Πόλεμος για τα €2 τρισ. της ΕΕ: Βορράς κατά Νότου – Η Ιρλανδία ψάχνει τη μεγάλη συμφωνία

Άμυνα και ανταγωνιστικότητα απέναντι σε αγρότες και περιφέρειες – Το Δουβλίνο επιχειρεί να σπάσει το αδιέξοδο πριν οι εκλογές του 2027 κάνουν τον συμβιβασμό ακόμη δυσκολότερο

Μια από τις σημαντικότερες πολιτικές μάχες για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται πλέον σε πλήρη εξέλιξη στις Βρυξέλλες.

Και το διακύβευμα είναι τεράστιο:

σχεδόν 2 τρισ. ευρώ και, κυρίως, το ποια Ευρώπη θα χρηματοδοτήσει αυτό το ποσό την περίοδο 2028–2034.

Η Ιρλανδία, η οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, επιχειρεί τώρα να σπάσει το πολύμηνο αδιέξοδο μεταξύ δύο στρατοπέδων που έχουν διαφορετική αντίληψη για τις προτεραιότητες του επόμενου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.

Από τη μία βρίσκεται ένα μπλοκ βόρειων χωρών, με αιχμή τη Γερμανία, που ζητεί δραστικό περιορισμό της συνολικής πρότασης της Κομισιόν και μεγαλύτερη έμφαση σε άμυνα, καινοτομία και ανταγωνιστικότητα.

Από την άλλη, οι λεγόμενοι «φίλοι της Συνοχής», κυρίως χώρες του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης, επιμένουν στην προστασία των χρημάτων για αγρότες και περιφέρειες.

Και κανείς δεν θέλει να υποχωρήσει πρώτος.

Το ερώτημα των €2 τρισ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034 έναν προϋπολογισμό σχεδόν €2 τρισ., που αντιστοιχεί περίπου στο 1,26% του μέσου ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ.

Όμως πίσω από το εντυπωσιακό συνολικό ποσό κρύβεται το πραγματικό πολιτικό ερώτημα:

πού θα πάνε τα χρήματα;

Η πρόταση της Κομισιόν οργανώνεται σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες: οικονομική και κοινωνική συνοχή μαζί με γεωργία και περιφερειακή ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και ασφάλεια, Global Europe και διοικητικές δαπάνες. Στις τρέχουσες τιμές, οι σχετικές οροφές φτάνουν περίπου τα €1,062 τρισ., €590 δισ., €215 δισ. και €118 δισ. αντίστοιχα.

Και εδώ ξεκινά η μάχη.

Γερμανία και Βορράς: Περισσότερα για άμυνα και ανταγωνιστικότητα

Για το βόρειο στρατόπεδο, η Ευρώπη του 2030 δεν μπορεί να χρηματοδοτείται με τις ίδιες προτεραιότητες που είχε η Ευρώπη των προηγούμενων δεκαετιών.

Η επιχειρηματολογία είναι ισχυρή.

Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με γεωπολιτική αστάθεια, αμερικανικές πιέσεις για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία, ανταγωνισμό με ΗΠΑ και Κίνα στην τεχνολογία, υψηλό ενεργειακό κόστος και ανάγκη επανεκβιομηχάνισης.

Η ίδια η Κομισιόν έχει ενσωματώσει αυτή τη μετατόπιση στην πρότασή της.

Μόνο το παράθυρο άμυνας και διαστήματος του νέου European Competitiveness Fund προβλέπεται να διαθέτει €131 δισ. — περίπου πέντε φορές περισσότερη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση από το προηγούμενο πλαίσιο — ενώ η χρηματοδότηση της στρατιωτικής κινητικότητας προτείνεται να δεκαπλασιαστεί.

Για τη Γερμανία και τους συμμάχους της, λοιπόν, το ερώτημα είναι:

εάν η Ευρώπη θέλει να γίνει γεωπολιτική δύναμη, ποιος θα πληρώσει γι’ αυτή τη μετάβαση;

Νότος και Ανατολή: Μην πληρώσουν αγρότες και περιφέρειες τη νέα Ευρώπη

Η απάντηση του αντίπαλου στρατοπέδου είναι εξίσου σαφής:

η νέα ατζέντα δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί εις βάρος της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της Πολιτικής Συνοχής.

Οι «φίλοι της Συνοχής» θέλουν να προστατεύσουν τις μεταβιβάσεις προς τις φτωχότερες περιφέρειες και τις αγροτικές ενισχύσεις.

Και δεν πρόκειται για μικρό κομμάτι του προϋπολογισμού.

Η Επιτροπή προβλέπει €865 δισ. για τα νέα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης και €300 δισ. ειδικά για τη στήριξη εισοδήματος αγροτών και αλιέων. Παράλληλα προβλέπει εγγυήσεις για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.

Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας της σύγκρουσης.

Ο Βορράς βλέπει το μέλλον. Ο Νότος και η Ανατολή φοβούνται ποιος θα πληρώσει τη μετάβαση προς αυτό.

Η Ιρλανδία ρωτά: Τι κόβουμε και τι προστατεύουμε;

Το Δουβλίνο επιχειρεί τώρα να μεταφέρει τη διαπραγμάτευση από τις γενικές διακηρύξεις στις δύσκολες επιλογές.

Σύμφωνα με το προπαρασκευαστικό έγγραφο που επικαλείται το POLITICO, οι 27 υπουργοί Ευρωπαϊκών Υποθέσεων καλούνται στη συνάντηση της Πέμπτης στο Δουβλίνο να απαντήσουν ουσιαστικά σε δύο ερωτήματα:

Ποιες πολιτικές πρέπει να χρηματοδοτηθούν περισσότερο;

Και:

ποιες μπορούν να χρηματοδοτηθούν λιγότερο;

Η ιρλανδική προεδρία ζητεί από τις κυβερνήσεις να κινηθούν με πραγματισμό και διάθεση συμβιβασμού, με στόχο να δημιουργηθεί η βάση για ομόφωνη συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους.

Γιατί στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο η ομοφωνία είναι το κρίσιμο στοιχείο.

Και αυτό σημαίνει ότι η τελική συμφωνία απαιτεί συμβιβασμούς μεταξύ πολύ διαφορετικών εθνικών συμφερόντων.

Η λέξη-κλειδί: nego-box

Το επόμενο κρίσιμο βήμα θα είναι το νέο negotiating box — nego-box.

Πρόκειται ουσιαστικά για το κείμενο πάνω στο οποίο αρχίζει να χτίζεται η τελική συμφωνία: επιλογές, δημοσιονομικές παράμετροι και σταδιακά συγκεκριμένα ποσά.

Η Ιρλανδία θα χρησιμοποιήσει τη συνάντηση της Πέμπτης για να μετρήσει τις πραγματικές κόκκινες γραμμές των κυβερνήσεων πριν παρουσιάσει τη δική της νέα διαπραγματευτική πρόταση ενόψει της συνόδου των Ευρωπαίων ηγετών στις 15 Οκτωβρίου, σύμφωνα με το POLITICO.

Ο Ιρλανδός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Thomas Byrne σχεδιάζει παράλληλα διμερείς συναντήσεις με ομολόγους του στο Δουβλίνο.

Και στις 22 Σεπτεμβρίου ακολουθεί νέα κρίσιμη συζήτηση στις Βρυξέλλες.

Εκεί όμως το θέμα γίνεται ακόμη δυσκολότερο:

πόσο μεγάλος θα είναι τελικά ο προϋπολογισμός και από πού θα βρεθούν τα χρήματα.

Το δεύτερο μέτωπο: Ποιος θα πληρώσει;

Αυτό είναι το άλλο μισό της μάχης.

Δεν αρκεί να συμφωνήσουν οι κυβερνήσεις πού θέλουν να δαπανήσουν σχεδόν €2 τρισ.

Πρέπει να συμφωνήσουν και ποιος θα τα χρηματοδοτήσει.

Η Κομισιόν έχει προτείνει ένα νέο πακέτο «ιδίων πόρων», ώστε να δημιουργηθούν πρόσθετα ευρωπαϊκά έσοδα και να περιοριστεί η πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς.

Και αυτό είναι πολιτικά εκρηκτικό.

Γιατί κάθε νέα ευρωπαϊκή πηγή εσόδων ανοίγει αμέσως τη συζήτηση για το πόση φορολογική και δημοσιονομική ισχύ πρέπει να αποκτήσει η ίδια η ΕΕ.

Άρα η μάχη δεν είναι μόνο:

πόσα θα ξοδέψει η Ευρώπη;

Είναι και:

πόσο περισσότερο «κράτος» θέλει να γίνει η Ευρώπη για να χρηματοδοτήσει τις νέες φιλοδοξίες της;

Γιατί ο χρόνος πιέζει

Η Ιρλανδία θέλει πολιτική συμφωνία μέχρι το τέλος του 2026.

Και υπάρχει πολύ συγκεκριμένος λόγος.

Το 2027 φέρνει μεγάλες εθνικές εκλογικές αναμετρήσεις στη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία, σύμφωνα με το POLITICO.

Κάθε εκλογική αναμέτρηση μπορεί να αλλάξει κυβερνήσεις, συσχετισμούς και κόκκινες γραμμές.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα έχει ήδη ξεκινήσει περιοδεία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, προσπαθώντας να περιορίσει τις διαφορές πριν το πολιτικό παράθυρο κλείσει.

Με άλλα λόγια:

η Ευρώπη δεν διαπραγματεύεται μόνο απέναντι στα ποσά. Διαπραγματεύεται απέναντι στο ημερολόγιο.

Και η Ελλάδα; Γιατί η μάχη αφορά άμεσα την Αθήνα

Για την Ελλάδα, η συγκεκριμένη σύγκρουση είναι εξαιρετικά σημαντική.

Η Αθήνα έχει συμφέρον να διατηρηθεί ισχυρή η χρηματοδότηση της Συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, καθώς πρόκειται για δύο παραδοσιακά κρίσιμες πηγές ευρωπαϊκών πόρων για την ελληνική οικονομία.

Ταυτόχρονα όμως η Ελλάδα έχει πλέον ισχυρό συμφέρον και στην άλλη πλευρά του νέου προϋπολογισμού:

άμυνα, στρατηγικές τεχνολογίες, ενεργειακές διασυνδέσεις, στρατιωτική κινητικότητα και ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική.

Αυτό δημιουργεί ένα ενδιαφέρον ελληνικό δίλημμα.

Η Αθήνα δεν έχει λόγο να επιλέξει απλώς «παλιά» εναντίον «νέας» Ευρώπης.

Έχει συμφέρον να επιδιώξει μεγαλύτερο συνολικό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ώστε οι νέες στρατηγικές προτεραιότητες να μην πληρωθούν με βαθιές περικοπές στις παραδοσιακές πολιτικές.

Και αυτό μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο για τη θέση της Ελλάδας στη διαπραγμάτευση.

Το πραγματικό διακύβευμα: Τι είδους δύναμη θέλει να γίνει η Ευρώπη;

Πίσω από τα €2 τρισ. υπάρχει τελικά ένα πολύ μεγαλύτερο πολιτικό ερώτημα.

Η μεταπολεμική ευρωπαϊκή δημοσιονομική αρχιτεκτονική οικοδομήθηκε γύρω από δύο μεγάλες ιδέες:

τη στήριξη των αγροτών και τη σύγκλιση των περιφερειών.

Η Ευρώπη του 2030 όμως θέλει ταυτόχρονα να χρηματοδοτήσει:

άμυνα,

AI και τεχνολογία,

βιομηχανική πολιτική,

ενεργειακή ασφάλεια,

κρίσιμες πρώτες ύλες,

σύνορα και μετανάστευση,

στρατηγική αυτονομία.

Η Κομισιόν ήδη προτείνει, για παράδειγμα, €34 δισ. για μετανάστευση, εξωτερικά σύνορα και εσωτερική ασφάλεια — τριπλάσια χρηματοδότηση σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο.

Όλες αυτές οι νέες προτεραιότητες όμως κοστίζουν.

Και αν τα κράτη-μέλη δεν θέλουν να αυξήσουν σημαντικά τον συνολικό προϋπολογισμό, τότε κάποιος πρέπει να χάσει.

Η μεγάλη εικόνα: Η μάχη δεν είναι Βορράς–Νότος, αλλά «παλιά»–«νέα» Ευρώπη

Αυτό είναι τελικά το βαθύτερο πολιτικό νόημα της σύγκρουσης.

Δεν πρόκειται μόνο για έναν ακόμη καβγά ανάμεσα στους «φειδωλούς» του Βορρά και τις χώρες της Συνοχής.

Πρόκειται για τη σύγκρουση δύο διαφορετικών αντιλήψεων για το ευρωπαϊκό χρήμα.

Η πρώτη λέει:

η Ευρώπη πρέπει να προστατεύσει το κοινωνικό και περιφερειακό συμβόλαιο πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε — αγρότες, περιφέρειες, συνοχή.

Η δεύτερη απαντά:

η Ευρώπη πρέπει να χρηματοδοτήσει την ισχύ που χρειάζεται για να επιβιώσει στον νέο κόσμο — άμυνα, τεχνολογία, βιομηχανία, ανταγωνιστικότητα.

Το πρόβλημα είναι ότι και οι δύο έχουν δίκιο ως προς την ανάγκη.

Γι’ αυτό και το πραγματικό ερώτημα της διαπραγμάτευσης των €2 τρισ. δεν είναι απλώς «πού θα γίνουν περικοπές».

Είναι πολύ μεγαλύτερο:

μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να γίνει ταυτόχρονα κοινωνική, ανταγωνιστική και γεωπολιτική δύναμη χωρίς τα κράτη-μέλη να δεχθούν να πληρώσουν περισσότερο;

Η Ιρλανδία έχει τέσσερις μήνες για να αρχίσει να δίνει απάντηση.

Και η απάντηση θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό ποια Ευρώπη θα υπάρξει μετά το 2028.

Πηγή: pagenews.gr