Η Μέκκα «στριμώχνει» την Τεχεράνη: Το νέο αμυντικό τρίγωνο που δοκιμάζει όλη τη στρατηγική του Ιράν
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 11 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Η Μέκκα «στριμώχνει» την Τεχεράνη: Το νέο αμυντικό τρίγωνο που δοκιμάζει όλη τη στρατηγική του Ιράν
Η συμφωνία της Μέκκας δεν γράφει πουθενά ότι στόχος της είναι το Ιράν.
Οι τρεις υπογράφοντες —ο Σαουδάραβας πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ— παρουσιάζουν το νέο αμυντικό σχήμα ως αμυντικό μηχανισμό συνεργασίας, ανοιχτό ακόμη και σε μελλοντική διεύρυνση.
Όμως στη γεωπολιτική σημασία δεν έχει μόνο τι γράφει ένα κείμενο.
Σημασία έχει πότε υπογράφεται, από ποιους και απέναντι σε ποιο περιβάλλον απειλών.
Και η συμφωνία της 7ης Αυγούστου έρχεται μετά τον πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν, τις ιρανικές επιθέσεις στην περιοχή, τη νέα δραστηριότητα των Χούθι και τις σοβαρές αναταράξεις στις κρίσιμες θαλάσσιες οδούς. Το Al-Monitor επισημαίνει ότι ακριβώς αυτή η συγκυρία κάνει την Τεχεράνη να εξετάζει το νέο σχήμα πολύ πιο σοβαρά από μια απλή τριμερή στρατιωτική συνεργασία.
Η ρήτρα που αλλάζει το παιχνίδι
Ο πυρήνας της συμφωνίας είναι εξαιρετικά ισχυρός:
ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών.
Η πρόβλεψη δεν δημιουργεί αυτομάτως ένα NATO της Μέσης Ανατολής, καθώς δεν έχει παρουσιαστεί κοινή διοίκηση, μόνιμο στρατηγείο ή προκαθορισμένος μηχανισμός στρατιωτικής αντίδρασης.
Αλλά δημιουργεί κάτι άλλο:
αβεβαιότητα για τον αντίπαλο.
Έως τώρα το Ιράν μπορούσε να υπολογίζει ξεχωριστά:
τη Σαουδική Αραβία,
την Τουρκία,
το Πακιστάν.
Πλέον, σε μια σοβαρή κρίση, θα πρέπει να υπολογίζει ότι μια επίθεση σε ένα κράτος μπορεί να προκαλέσει αντίδραση και από τα άλλα δύο.
Το μεγαλύτερο παράδοξο για την Τεχεράνη
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα της νέας συμφωνίας.
Για δεκαετίες, το Ιράν επένδυσε στη λεγόμενη ασύμμετρη στρατηγική.
Αντί να ανταγωνίζεται τις ΗΠΑ ή τα κράτη του Κόλπου συμβατικά σε όλα τα επίπεδα, ανέπτυξε:
πυραυλικά συστήματα,
drones,
περιφερειακές πολιτοφυλακές,
δίκτυα συμμάχων,
δυνατότητα πίεσης σε θαλάσσιες οδούς,
και οργανώσεις όπως οι Χούθι στην Υεμένη.
Αυτή η στρατηγική επέτρεψε στην Τεχεράνη να προβάλλει ισχύ με σχετικά μικρότερο οικονομικό και στρατιωτικό κόστος.
Τώρα όμως μπορεί να αρχίζει να παράγει το αντίθετο αποτέλεσμα.
Όπως σημειώνει το Al-Monitor, όσο περισσότερο το Ιράν χρησιμοποιεί πυραύλους, proxies και πίεση σε στρατηγικά περάσματα, τόσο περισσότερα γειτονικά κράτη αποκτούν κίνητρο να συντονίσουν τις άμυνές τους εναντίον αυτών ακριβώς των εργαλείων.
Η Μέκκα δεν είναι αντι-ιρανικό NATO – αλλά το Ιράν είναι ο ελέφαντας στο δωμάτιο
Οι τρεις κυβερνήσεις έχουν κάθε λόγο να επιμένουν ότι η συμφωνία δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένης χώρας.
Η Τουρκία δεν θέλει να μετατρέψει το Ιράν σε ανοικτό στρατιωτικό εχθρό.
Το Πακιστάν μοιράζεται σύνορα με την Ισλαμική Δημοκρατία και χρειάζεται σταθερότητα στο Μπαλουχιστάν.
Η Σαουδική Αραβία, παρά τη σκληρή περιφερειακή αντιπαλότητα, έχει επίσης επενδύσει τα τελευταία χρόνια σε μηχανισμούς διαλόγου με την Τεχεράνη.
Άρα κανένας από τους τρεις δεν έχει συμφέρον να ανακοινώσει:
«φτιάξαμε συμμαχία κατά του Ιράν».
Το πρόβλημα για την Τεχεράνη είναι ότι δεν χρειάζεται να το πουν.
Η γεωγραφία λέει αρκετά.
Η Σαουδική Αραβία θέλει να μην ξαναβρεθεί μόνη
Ο μεγαλύτερος καταλύτης πίσω από τη συμφωνία είναι η σαουδαραβική αίσθηση ευαλωτότητας.
Το Ριάντ έχει δεχθεί επί χρόνια επιθέσεις ή απειλές από διαφορετικούς άξονες:
Ιράν,
Χούθι,
σιιτικές πολιτοφυλακές,
πυραυλικά και μη επανδρωμένα συστήματα.
Παράλληλα, οι κρίσεις των τελευταίων ετών έχουν οδηγήσει τη σαουδαραβική ηγεσία στο συμπέρασμα ότι η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας δεν πρέπει να αποτελεί τη μοναδική της ασφάλεια ζωής.
Γι’ αυτό η συμφωνία της Μέκκας πρέπει να διαβαστεί περισσότερο ως στρατηγική διαφοροποίηση και λιγότερο ως απόπειρα ρήξης με τις ΗΠΑ.
Το Ριάντ δεν εγκαταλείπει την Ουάσιγκτον.
Φροντίζει να έχει και άλλες πόρτες.
Η Τουρκία μπαίνει με στρατό και βιομηχανία
Για την Άγκυρα, η νέα αρχιτεκτονική είναι τεράστια ευκαιρία.
Η Τουρκία φέρνει στο τραπέζι:
τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του NATO,
μια ταχέως αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία,
drones,
πυραυλικά συστήματα,
ναυπηγική τεχνογνωσία,
ηλεκτρονικό πόλεμο,
και μελλοντικά το μαχητικό KAAN.
Άρα η συμμετοχή της δεν περιορίζεται στη συμβολική αλληλεγγύη.
Μπορεί να εξελιχθεί σε βιομηχανικό και επιχειρησιακό πυλώνα ολόκληρου του νέου σχήματος.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Σαουδική Αραβία, η οποία θέλει να μειώσει την εξάρτησή της από έναν και μόνο προμηθευτή οπλικών συστημάτων.
Το Πακιστάν φέρνει την πιο βαριά σιωπή: τα πυρηνικά
Το Πακιστάν είναι η μοναδική πυρηνική δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου.
Η συμφωνία δεν περιλαμβάνει δημόσια πυρηνική ρήτρα και δεν πρέπει να παρουσιάζεται σαν επίσημη επέκταση πακιστανικής πυρηνικής ομπρέλας στη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία.
Ωστόσο, σε όρους αποτροπής, η παρουσία του Ισλαμαμπάντ αλλάζει την ψυχολογία.
Το υπάρχον σαουδαραβοπακιστανικό αμυντικό σύμφωνο έχει ήδη σχεδιαστεί με σκόπιμη στρατηγική ασάφεια γύρω από την έκταση της στρατιωτικής υποστήριξης. Αναλύσεις που προηγήθηκαν της τριμερούς συμφωνίας σημείωναν ότι το πλαίσιο περιλάμβανε κοινές ασκήσεις, ανταλλαγή πληροφοριών και αμυντική βιομηχανική συνεργασία, αφήνοντας όμως ανοικτή τη συζήτηση για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η αποτροπή.
Η Τεχεράνη γνωρίζει αυτή την ασάφεια.
Και ο αντίπαλος συνήθως φοβάται περισσότερο αυτό που δεν μπορεί να υπολογίσει με βεβαιότητα.
Η πρώτη ιρανική απάντηση: «Ένα χαρτί δεν φέρνει ασφάλεια»
Η συμφωνία προκάλεσε ήδη αντιδράσεις στο Ιράν.
Ο Ιρανός βουλευτής Ebrahim Rezaei, μέλος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του κοινοβουλίου, επέκρινε το Ριάντ, υποστηρίζοντας ότι μια συμφωνία με Τουρκία και Πακιστάν δεν μπορεί να προσφέρει πραγματική ασφάλεια στη Σαουδική Αραβία.
Η παρέμβασή του δεν αποτελεί επίσημη κρατική απάντηση της ιρανικής κυβέρνησης, αλλά αποτυπώνει το κλίμα που αρχίζει να διαμορφώνεται σε τμήματα του πολιτικού συστήματος της Τεχεράνης.
Η ιρανική θέση, σε απλουστευμένη μορφή, είναι:
η Σαουδική Αραβία δεν χρειάζεται νέες στρατιωτικές συμμαχίες· χρειάζεται διαφορετική περιφερειακή πολιτική.
Το πραγματικό δίλημμα του Ιράν
Το Ιράν αντιμετωπίζει τώρα μια πολύ δύσκολη στρατηγική επιλογή.
Αν αυξήσει την πίεση προς τη Σαουδική Αραβία και τους συμμάχους της, μπορεί να επιταχύνει τη στρατιωτική ενοποίηση του νέου τριγώνου.
Αν περιορίσει τις περιφερειακές επιθέσεις και τα proxy networks, κινδυνεύει να αποδυναμώσει ένα από τα βασικότερα εργαλεία επιρροής που έχτιζε επί δεκαετίες.
Δηλαδή:
αν συνεχίσει τη σημερινή στρατηγική, ενώνει τους αντιπάλους του.
Αν την εγκαταλείψει, χάνει μέρος της ισχύος του.
Αυτή είναι η πραγματική παγίδα της Μέκκας.
Οι Χούθι μπορεί να γίνουν το πρώτο πραγματικό τεστ
Ο πιο άμεσος κίνδυνος δεν είναι απαραίτητα μια απευθείας ιρανική επίθεση στη Σαουδική Αραβία.
Είναι οι Χούθι.
Οι επιθέσεις τους μπορούν να πλήξουν:
σαουδαραβικές εγκαταστάσεις,
ναυτιλία,
ενεργειακούς διαδρόμους,
το Μπαμπ ελ Μαντέμπ,
και την Ερυθρά Θάλασσα.
Αν μια μεγάλης κλίμακας επίθεση προκαλέσει σοβαρές απώλειες στη Σαουδική Αραβία, θα εμφανιστεί ένα θεμελιώδες ερώτημα:
θεωρείται επίθεση από μη κρατικό actor αρκετή για να ενεργοποιήσει τη ρήτρα συλλογικής άμυνας;
Το πλήρες επιχειρησιακό κείμενο της συμφωνίας δεν έχει δημοσιοποιηθεί, άρα δεν γνωρίζουμε την απάντηση.
Εκεί μπορεί να γίνει η πρώτη πραγματική δοκιμή της αξιοπιστίας του συμφώνου.
Αν το Πακιστάν και η Τουρκία δεν αντιδράσουν, το σύμφωνο κινδυνεύει να γίνει “χάρτινο”
Αυτό είναι και το βασικό στοίχημα για τους τρεις υπογράφοντες.
Οι αμυντικές συμφωνίες αποκτούν αξία μόνο όταν ο αντίπαλος πιστεύει ότι θα εφαρμοστούν.
Αν η Σαουδική Αραβία δεχθεί σοβαρή επίθεση και η αντίδραση της Τουρκίας και του Πακιστάν περιοριστεί σε ανακοινώσεις, η αποτρεπτική αξία της συμφωνίας θα μειωθεί δραματικά.
Αν όμως ακολουθήσουν:
κοινή αεράμυνα,
διαμοιρασμός πληροφοριών,
στρατιωτικές αναπτύξεις,
ναυτική παρουσία,
κοινές επιχειρήσεις,
τότε η Μέκκα θα έχει περάσει από το χαρτί στην πραγματική στρατηγική.
Και ο Πακιστανός υπουργός Άμυνας ήδη κοιτάζει πέρα από τους τρεις
Η συζήτηση δεν σταματά απαραίτητα σε Ριάντ, Άγκυρα και Ισλαμαμπάντ.
Ο Πακιστανός υπουργός Άμυνας Khawaja Asif τάχθηκε ήδη υπέρ μιας ευρύτερης αμυντικής συνεργασίας ανάμεσα σε μουσουλμανικές χώρες, δηλώνοντας ότι ένα τέτοιο σχήμα δεν πρέπει να λειτουργεί ως «κλειστό κλαμπ».
Αυτό είναι ίσως ακόμη πιο σημαντικό από την πρώτη υπογραφή.
Γιατί αν η συμφωνία αποκτήσει νέα μέλη, το γεωπολιτικό της βάρος αλλάζει επίπεδο.
Ποιοι θα μπορούσαν να κοιτάζουν προς τη Μέκκα;
Δεν υπάρχει ακόμη επιβεβαιωμένος κατάλογος υποψήφιων κρατών.
Όμως σε θεωρητικό επίπεδο, χώρες που έχουν λόγο να εξετάσουν βαθύτερη συνεργασία είναι εκείνες που αντιμετωπίζουν:
θαλάσσιες απειλές,
drones και πυραύλους,
αστάθεια στον Κόλπο,
ή αμφιβολίες για την αξιοπιστία της αμερικανικής προστασίας.
Το κρίσιμο για την Τεχεράνη είναι ότι όσο μεγαλύτερη γίνεται η ομάδα, τόσο περισσότερο η δική της περιφερειακή στρατηγική μπορεί να μετατραπεί σε καταλύτη δημιουργίας ενός αντίπαλου συστήματος ασφαλείας.
Η μεγάλη απώλεια για το Ιράν μπορεί να είναι πολιτική, όχι στρατιωτική
Για χρόνια η Τεχεράνη επιχείρησε να αποτρέψει τη δημιουργία ενός ενιαίου σουνιτικού αντι-ιρανικού μετώπου.
Και σε μεγάλο βαθμό τα κατάφερε.
Σαουδική Αραβία και Τουρκία είχαν διαφορετικές πολιτικές.
Τουρκία και ΗΑΕ συγκρούονταν.
Κατάρ και Σαουδική Αραβία πέρασαν βαθιά κρίση.
Το Πακιστάν προσπαθούσε να ισορροπεί.
Η περιφερειακή πολυδιάσπαση λειτουργούσε υπέρ του Ιράν.
Αν η Μέκκα αρχίσει να δημιουργεί θεσμική σύγκλιση μεταξύ μεγάλων σουνιτικών δυνάμεων, τότε η Τεχεράνη χάνει ακριβώς αυτό το στρατηγικό πλεονέκτημα.
Το σχήμα είναι και μήνυμα προς την Ουάσιγκτον
Υπάρχει όμως και δεύτερος αποδέκτης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Σαουδική Αραβία δεν λέει ότι θέλει να φύγει από την αμερικανική αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Λέει κάτι λεπτότερο:
«δεν θέλω πλέον να εξαρτώμαι αποκλειστικά από αυτήν».
Το Al-Monitor επισημαίνει ότι η διεύρυνση των σαουδαραβικών αμυντικών συνεργασιών σχετίζεται και με την αβεβαιότητα γύρω από τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας.
Αυτό είναι μέρος μιας πολύ ευρύτερης αλλαγής στον Κόλπο.
Τα κράτη της περιοχής αγοράζουν πλέον περισσότερη στρατηγική αυτονομία.
Και εκεί η Τουρκία κερδίζει περισσότερο από όλους
Η Άγκυρα γίνεται ο κρίκος ανάμεσα σε δύο κόσμους.
Είναι μέλος του NATO.
Έχει στρατηγική σχέση με το Πακιστάν.
Τώρα αποκτά θεσμικά βαθύτερη σχέση με τη Σαουδική Αραβία.
Αυτό επιτρέπει στον Ερντογάν να εμφανίζεται ως:
ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη,
μεσοανατολικός παίκτης,
ηγέτης στον μουσουλμανικό κόσμο,
και εξαγωγέας αμυντικής τεχνολογίας.
Για την Τεχεράνη αυτό αποτελεί μακροπρόθεσμα ίσως μεγαλύτερη απειλή από μία ακόμη σαουδαραβική αγορά όπλων.
Θα απαντήσει το Ιράν με αποκλιμάκωση ή περισσότερη πίεση;
Αυτό είναι πλέον το κρίσιμο ερώτημα.
Υπάρχουν τρεις βασικές πιθανότητες.
Πρώτη: η Τεχεράνη επιλέγει αποκλιμάκωση με το Ριάντ για να αποτρέψει τη μετατροπή του νέου σχήματος σε πραγματικό αντι-ιρανικό μπλοκ.
Δεύτερη: συνεχίζει τις υφιστάμενες τακτικές, θεωρώντας ότι Τουρκία και Πακιστάν δεν θα δεχθούν ποτέ να πολεμήσουν πραγματικά εναντίον της.
Τρίτη: μετακινείται ακόμη περισσότερο προς έμμεσες και δύσκολα αποδιδόμενες επιχειρήσεις μέσω proxies, cyber και θαλάσσιων πιέσεων.
Η τρίτη επιλογή μπορεί να είναι η πιο ελκυστική βραχυπρόθεσμα.
Είναι όμως και εκείνη που μπορεί να ενισχύσει ακόμη περισσότερο το επιχείρημα υπέρ της περιφερειακής αμυντικής ενοποίησης.
Δεν γεννήθηκε ακόμη αντι-ιρανική συμμαχία – αλλά μπορεί να τη δημιουργήσει το ίδιο το Ιράν
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο της νέας ισορροπίας.
Η Μέκκα δεν ιδρύθηκε επισήμως εναντίον της Τεχεράνης.
Δεν έχει δηλωμένο εχθρό.
Δεν έχει ακόμη κοινή διοίκηση.
Δεν γνωρίζουμε το πλήρες βάθος των στρατιωτικών δεσμεύσεων.
Όμως η ιστορία των συμμαχιών δείχνει ότι συχνά ο κοινός φόβος προηγείται του κοινού εχθρού.
Και αν οι επιθέσεις, οι proxies και η αβεβαιότητα στις θαλάσσιες οδούς συνεχιστούν, τότε ο μεγαλύτερος παράγοντας που μπορεί να μετατρέψει το Σύμφωνο της Μέκκας σε πραγματικό αντι-ιρανικό σύστημα ασφαλείας δεν θα είναι ούτε η Ουάσιγκτον ούτε το Ριάντ.
Μπορεί να είναι η ίδια η Τεχεράνη.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
