Υποθαλάσσια καλώδια: Το επόμενο μεγάλο chokepoint του υβριδικού πολέμου – Από το Σβάλμπαρντ στη Μεσόγειο

Πάνω από το 99% της διεθνούς κίνησης δεδομένων περνά από υποθαλάσσια καλώδια. Η νέα ευρωπαϊκή ανησυχία δεν αφορά μόνο αν ένα καλώδιο μπορεί να κοπεί, αλλά αν μπορεί να αποδειχθεί γρήγορα ποιος το έκοψε, με ποια πρόθεση και ποια αρχή έχει δικαίωμα να αντιδράσει πριν το ύποπτο πλοίο απομακρυνθεί. Για Ευρώπη και ΝΑΤΟ, ο βυθός μετατρέπεται σε νέο πεδίο υβριδικού ανταγωνισμού.

Τα υποθαλάσσια καλώδια είναι ίσως η πιο κρίσιμη υποδομή που οι περισσότεροι δεν βλέπουν ποτέ.

Δεν μεταφέρουν απλώς internet.

Μεταφέρουν τραπεζικές συναλλαγές, κυβερνητικές επικοινωνίες, cloud traffic, δεδομένα επιχειρήσεων, διεθνείς πληρωμές και ένα μεγάλο μέρος της λειτουργίας της παγκόσμιας οικονομίας.

Η International Telecommunication Union υπολογίζει ότι περισσότερα από 99% των διεθνών data flows περνούν μέσα από υποθαλάσσια τηλεπικοινωνιακά καλώδια. Παράλληλα, πάνω από 200 βλάβες καταγράφονται διεθνώς κάθε χρόνο.

Αυτό ακριβώς δημιουργεί το πρόβλημα.

Γιατί ένα καλώδιο που κόβεται δεν σημαίνει αυτομάτως σαμποτάζ.

Μπορεί να ευθύνεται άγκυρα.

Αλιευτικό εργαλείο.

Σεισμός.

Τεχνική αστοχία.

Ή κάποιος που θέλει η ζημιά να μοιάζει ακριβώς με ένα από όλα αυτά.

Το Σβάλμπαρντ έδειξε το πραγματικό πρόβλημα

Το τελευταίο επεισόδιο κοντά στο Σβάλμπαρντ δεν κατέληξε σε επιβεβαιωμένη καταστροφή καλωδίου.

Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν μπορεί να κοπεί μια υποθαλάσσια σύνδεση.

Είναι αν μια χώρα μπορεί να χάσει τη σύνδεσή της και να μην γνωρίζει, τις πρώτες κρίσιμες ώρες, αν πρόκειται για ατύχημα ή εχθρική ενέργεια.

Η αρχική αναφορά που συνόδευε το θέμα έκανε λόγο για ρωσικά υποβρύχια μέσα κοντά στην περιοχή και για δυτικές δυνάμεις που παρακολουθούσαν τη δραστηριότητά τους. Ωστόσο δεν εντόπισα ανεξάρτητη δημόσια επιβεβαίωση από Reuters για τις συγκεκριμένες λεπτομέρειες της επιχείρησης που περιγράφονται στο αρχικό κείμενο. Για αυτό και το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι το περιστατικό αναδεικνύει την ευπάθεια, όχι ότι αποδεικνύει ρωσικό σχέδιο σαμποτάζ.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η προστασία – είναι η απόδειξη

Ένα περιπολικό πλοίο μπορεί να δει ένα εμπορικό σκάφος να περνά πάνω από καλώδιο.

Ένα radar μπορεί να καταγράψει την πορεία του.

Ένας operator μπορεί να γνωρίζει την ακριβή ώρα που η σύνδεση χάθηκε.

Αλλά τίποτα από αυτά μόνο του δεν αποδεικνύει πρόθεση.

Και εδώ βρίσκεται το κενό που εκμεταλλεύεται ο υβριδικός πόλεμος.

Η ζημιά μπορεί να γίνει σε λίγα λεπτά.

Η νομική και τεχνική απόδειξη μπορεί να απαιτεί ημέρες ή εβδομάδες.

Και στο μεταξύ το πλοίο μπορεί να έχει ήδη φύγει από τη συγκεκριμένη δικαιοδοσία.

Βαλτική: Το ΝΑΤΟ πέρασε ήδη σε νέα φάση

Μετά από σειρά ζημιών σε υποθαλάσσιες ενεργειακές και τηλεπικοινωνιακές υποδομές στη Βαλτική, το ΝΑΤΟ εγκαινίασε τον Ιανουάριο του 2025 την επιχείρηση Baltic Sentry.

Η Συμμαχία ενίσχυσε τη ναυτική της παρουσία με φρεγάτες, αεροσκάφη θαλάσσιας επιτήρησης και ναυτικά drones, με στόχο την προστασία κρίσιμων υποδομών και τη βελτίωση της δυνατότητας εντοπισμού ύποπτων ενεργειών.

Ο Mark Rutte είχε δηλώσει τότε ότι η προστασία των υποθαλάσσιων υποδομών απαιτεί όχι μόνο επιτήρηση αλλά και δυνατότητα επιβολής του νόμου από τα κράτη, ακόμη και με boarding, κατάσχεση πλοίων ή συλλήψεις όπου υπάρχει νόμιμη βάση.

Το ΝΑΤΟ όμως δεν είναι αστυνομική αρχή.

Μπορεί να εντοπίσει.

Μπορεί να αποτρέψει.

Μπορεί να μοιραστεί intelligence.

Δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει τη δικαστική και ερευνητική διαδικασία ενός κράτους.

Το 80% των βλαβών είναι ακόμη «πεζό»

Και εδώ απαιτείται προσοχή.

Η ITU σημειώνει ότι πάνω από 80% των βλαβών στα υποθαλάσσια καλώδια προκαλούνται από αλιεία και άγκυρες.

Αυτό σημαίνει ότι η υπερβολική στρατιωτικοποίηση κάθε περιστατικού μπορεί να γίνει εξίσου επικίνδυνη.

Εάν κάθε κομμένο καλώδιο βαφτίζεται «σαμποτάζ», οι κυβερνήσεις κινδυνεύουν να χάσουν αξιοπιστία.

Εάν όμως κάθε βλάβη αντιμετωπίζεται ως ατύχημα, τότε ένας εχθρικός δρων μπορεί να αποκτήσει ακριβώς το πλεονέκτημα που χρειάζεται: αμφιβολία.

Η αποτροπή επομένως εξαρτάται από δύο πράγματα ταυτόχρονα:

να κρατηθεί το δίκτυο σε λειτουργία,

και να διατηρηθούν επαρκή στοιχεία ώστε να μπορεί να αποδειχθεί τι συνέβη.

Η Ευρώπη αρχίζει να χτίζει άμυνα στον βυθό

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη περάσει από τη θεωρία στην πρακτική.

Τον Ιούνιο του 2026, η Κομισιόν ανακοίνωσε χρηματοδότηση €5,8 εκατ. για τα δύο πρώτα Regional Cable Hubs στη Βαλτική και τη Μεσόγειο.

Παράλληλα άνοιξε πρόσκληση €40 εκατ. για ενίσχυση της ευρωπαϊκής ικανότητας επισκευής υποθαλάσσιων καλωδίων.

Το μήνυμα είναι σαφές:

η Ευρώπη δεν θέλει απλώς να βλέπει τις απειλές.

Θέλει να μπορεί να αποκαθιστά γρήγορα τις ζημιές.

Γιατί η Μεσόγειος γίνεται εξίσου κρίσιμη με τη Βαλτική

Η χρηματοδότηση περιλαμβάνει και τη Μεσόγειο για έναν λόγο.

Η περιοχή αποτελεί κόμβο διεθνών τηλεπικοινωνιακών, ενεργειακών και εμπορικών δικτύων που συνδέουν Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Ασία και Αφρική.

Σε έναν κόσμο όπου η γεωπολιτική ένταση αυξάνεται στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο, η ασφάλεια των υποθαλάσσιων καλωδίων αποκτά πολύ μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.

Ένα μεγάλο περιστατικό δεν χρειάζεται να «ρίξει το internet» ολόκληρης χώρας για να έχει σοβαρό αποτέλεσμα.

Αρκεί να προκαλέσει:

καθυστέρηση,

αύξηση κόστους,

rerouting,

επιβάρυνση εναλλακτικών γραμμών,

ή προσωρινή απομόνωση συγκεκριμένων περιοχών.

Η ενέργεια και τα data πλέον μοιράζονται το ίδιο πεδίο απειλής

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τηλεπικοινωνίες.

Στον ίδιο βυθό βρίσκονται:

ηλεκτρικές διασυνδέσεις,

ενεργειακά καλώδια,

pipelines,

fiber-optic networks.

Το NATO Baltic Sentry σχεδιάστηκε ακριβώς επειδή η κρίσιμη υποδομή του βυθού δεν χωρίζεται εύκολα σε «ενέργεια» και «data».

Μια χώρα μπορεί να δεχθεί πίεση χωρίς να πέσει ούτε ένας πύραυλος.

Αρκεί να υπάρξει διακοπή:

ηλεκτρικής διασύνδεσης,

internet backbone,

ή ενεργειακού αγωγού.

Αυτό είναι η ουσία του hybrid warfare.

Και η Ελλάδα βρίσκεται πάνω σε αυτό το νέο γεωπολιτικό μέτωπο

Για την Ελλάδα το θέμα έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η χώρα επιδιώκει να εξελιχθεί ταυτόχρονα σε:

ενεργειακό κόμβο,

data hub,

πύλη μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας,

και τηλεπικοινωνιακή γέφυρα μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Αφρικής.

Αυτό αυξάνει την οικονομική της αξία.

Αυξάνει όμως και την ανάγκη προστασίας των υποθαλάσσιων δικτύων της.

Όσο περισσότερη υποδομή συγκεντρώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο, τόσο περισσότερο η προστασία της παύει να είναι τεχνικό ζήτημα και γίνεται θέμα εθνικής ασφάλειας.

Το νομικό πρόβλημα

Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προστατεύει το δικαίωμα εγκατάστασης υποθαλάσσιων καλωδίων και προβλέπει ότι τα κράτη πρέπει να ποινικοποιούν την εκ προθέσεως ή από βαριά αμέλεια καταστροφή καλωδίων από πλοία ή υπηκόους που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια ακτοφυλακή μπορεί να σταματήσει οποιοδήποτε ξένο πλοίο οπουδήποτε.

Και εκεί βρίσκεται το operational gap.

Το δίκαιο υπάρχει.

Η απόδειξη και η ταχύτητα είναι το πρόβλημα.

Η Αρκτική δείχνει το ίδιο κενό

Η περίπτωση του Σβάλμπαρντ είναι ακόμη πιο ευαίσθητη επειδή η Αρκτική διαθέτει έντονη διεθνή συνεργασία σε περιβαλλοντικά, επιστημονικά και ναυτιλιακά ζητήματα, αλλά το Arctic Council δεν ασχολείται με θέματα στρατιωτικής ασφάλειας.

Αυτό σημαίνει ότι η ασφάλεια κρίσιμων υποδομών περνά σε εθνικές κυβερνήσεις και στρατιωτικές συμμαχίες.

Το αποτέλεσμα είναι ένα πολύπλοκο σύστημα:

ιδιωτικές εταιρείες κατέχουν τα καλώδια,

άλλοι φορείς τα επισκευάζουν,

κρατικές υπηρεσίες διερευνούν το περιστατικό,

ναυτικές δυνάμεις παρακολουθούν τα ύποπτα σκάφη,

και τα στοιχεία μπορεί να βρίσκονται σε διαφορετικές δικαιοδοσίες.

Ακριβώς εκεί γεννιέται η καθυστέρηση.

Το πραγματικό νέο chokepoint

Για δεκαετίες όταν μιλούσαμε για chokepoints εννοούσαμε κυρίως:

Ορμούζ,

Σουέζ,

Μπαμπ ελ Μαντέμπ,

Μαλάκα.

Σήμερα πρέπει να προσθέσουμε και ένα διαφορετικό είδος chokepoint.

Το καλώδιο.

Δεν έχει πλάτος δεκάδων χιλιομέτρων.

Έχει πάχος λίγων εκατοστών.

Αλλά μπορεί να μεταφέρει τη λειτουργία τραπεζών, κρατών και αγορών.

Και αυτή η ασυμμετρία το κάνει ιδανικό στόχο για γκρίζες επιχειρήσεις.

Η μεγάλη αδυναμία της Δύσης: χρόνος

Η Ευρώπη και το ΝΑΤΟ έχουν πλέον καλύτερη επιτήρηση.

Έχουν περισσότερα πλοία.

Περισσότερα drones.

Περισσότερο intelligence sharing.

Και επενδύσεις στην επισκευή.

Αλλά η πραγματική δοκιμασία είναι διαφορετική:

μπορούν μέσα στις πρώτες 24 ώρες να γνωρίζουν τι συνέβη;

Μπορούν να συνδέσουν το fault alert ενός operator με τα δεδομένα κίνησης ενός πλοίου;

Μπορούν να γνωρίζουν ποια αρχή έχει νομικό δικαίωμα να παρέμβει;

Και μπορούν να το κάνουν πριν το ύποπτο σκάφος περάσει σε άλλη δικαιοδοσία;

Αν όχι, τότε ο επιτιθέμενος κρατά το μεγαλύτερο πλεονέκτημα.

Την αμφιβολία.

Η Ευρώπη πρέπει να προστατεύσει και το καλώδιο και την απόδειξη

Η πρώτη προτεραιότητα παραμένει η ανθεκτικότητα:

περισσότερες εναλλακτικές διαδρομές,

ταχύτερες επισκευές,

redundancy,

εφεδρική χωρητικότητα.

Η ITU έχει ήδη υπογραμμίσει ότι η γεωγραφική συγκέντρωση και η εξάρτηση πολλών χωρών από λίγα cable systems αποτελούν βασικές αδυναμίες.

Αλλά αυτό από μόνο του δεν αρκεί.

Γιατί η γρήγορη επισκευή αποκαθιστά τη σύνδεση.

Δεν αποτρέπει τον επόμενο σαμποτέρ.

Η αποτροπή απαιτεί attribution.

Και attribution σημαίνει:

δεδομένα,

surveillance,

forensics,

νομικές διαδικασίες,

και κοινά πρωτόκολλα αντίδρασης.

Ο βυθός γίνεται το νέο μέτωπο

Το πραγματικό lesson από Σβάλμπαρντ, Βαλτική και Ταϊβάν δεν είναι ότι κάθε κομμένο καλώδιο αποτελεί πολεμική ενέργεια.

Είναι ακριβώς το αντίθετο.

Ο πιο αποτελεσματικός υβριδικός στόχος είναι αυτός που επιτρέπει στον δράστη να κρυφτεί μέσα στην αβεβαιότητα.

Γι’ αυτό τα υποθαλάσσια καλώδια εξελίσσονται σε ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία του νέου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.

Δεν χρειάζεται να βυθιστεί πλοίο.

Δεν χρειάζεται να υπάρξει έκρηξη.

Δεν χρειάζεται καν να είναι άμεσα σαφές ότι έγινε επίθεση.

Αρκεί ένα καλώδιο να σταματήσει να λειτουργεί.

Και μια κυβέρνηση να μην μπορεί να αποδείξει εγκαίρως το γιατί.

Πηγή: Pagenews.gr