ελλάδα, βρέθηκε στο επίκεντρο της κρίσης χρέους της προηγούμενης δεκαετίας και κλήθηκε να εφαρμόσει δύσκολα προγράμματα προσαρμογής.

Κοινό μέτωπο για τη Συνοχή και την Κοινή Αγροτική Πολιτική

Η συνάντηση ανέδειξε και τη δυνατότητα συγκρότησης ενός ευρύτερου μετώπου χωρών του Νότου στις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Αθήνα και Λισσαβόνα συμφωνούν ότι η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερη χρηματοδότηση για άμυνα και στρατηγικές επενδύσεις, αλλά δεν πρέπει να αποδυναμώσει τις πολιτικές που μειώνουν τις ανισότητες μεταξύ των περιφερειών.

Η Πολιτική Συνοχής χρηματοδοτεί έργα μεταφορών, ψηφιακών υποδομών, περιβάλλοντος, εκπαίδευσης και τοπικής ανάπτυξης. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική στηρίζει την αγροτική παραγωγή, την επισιτιστική ασφάλεια και τη βιωσιμότητα των περιφερειακών κοινωνιών.

Για τις χώρες του Νότου, η περικοπή αυτών των κονδυλίων με σκοπό τη χρηματοδότηση της άμυνας θα δημιουργούσε έναν τεχνητό και πολιτικά επικίνδυνο ανταγωνισμό ανάμεσα στην ασφάλεια και στην κοινωνική συνοχή.

Η ελληνική θέση είναι ότι χρειάζονται νέοι πόροι, όχι μεταφορά της χρηματοδότησης από έναν κρίσιμο πυλώνα σε έναν άλλο.

Πολιτική προστασία απέναντι στην κλιματική κρίση

Οι δύο ηγέτες συζήτησαν επίσης τη συνεργασία στον τομέα της πολιτικής προστασίας.

Ελλάδα και Πορτογαλία έχουν βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπες με εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές, παρατεταμένους καύσωνες, ξηρασία και ακραία καιρικά φαινόμενα.

Η κλιματική κρίση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μελλοντικός κίνδυνος, αλλά ως καθημερινή πρόκληση που απαιτεί:

κοινό σχεδιασμό, εναέρια μέσα, διαλειτουργικότητα των μηχανισμών, τεχνολογία πρόληψης και ταχύτερη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης σημείωσε ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης δεν περιορίζονται πια στον ευρωπαϊκό Νότο, αλλά πλήττουν ολόκληρη την ήπειρο.

Η παρατήρηση ενισχύει το επιχείρημα ότι η πολιτική προστασία πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ευρωπαϊκό δημόσιο αγαθό και όχι μόνο ως εθνική αρμοδιότητα.

Το πολιτικό μήνυμα προς τις Βρυξέλλες

Η συνάντηση Μητσοτάκη–Μοντενέγκρο μπορεί να διαβαστεί ως μια προσπάθεια διαμόρφωσης συμμαχιών πριν από τις δύσκολες ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις.

Η Αθήνα θέλει να εμφανιστεί ως χώρα που:

• στηρίζει την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας,
• επενδύει στην αποτρεπτική της ικανότητα,
• υπερασπίζεται την ελεύθερη ναυσιπλοΐα,
• συμμετέχει ενεργά στις ευρωπαϊκές αποστολές,
• αλλά ταυτόχρονα προστατεύει τη Συνοχή και την ΚΑΠ.

Η Πορτογαλία, από την πλευρά της, διαθέτει ανάλογο ενδιαφέρον για τη διατήρηση των αναπτυξιακών πόρων, ενώ ενισχύει τη θέση της στον ατλαντικό πυλώνα της ευρωπαϊκής και νατοϊκής ασφάλειας.

Οι δύο χώρες μπορούν επομένως να λειτουργήσουν ως γέφυρα ανάμεσα στη νότια ευρωπαϊκή ατζέντα και στις νέες απαιτήσεις της άμυνας.

Η Ευρώπη καλείται να επιλέξει ανάμεσα στη φιλοδοξία και την αδράνεια

Η κεντρική θέση του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να συνεχίσει να διακηρύσσει φιλόδοξους στόχους χωρίς να διαθέτει τους αντίστοιχους πόρους.

Δεν μπορεί να επιδιώκει ταυτόχρονα:

• στρατηγική αυτονομία,
• ενεργειακή απεξάρτηση,
• τεχνολογική κυριαρχία,
• προστασία των συνόρων,
• πράσινη μετάβαση,
• στήριξη της Ουκρανίας,
• ισχυρή αγροτική πολιτική,
• και κοινωνική σύγκλιση,

χωρίς να αυξήσει το μέγεθος και τις δυνατότητες του κοινού προϋπολογισμού.

Το δίλημμα είναι βαθιά πολιτικό. Είτε η Ευρώπη θα αποκτήσει τα μέσα που απαιτούν οι νέες της ευθύνες είτε θα παραμείνει ένας οικονομικός γίγαντας με περιορισμένη στρατηγική ισχύ.

Η κοινή παρουσία Μητσοτάκη και Μοντενέγκρο έστειλε το μήνυμα ότι ο ευρωπαϊκός Νότος δεν ζητά απλώς περισσότερους πόρους για τις παραδοσιακές του ανάγκες. Διεκδικεί συμμετοχή στη διαμόρφωση μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής, όπου η άμυνα, η ανταγωνιστικότητα, η συνοχή και η κοινωνική σταθερότητα δεν θα λειτουργούν ανταγωνιστικά, αλλά ως αλληλένδετες προϋποθέσεις ισχύος.

Γιατί ένας προϋπολογισμός που σχεδιάστηκε για τη σταθερότητα της προηγούμενης εποχής δεν αρκεί για μια Ευρώπη που βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με πόλεμο, ενεργειακή ανασφάλεια, κλιματική κρίση και έναν νέο παγκόσμιο ανταγωνισμό ισχύος. Πηγή: pagenews.gr