Οι τελευταίοι «ουδέτεροι» της Ευρώπης πιέζονται: Η Κύπρος αλλάζει στρατόπεδο στη νέα άμυνα της ΕΕ

Αυστρία, Ιρλανδία, Μάλτα και Κύπρος προσπαθούν να διατηρήσουν την ουδετερότητα ή τη μη ευθυγράμμισή τους, την ώρα που η Ευρώπη εξοπλίζεται, η ρωσική απειλή εντείνεται και η εμπιστοσύνη στην αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας κλονίζεται.

Η νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας δοκιμάζει τις αντοχές των τελευταίων ουδέτερων ή στρατιωτικά μη ευθυγραμμισμένων κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυστρία, Ιρλανδία, Μάλτα και Κύπρος καλούνται να προσαρμόσουν ιστορικές επιλογές δεκαετιών σε μια Ευρώπη που επανεξοπλίζεται με ταχείς ρυθμούς, επενδύει δισεκατομμύρια στην άμυνα και προετοιμάζεται για ένα περιβάλλον πολύ πιο επικίνδυνο από εκείνο που ακολούθησε το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Η ουδετερότητα, άλλωστε, δεν έχει το ίδιο περιεχόμενο και την ίδια νομική βάση για όλες. Η Αυστρία και η Μάλτα την έχουν κατοχυρώσει συνταγματικά, η Ιρλανδία ακολουθεί βαθιά ριζωμένη πολιτική στρατιωτικής ουδετερότητας, ενώ η Κύπρος ιστορικά κινήθηκε στη λογική της μη ευθυγράμμισης. Η τελευταία, ωστόσο, δείχνει πλέον να απομακρύνεται ταχύτερα από το παλαιό δόγμα.

Η Κύπρος κάνει τη μεγαλύτερη στροφή

Η περίπτωση της Κύπρου είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική.

Ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης έχει δηλώσει ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ όταν το επιτρέψουν οι πολιτικές συνθήκες, με βασικό εμπόδιο την αντίθεση της Τουρκίας και την απαίτηση ομοφωνίας στη Συμμαχία.

Παράλληλα, η Λευκωσία είναι το μόνο ουδέτερο ή μη ευθυγραμμισμένο κράτος της ΕΕ που λαμβάνει χρηματοδότηση από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE, με διαθέσιμα έως 1,2 δισ. ευρώ για αμυντικές επενδύσεις. Τα κεφάλαια φέρονται να προορίζονται για drones, αντιαρματικούς πυραύλους και πυρομαχικά.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η Κύπρος δεν αντιμετωπίζει πλέον την ευρωπαϊκή άμυνα ως αφηρημένη πολιτική συζήτηση, αλλά ως άμεση ανάγκη εθνικής ασφάλειας.

«Μια Ευρώπη που δεν επενδύει στην άμυνα και την ασφάλειά της είναι μια εξαρτημένη Ευρώπη», έχει δηλώσει ο Νίκος Χριστοδουλίδης.

Η επίθεση ιρανικού drone κατά της βρετανικής βάσης στο Ακρωτήρι τον Μάρτιο ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την αίσθηση ευαλωτότητας. Ο Κύπριος πρόεδρος ζήτησε μάλιστα ένα σαφέστερο ευρωπαϊκό πλαίσιο που θα καθιστά την Ένωση αξιόπιστο εγγυητή ασφαλείας.

Ουδετερότητα χωρίς αποχή από την ευρωπαϊκή άμυνα

Οι ευρωπαϊκές συνθήκες δεν απαγορεύουν στα τέσσερα κράτη να διατηρούν ιδιαίτερη πολιτική ασφάλειας και άμυνας. Αυτό, όμως, δεν τα απαλλάσσει από τις υποχρεώσεις αλληλεγγύης προς τους εταίρους τους.

Το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ προβλέπει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να παράσχουν βοήθεια και συνδρομή σε χώρα της Ένωσης που δέχεται ένοπλη επίθεση, λαμβάνοντας υπόψη τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας κάθε κράτους. Δεν επιβάλλει αυτομάτως στρατιωτική συνδρομή από μια ουδέτερη χώρα, αλλά αποκλείει την πλήρη αποστασιοποίηση από μια ευρωπαϊκή κρίση.

Στην πράξη, οι τέσσερις χώρες έχουν ήδη στηρίξει την Ουκρανία οικονομικά και πολιτικά, καθώς και τις ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Η Κύπρος και η Ιρλανδία έχουν μάλιστα ενταχθεί στον «Συνασπισμό των Προθύμων», ενώ η Αυστρία συμμετέχει ως παρατηρητής.

Αυστρία: Συνταγματικά ουδέτερη, αλλά επανεξοπλίζεται

Η αυστριακή ουδετερότητα κατοχυρώθηκε το 1955, μετά την αποκατάσταση της κυριαρχίας της χώρας. Παραμένει βαθιά ριζωμένη στην πολιτική και κοινωνική της ταυτότητα, παρά το γεγονός ότι η ένταξη στην ΕΕ μετέβαλε σταδιακά το πρακτικό της περιεχόμενο.

Η Βιέννη δεν σχεδιάζει ένταξη στο ΝΑΤΟ, αλλά αυξάνει τις αμυντικές της δαπάνες, με στόχο να φτάσουν στο 2% του ΑΕΠ έως το 2032. Η αυστριακή κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ουδετερότητα δεν σημαίνει αδυναμία υπεράσπισης της επικράτειας ούτε αποχή από την ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας.

Ιρλανδία: Ουδέτερη στρατιωτικά, όχι πολιτικά

Η Ιρλανδία επιμένει ότι είναι στρατιωτικά αλλά όχι πολιτικά ουδέτερη.

Ο πρωθυπουργός Μίχολ Μάρτιν έχει ξεκαθαρίσει ότι η χώρα δεν συμμετέχει σε στρατιωτικές συμμαχίες, χωρίς όμως να αποφεύγει τη συνεργασία με το ΝΑΤΟ σε κρίσιμες υποθαλάσσιες υποδομές, κυβερνοασφάλεια και υβριδικές απειλές.

Το Δουβλίνο έχει επίσης ανακοινώσει πακέτο επενδύσεων 1,7 δισ. ευρώ για την άμυνα την περίοδο 2026-2030. Η κίνηση αυτή αποτυπώνει τη συνειδητοποίηση ότι η στρατιωτική ουδετερότητα δεν προστατεύει από κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ υποθαλάσσιων καλωδίων ή υβριδικές επιχειρήσεις.

Η παρουσία μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών στην Ιρλανδία και η εξάρτησή της από διεθνείς ψηφιακές συνδέσεις καθιστούν την ασφάλεια των θαλάσσιων και ηλεκτρονικών υποδομών ζήτημα ζωτικής σημασίας.

Μάλτα: Ουδέτερη στο Σύνταγμα, πιο ανήσυχη στην πράξη

Η Μάλτα προσπαθεί επίσης να ισορροπήσει ανάμεσα στη συνταγματικά κατοχυρωμένη ουδετερότητά της και στις αυξανόμενες ευρωπαϊκές απαιτήσεις.

Η χώρα έχει σχεδόν διπλασιάσει τις αμυντικές δαπάνες της μέσα σε μία δεκαετία, ενώ οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι θα φτάσουν φέτος περίπου τα 100 εκατ. ευρώ.

Ο πρωθυπουργός Ρόμπερτ Αμπέλα έχει αναγνωρίσει ότι η Μάλτα δεν μπορεί πλέον να θεωρεί ότι βρίσκεται αποκομμένη και προστατευμένη από τις διεθνείς αναταράξεις. Η γεωγραφική της θέση στη Μεσόγειο, κοντά στη Βόρεια Αφρική και στις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς, καθιστά αυτή την παραδοχή ιδιαίτερα βαρύνουσα.

Η ουδετερότητα αλλάζει, δεν εξαφανίζεται

Οι τέσσερις χώρες δεν φαίνεται να εγκαταλείπουν πλήρως τις ιστορικές τους αρχές. Τις επανερμηνεύουν, όμως, σε ένα περιβάλλον όπου η ουδετερότητα δεν αρκεί από μόνη της ως στρατηγική ασφαλείας.

Η νέα πραγματικότητα διαμορφώνεται από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τις υβριδικές απειλές, τις επιθέσεις σε υποδομές, τη χρήση drones και την αβεβαιότητα για τη διάρκεια και την αξιοπιστία της αμερικανικής προστασίας.

Το κρίσιμο τεστ θα έρθει σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης εναντίον κράτους μέλους της ΕΕ. Τότε θα πρέπει να απαντηθεί εάν η ουδετερότητα μπορεί να συνυπάρξει με την πραγματική ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και μέχρι ποιο σημείο οι τέσσερις χώρες θα είναι διατεθειμένες να προσφέρουν στρατιωτική συνδρομή.

Για την Κύπρο, πάντως, η κατεύθυνση φαίνεται ήδη πιο καθαρή: η ιστορική μη ευθυγράμμιση δίνει σταδιακά τη θέση της σε βαθύτερη αμυντική ενσωμάτωση με την Ευρώπη και τη Δύση. Το ερώτημα δεν είναι πλέον εάν η Λευκωσία θα πλησιάσει περισσότερο τη νέα ευρωπαϊκή άμυνα, αλλά πόσο γρήγορα και μέχρι πού μπορεί να φτάσει, με την Τουρκία να εξακολουθεί να κρατά το κλειδί της πόρτας του ΝΑΤΟ.

Πηγή: pagenews.gr