Το Ιράν βάζει «διόδια» στο Ορμούζ; Οι απαιτήσεις-σοκ που φέρνουν Τραμπ και αγορές σε δύσκολη θέση

Αποζημιώσεις, άρση κυρώσεων, αποδέσμευση κεφαλαίων και περιορισμός της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας: η Τεχεράνη μετατρέπει το άνοιγμα των Στενών από τεχνική συμφωνία σε γεωπολιτικό παζάρι υψηλού ρίσκου

Το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει τα Στενά του Ορμούζ από ένα κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα σε μοχλό διαπραγμάτευσης για ολόκληρη τη μεταπολεμική σχέση του με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι νέες απαιτήσεις που παρουσίασε το Σάββατο ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ, αλλάζουν αισθητά το πλαίσιο της συζήτησης. Η Τεχεράνη δεν ζητά πλέον απλώς μια τεχνική συμφωνία για τη ναυσιπλοΐα με τη μεσολάβηση του Ομάν. Συνδέει την πλήρη επαναλειτουργία του Ορμούζ με ένα πολύ ευρύτερο πακέτο πολιτικών και οικονομικών παραχωρήσεων από την Ουάσιγκτον.

Σύμφωνα με όσα μεταδίδουν οι πηγές που επικαλείσαι, οι ιρανικοί όροι περιλαμβάνουν άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, χαλάρωση ή άρση κυρώσεων, αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων, πολεμικές αποζημιώσεις και περιορισμό της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας γύρω από το Ιράν.

Το μήνυμα είναι σαφές:

το Ορμούζ δεν θα ανοίξει απλώς επειδή το θέλει η αγορά. Θα ανοίξει μόνο αν η Τεχεράνη κρίνει ότι κέρδισε πολιτικά.

Το Ομάν δεν αρκεί πλέον

Μέχρι πρότινος, η μεγαλύτερη ελπίδα αποκλιμάκωσης ερχόταν από τις διαπραγματεύσεις Ιράν–Ομάν.

Η Μουσκάτ θεωρείται εδώ και χρόνια ένας από τους λίγους αξιόπιστους διαύλους ανάμεσα στην Τεχεράνη και τη Δύση και οι συνομιλίες είχαν δημιουργήσει προσδοκίες ότι θα μπορούσε να βρεθεί ένας πρακτικός μηχανισμός για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων.

Τώρα όμως οι Φρουροί της Επανάστασης στέλνουν διαφορετικό μήνυμα.

Ο εκπρόσωπός τους, Χοσεΐν Μοχεμπί, ξεκαθάρισε ότι η επαναλειτουργία του Στενού δεν εξαρτάται απλώς από τις συνομιλίες με το Ομάν, αλλά από την «πλήρη αποδοχή» των ιρανικών όρων από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η Μουσκάτ μπορεί να διαπραγματευθεί το τεχνικό σκέλος.

Δεν μπορεί, όμως, να λύσει το πολιτικό.

Η Τεχεράνη ανεβάζει επίτηδες τον πήχη

Οι απαιτήσεις του Ιράν είναι τόσο ευρείες ώστε δύσκολα μπορούν να γίνουν αποδεκτές στο σύνολό τους από την κυβέρνηση Τραμπ.

Ακριβώς εκεί βρίσκεται όμως η στρατηγική λογική τους.

Η Τεχεράνη πιθανότατα δεν περιμένει ότι η Ουάσιγκτον θα δεχθεί αυτομάτως:

πλήρη άρση κυρώσεων,

πολεμικές αποζημιώσεις,

αποχώρηση στρατευμάτων,

και απελευθέρωση όλων των παγωμένων κεφαλαίων.

Θέτει έναν πολύ υψηλό αρχικό πήχη, ώστε να δημιουργήσει χώρο για παζάρι.

Αυτό είναι κλασική διαπραγματευτική τακτική: ζητάς περισσότερα από όσα περιμένεις να λάβεις, ώστε οι τελικές παραχωρήσεις να φαίνονται μικρότερες.

Το πραγματικό όπλο του Ιράν είναι η αγορά πετρελαίου

Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι διαθέτει κάτι που η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να αγνοήσει:

το κόστος της ενέργειας.

Όσο το Ορμούζ παραμένει κλειστό ή λειτουργεί υπό περιορισμούς, τόσο αυξάνονται οι πιέσεις σε:

πετρέλαιο,

LNG,

ναύλους,

ασφάλιστρα,

βιομηχανικό κόστος,

και τελικά στον πληθωρισμό.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τον Ντόναλντ Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Υψηλότερες τιμές βενζίνης και ενέργειας μεταφράζονται πολύ γρήγορα σε πολιτικό κόστος στις ΗΠΑ.

Η Τεχεράνη το ξέρει.

Και το χρησιμοποιεί.

Το Ορμούζ γίνεται μέρος της αμερικανικής εσωτερικής πολιτικής

Αυτό είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες διαστάσεις της κρίσης.

Το Ιράν δεν διαπραγματεύεται μόνο με τον Λευκό Οίκο.

Διαπραγματεύεται έμμεσα και με τον Αμερικανό καταναλωτή.

Αν η ενεργειακή κρίση επιβαρύνει τις τιμές καυσίμων, ο πολιτικός χρόνος αρχίζει να δουλεύει εναντίον της κυβέρνησης Τραμπ.

Άρα το Ιράν μπορεί να υπολογίζει ότι όσο περνά ο καιρός, τόσο αυξάνεται η πίεση στην Ουάσιγκτον να δεχθεί έστω μέρος των όρων.

Το προηγούμενο του Ιουνίου δείχνει γιατί υπάρχει τόσο μεγάλη δυσπιστία

Το υπόβαθρο της σημερινής σύγκρουσης είναι η εύθραυστη συμφωνία του Ιουνίου.

Το λεγόμενο Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ, που είχε επιτευχθεί με τη μεσολάβηση του Πακιστάν, προέβλεπε άνοιγμα των Στενών και προσωρινή χαλάρωση περιορισμών στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου.

Το πρόβλημα ήταν ότι οι δύο πλευρές το ερμήνευσαν διαφορετικά.

Οι ΗΠΑ επιδίωξαν να χρησιμοποιήσουν μια νοτιότερη θαλάσσια διαδρομή, κοντά στις ακτές του Ομάν, αποφεύγοντας τα ιρανικά ύδατα.

Η Τεχεράνη θεώρησε ότι αυτή η κίνηση υπονόμευε τον δικό της έλεγχο επί της λειτουργίας του Στενού.

Η εκεχειρία κατέρρευσε γρήγορα.

Και η σημερινή διαπραγμάτευση ξεκινά πλέον από πολύ χαμηλότερο επίπεδο εμπιστοσύνης.

Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα ανοίξει το Ορμούζ

Είναι ποιος θα το ελέγχει όταν ανοίξει.

Οι ΗΠΑ θέλουν ελεύθερη διεθνή ναυσιπλοΐα χωρίς πολιτικούς όρους από την Τεχεράνη.

Το Ιράν, αντίθετα, θέλει να αποδείξει ότι δεν μπορεί να υπάρξει κανονική λειτουργία του Στενού χωρίς τη δική του συναίνεση.

Αυτό είναι πολύ μεγαλύτερο θέμα από μια απλή ναυτική συμφωνία.

Είναι σύγκρουση για την κυριαρχία πάνω στον σημαντικότερο ενεργειακό διάδρομο του Περσικού Κόλπου.

Η στρατηγική φιλοδοξία του Ιράν είναι ακόμη μεγαλύτερη

Αν οι πληροφορίες για τις απαιτήσεις περί αποχώρησης αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων επιβεβαιωθούν πλήρως, τότε η Τεχεράνη δεν διαπραγματεύεται απλώς για το Ορμούζ.

Διαπραγματεύεται για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας του Κόλπου.

Ο βασικός ιρανικός στρατηγικός στόχος εδώ είναι εμφανής:

να περιοριστεί η αμερικανική στρατιωτική παρουσία γύρω από το Ιράν.

Αυτό θα ήταν ιστορική αλλαγή.

Για δεκαετίες, η ισορροπία ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην παρουσία αμερικανικών δυνάμεων.

Αν η Τεχεράνη κατορθώσει να συνδέσει την ομαλή ναυσιπλοΐα με την αμερικανική αποχώρηση, τότε το Ορμούζ θα έχει μετατραπεί από chokepoint ενέργειας σε μοχλό αναθεώρησης ολόκληρης της περιφερειακής τάξης.

Το Ριάντ και τα ΗΑΕ βλέπουν με ανησυχία

Για τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αυτή η εξέλιξη είναι εξαιρετικά ευαίσθητη.

Και οι δύο οικονομίες εξαρτώνται σε τεράστιο βαθμό από τη σταθερή ροή ενέργειας και εμπορίου.

Αν το Ιράν αποκτήσει de facto πολιτικό δικαίωμα να καθορίζει ποιος περνά, πότε και με ποιους όρους, τότε το Ριάντ και το Αμπού Ντάμπι βρίσκονται μπροστά σε στρατηγική εξάρτηση από την Τεχεράνη.

Αυτό είναι ακριβώς το σενάριο που οι μοναρχίες του Κόλπου θέλουν να αποτρέψουν.

Και ξαφνικά η Συμφωνία της Μέκκας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία

Η χρονική συγκυρία είναι εντυπωσιακή.

Την ώρα που το Ιράν πιέζει τις ΗΠΑ μέσω του Ορμούζ, η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν δημιουργούν νέο τριμερές αμυντικό πλαίσιο.

Η Συμφωνία της Μέκκας δεν είναι επισήμως αντι-ιρανική.

Αλλά η κρίση στο Ορμούζ αποδεικνύει ακριβώς γιατί το Ριάντ θέλει περισσότερες στρατηγικές επιλογές και λιγότερη εξάρτηση από έναν μόνο εγγυητή ασφαλείας.

Το νέο τρίγωνο δεν λύνει το πρόβλημα του Ορμούζ.

Αλλά αυξάνει την αποτρεπτική πίεση γύρω από το Ιράν.

Το Πακιστάν βρίσκεται σε ενδιαφέρουσα θέση

Το Ισλαμαμπάντ είχε ήδη παίξει ρόλο στις διαπραγματεύσεις του Ιουνίου.

Τώρα βρίσκεται ταυτόχρονα:

σε αμυντικό σχήμα με τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία,

σε διάλογο με το Ιράν,

και σε θέση δυνητικού μεσολαβητή.

Αυτή η διπλή ιδιότητα μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη αν οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν οδηγηθούν ξανά σε αδιέξοδο.

Το μεγαλύτερο ρίσκο για την Τεχεράνη

Η χρήση του Ορμούζ ως όπλου έχει τεράστια βραχυπρόθεσμη ισχύ.

Έχει όμως και κόστος.

Όσο περισσότερο το Ιράν μετατρέπει το Στενό σε μηχανισμό πολιτικής πίεσης, τόσο περισσότερο οι υπόλοιπες χώρες θα επενδύουν σε:

εναλλακτικούς αγωγούς,

παρακαμπτήριες ενεργειακές διαδρομές,

νέα τερματικά LNG,

στρατηγικά αποθέματα,

και αμυντική παρουσία.

Με άλλα λόγια, το Ιράν μπορεί σήμερα να μεγιστοποιεί την αξία του Ορμούζ, αλλά ταυτόχρονα να επιταχύνει την παγκόσμια προσπάθεια να μειωθεί η εξάρτηση από αυτό.

Και η Ευρώπη έχει τεράστιο λόγο να ανησυχεί

Η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ.

Μετά την ενεργειακή κρίση της προηγούμενης περιόδου, οι ευρωπαϊκές οικονομίες έχουν διαφοροποιήσει προμηθευτές και υποδομές.

Δεν έχουν όμως πάψει να εξαρτώνται από σταθερές παγκόσμιες αγορές πετρελαίου και LNG.

Ένα παρατεταμένο κλείσιμο του Ορμούζ θα μπορούσε να μεταφέρει ξανά το κόστος σε:

ηλεκτρική ενέργεια,

μεταφορές,

βιομηχανία,

τρόφιμα,

και τελικά επιτόκια.

Αυτό καθιστά την κρίση άμεσα ευρωπαϊκό πρόβλημα.

Η Ελλάδα επίσης δεν μένει εκτός εξίσωσης

Για την ελληνική οικονομία, μια νέα εκτίναξη των τιμών ενέργειας θα μπορούσε να επηρεάσει:

το κόστος ηλεκτρισμού,

τις επιχειρήσεις,

τη ναυτιλία,

τις μεταφορές,

και τον πληθωρισμό.

Παράλληλα, η ελληνόκτητη ναυτιλία έχει προφανές συμφέρον στην ελεύθερη και ασφαλή διέλευση από ένα από τα σημαντικότερα περάσματα του παγκόσμιου εμπορίου.

Άρα το Ορμούζ δεν είναι μακρινή γεωπολιτική κρίση.

Είναι δυνητικά και ελληνικό οικονομικό πρόβλημα.

Το πραγματικό δίλημμα του Τραμπ

Ο Αμερικανός πρόεδρος βρίσκεται πλέον απέναντι σε δύο αντικρουόμενους στόχους.

Από τη μία:

να μη δώσει την εικόνα ότι υποχωρεί απέναντι στο Ιράν.

Από την άλλη:

να μειώσει το ενεργειακό κόστος πριν αυτό μετατραπεί σε πολιτικό πρόβλημα στο εσωτερικό των ΗΠΑ.

Το Ιράν επιχειρεί να τον αναγκάσει να επιλέξει.

Και αυτό μπορεί να είναι το μεγαλύτερο διαπραγματευτικό του πλεονέκτημα.

Το Ορμούζ δεν είναι πια απλώς ένα Στενό – είναι το τραπέζι όπου παίζεται ολόκληρη η επόμενη ημέρα

Η Τεχεράνη ζητά πολλά.

Πιθανότατα περισσότερα από όσα περιμένει πραγματικά να λάβει.

Αλλά πίσω από τη λίστα των απαιτήσεων υπάρχει μια ξεκάθαρη στρατηγική:

να μετατραπεί η ανάγκη της παγκόσμιας οικονομίας για ανοιχτό Ορμούζ σε πολιτικό κεφάλαιο για το Ιράν.

Αν η Ουάσιγκτον υποχωρήσει, η Τεχεράνη θα παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως στρατηγική νίκη.

Αν δεν υποχωρήσει, οι αγορές μπορεί να συνεχίσουν να πληρώνουν το κόστος.

Και γι’ αυτό το μεγάλο ερώτημα των επόμενων ημερών δεν είναι απλώς αν θα υπάρξει συμφωνία.

Είναι πόσο ακριβά θα πρέπει να πληρώσει η Δύση για να ξανανοίξει ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του κόσμου.

Πηγή: pagenews.gr