Η Τουρκία «χτίζει ασπίδα» απέναντι στο Ισραήλ: Γιατί ο Ερντογάν μπήκε στη Συμφωνία της Μέκκας

Η ένταξη της Τουρκίας στη νέα Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία κίνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για την ενίσχυση της τουρκικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή.

Πίσω από την απόφαση της Άγκυρας βρίσκεται και ένας ολοένα ισχυρότερος παράγοντας: το Ισραήλ και η αντίληψη της τουρκικής ηγεσίας ότι γύρω από την Τουρκία διαμορφώνεται ένα πλέγμα στρατιωτικών και στρατηγικών συνεργασιών που μπορεί μακροπρόθεσμα να περιορίσει την περιφερειακή επιρροή της.

Η Συμφωνία της Μέκκας, που υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν, προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. Πρόκειται για ένα σαφώς ισχυρότερο πολιτικό μήνυμα συλλογικής άμυνας από τις συνηθισμένες διμερείς συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας.

Η αντιπαλότητα με το Ισραήλ αλλάζει τους υπολογισμούς της Άγκυρας

Οι σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ έχουν μετατραπεί σε μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές αντιπαλότητες της ευρύτερης περιοχής.

Για την Άγκυρα, το ζήτημα δεν περιορίζεται πλέον στη Γάζα ή στις σκληρές δημόσιες αντιπαραθέσεις Ερντογάν–Ισραήλ. Αφορά τη συνολική κατανομή ισχύος από την Ανατολική Μεσόγειο έως τη Μέση Ανατολή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτούν σε αυτό το πλαίσιο οι αμυντικές σχέσεις του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία. Η τουρκική ηγεσία έχει επανειλημμένα αντιμετωπίσει την τριμερή συνεργασία Αθήνας–Λευκωσίας–Ιερουσαλήμ ως δυνητικά ανταγωνιστική προς τα τουρκικά συμφέροντα.

Ο Χακάν Φιντάν έχει φτάσει μάλιστα στο σημείο να υποστηρίζει δημόσια ότι η συγκεκριμένη συνεργασία έχει στόχο την Τουρκία.

Έτσι, η Συμφωνία της Μέκκας προσφέρει στον Ερντογάν κάτι που μέχρι σήμερα έλειπε: ένα δικό του ισχυρό πολυμερές αμυντικό σχήμα.

Το «αντίβαρο» του Ερντογάν

Η νέα τριμερής συγκεντρώνει τρεις πολύ διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές δυνάμεις.

• Η Τουρκία διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ, σημαντική επιχειρησιακή εμπειρία και ταχύτατα αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία.
• Το Πακιστάν διαθέτει μεγάλο στρατό και, κυρίως, αποτελεί τη μοναδική μουσουλμανική χώρα με πυρηνικό οπλοστάσιο.
• Η Σαουδική Αραβία προσθέτει τεράστια οικονομική ισχύ, ενεργειακό βάρος και αυξανόμενη πολιτική επιρροή στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο.

Ο συνδυασμός αυτός εξηγεί γιατί η συμφωνία προκαλεί ήδη συζητήσεις περί ενός μελλοντικού «μουσουλμανικού ΝΑΤΟ».

Προς το παρόν, όμως, ένας τέτοιος χαρακτηρισμός είναι υπερβολικός. Παραμένουν σημαντικά ερωτήματα για τη στρατιωτική διαλειτουργικότητα των τριών χωρών, καθώς χρησιμοποιούν διαφορετικά οπλικά συστήματα και διαθέτουν διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες.

Το μεγάλο χαρτί του Πακιστάν

Η παρουσία του Ισλαμαμπάντ δίνει στη συμφωνία μια διάσταση που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Το Πακιστάν είναι πυρηνική δύναμη και διατηρεί εδώ και δεκαετίες εξαιρετικά στενές στρατιωτικές σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία.

Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το πακιστανικό πυρηνικό οπλοστάσιο τίθεται στη διάθεση της νέας τριμερούς. Τα δημοσιοποιημένα στοιχεία δεν δικαιολογούν ένα τέτοιο συμπέρασμα.

Ωστόσο, ακόμη και η πολιτική παρουσία μιας πυρηνικής δύναμης μέσα σε έναν μηχανισμό συλλογικής άμυνας ανεβάζει σημαντικά το επίπεδο αποτροπής που θέλει να εκπέμψει το νέο σχήμα.

Ελλάδα και Κύπρος μέσα στη νέα εξίσωση

Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, η εξέλιξη χρειάζεται προσεκτική παρακολούθηση, χωρίς υπερβολές.

Η συμφωνία δεν αναφέρει Ελλάδα ή Κύπρο ως αντιπάλους και οι τρεις κυβερνήσεις επιμένουν ότι έχει αμυντικό χαρακτήρα και δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένου κράτους.

Υπάρχει όμως μια ευρύτερη μεταβολή που αφορά άμεσα την Ανατολική Μεσόγειο.

Η Τουρκία αποκτά ένα θεσμοποιημένο αμυντικό πλαίσιο με δύο σημαντικές μουσουλμανικές δυνάμεις την ώρα που η ίδια αντιλαμβάνεται τη συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ ως ανταγωνιστικό γεωπολιτικό άξονα.

Εάν μάλιστα η συμφωνία διευρυνθεί στο μέλλον με την είσοδο της Αιγύπτου ή άλλων κρατών, η γεωπολιτική της βαρύτητα θα αυξηθεί θεαματικά.

Δεν αφορά όμως μόνο το Ισραήλ

Θα ήταν λάθος να αποδοθεί ολόκληρη η δημιουργία της νέας αρχιτεκτονικής αποκλειστικά στην τουρκοϊσραηλινή αντιπαλότητα.

Υπάρχει και ένας δεύτερος, εξίσου σημαντικός παράγοντας: η αμφιβολία των περιφερειακών δυνάμεων για το κατά πόσο μπορούν να στηρίζονται αποκλειστικά στις Ηνωμένες Πολιτείες για την ασφάλειά τους.

Αναλύσεις για τη συμφωνία συγκλίνουν ότι η Μέκκα αποτελεί και μήνυμα μεγαλύτερης στρατηγικής αυτονομίας. Τρεις χώρες που διατηρούν στενές σχέσεις με την Ουάσιγκτον επιχειρούν ταυτόχρονα να δημιουργήσουν έναν δικό τους μηχανισμό αποτροπής.

Αυτό είναι ίσως το βαθύτερο μήνυμα της συμφωνίας.

Ένας νέος χάρτης ασφαλείας γεννιέται στην περιοχή

Το πραγματικό στοίχημα τώρα είναι εάν η Συμφωνία της Μέκκας θα παραμείνει κυρίως πολιτική διακήρυξη ή θα μετατραπεί σε πραγματικό στρατιωτικό μηχανισμό.

Για να συμβεί το δεύτερο θα χρειαστούν κοινός επιχειρησιακός σχεδιασμός, ανταλλαγή πληροφοριών, διασύνδεση συστημάτων αεράμυνας, κοινές ασκήσεις και μηχανισμοί διοίκησης. Ήδη υπάρχουν αναφορές για πολιτικές και στρατιωτικές επιτροπές και μόνιμη γραμματεία στη Σαουδική Αραβία, αλλά η επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα του σχήματος μένει να αποδειχθεί.

Για τον Ερντογάν, πάντως, η πολιτική αξία είναι ήδη μεγάλη.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα βλέπει το Ισραήλ να ενισχύει τις στρατηγικές του σχέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η Τουρκία απαντά οικοδομώντας το δικό της δίκτυο συμμαχιών.

Και εάν η Μέκκα εξελιχθεί από τριμερή συμφωνία σε ευρύτερο αμυντικό μπλοκ, τότε δεν θα πρόκειται απλώς για ακόμη μία συμφωνία του Ερντογάν, αλλά για μια αλλαγή στην ίδια την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου.

Πηγή: pagenews.gr