Ερντογάν στον ΟΗΕ: «Διεθνές δίκαιο» στο Αιγαίο, δύο κράτη στην Κύπρο – Η διπλή γραμμή της Άγκυρας

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εμφανίστηκε από το βήμα του ΟΗΕ να ζητεί επίλυση των ζητημάτων σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο με βάση το διεθνές δίκαιο, αλλά ταυτόχρονα επέμεινε στην αναγνώριση της αποκαλούμενης «ΤΔΒΚ» και στην «κυριαρχική ισότητα» των Τουρκοκυπρίων, επαναφέροντας την πάγια τουρκική θέση για δύο κράτη στην Κύπρο.

Με μια ομιλία που συνδύασε άνοιγμα διαλόγου προς την Ελλάδα, επιμονή στις τουρκικές θέσεις για το Κυπριακό και σκληρή ρητορική για τη Γάζα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έδωσε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το περίγραμμα της σημερινής τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.

Ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε ότι επιθυμεί τα ζητήματα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλυθούν μέσα από σχέσεις καλής γειτονίας και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Ταυτόχρονα, όμως, επανέφερε από το ίδιο βήμα την τουρκική θέση περί «κυριαρχικής ισότητας» στην Κύπρο και κάλεσε τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ να αναγνωρίσουν το αποσχιστικό μόρφωμα στα κατεχόμενα και να αναπτύξουν μαζί του πολιτικές, διπλωματικές και οικονομικές σχέσεις.

Και εκεί βρίσκεται η βασική αντίφαση της τουρκικής παρέμβασης: το κάλεσμα στο διεθνές δίκαιο για το Αιγαίο συνοδεύτηκε από μία θέση για το Κυπριακό που δεν αποτελεί το συμφωνημένο πλαίσιο λύσης του ΟΗΕ.

«Να λυθούν τα ζητήματα με βάση το διεθνές δίκαιο»

Ο Ερντογάν χρησιμοποίησε σχετικά μετρημένη διατύπωση όταν αναφέρθηκε στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

«Επιθυμούμε τα υφιστάμενα ζητήματα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο να επιλυθούν στη βάση των σχέσεων καλής γειτονίας και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο», ανέφερε.

Η φράση έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς η Αθήνα επίσης τοποθετεί το διεθνές δίκαιο στον πυρήνα της συζήτησης με την Τουρκία.

Υπάρχει όμως ουσιώδης διαφορά ως προς το εύρος της ελληνοτουρκικής διαφοράς.

Η ελληνική θέση παραμένει ότι η βασική διαφορά που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διεθνούς δικαιοδοτικής επίλυσης είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε διατυπώσει αυτή τη θέση και από το βήμα του ΟΗΕ, σημειώνοντας ότι Ελλάδα και Τουρκία έχουν μια σημαντική εκκρεμότητα: την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών.

Η διατύπωση Ερντογάν περί «υφιστάμενων ζητημάτων», επομένως, αφήνει ανοικτό το ζήτημα του τι ακριβώς εννοεί η τουρκική πλευρά ότι πρέπει να τεθεί σε διαπραγμάτευση.

Ξανά στο τραπέζι η Διάσκεψη Ανατολικής Μεσογείου

Ο Τούρκος πρόεδρος επανέφερε παράλληλα την παλαιότερη πρότασή του για μια πολυμερή Διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο.

Κατά την τουρκική προσέγγιση, ένα τέτοιο σχήμα θα επέτρεπε σε όλους τους παράγοντες της περιοχής να συζητήσουν ζητήματα θαλασσίων ζωνών, ενέργειας και περιφερειακής ασφάλειας.

Για την Άγκυρα, ωστόσο, στη συζήτηση αυτή θα πρέπει να συμμετέχει και η τουρκοκυπριακή πλευρά.

Αυτό είναι και το σημείο όπου η πρόταση για περιφερειακό διάλογο συνδέεται άμεσα με την τουρκική στρατηγική στο Κυπριακό: η Άγκυρα επιχειρεί να εξασφαλίσει για τους Τουρκοκυπρίους χωριστή διεθνή παρουσία, κάτι που Αθήνα και Λευκωσία απορρίπτουν όταν ισοδυναμεί με έμμεση αναγνώριση κρατικής οντότητας.

Το Κυπριακό αποκαλύπτει το πραγματικό χάσμα

Η απόσταση έγινε ακόμη καθαρότερη όταν ο Ερντογάν πέρασε στο Κυπριακό.

«Πρέπει να κατοχυρωθούν η κυριαρχική ισότητα και το ισότιμο διεθνές καθεστώς του τουρκοκυπριακού λαού», δήλωσε, ζητώντας παράλληλα να τερματιστεί αυτό που η Άγκυρα χαρακτηρίζει «απομόνωση» των Τουρκοκυπρίων.

Στη συνέχεια έκανε ακόμη ένα βήμα:

«Καλώ τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει την “Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου” και να συνάψει μαζί της πολιτικές, διπλωματικές και οικονομικές σχέσεις».

Πρόκειται για την πάγια τουρκική θέση των τελευταίων ετών, η οποία μεταφέρει τη βάση επίλυσης από την επανένωση σε μοντέλο δύο χωριστών κρατικών οντοτήτων.

Τι λένε όμως τα ψηφίσματα του ΟΗΕ

Το σημείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία ακριβώς επειδή η έκκληση διατυπώθηκε από το βήμα των Ηνωμένων Εθνών.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας, με το ψήφισμα 541 του 1983, χαρακτήρισε νομικά άκυρη την απόπειρα δημιουργίας της λεγόμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου» και κάλεσε όλα τα κράτη να μην αναγνωρίσουν κανένα κυπριακό κράτος πλην της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Έναν χρόνο αργότερα, το ψήφισμα 550 επανέλαβε την ίδια θέση και κάλεσε τα κράτη να μην αναγνωρίζουν ή διευκολύνουν την αποσχιστική οντότητα.

Άρα η έκκληση Ερντογάν για διεθνή αναγνώριση δεν συνιστά απλώς διαφορετική πολιτική πρόταση από εκείνη Αθήνας και Λευκωσίας. Βρίσκεται εκτός του υφιστάμενου πλαισίου των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Αθήνα και Λευκωσία στην αντίθετη όχθη

Η ελληνική θέση παραμένει ακριβώς αντίθετη.

Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε τον Ιούλιο του 2026 ότι η λύση του Κυπριακού πρέπει να βασίζεται σε διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, με μία διεθνή προσωπικότητα, μία κυριαρχία και μία ιθαγένεια, σύμφωνα με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και το ευρωπαϊκό κεκτημένο.

Η ίδια θέση έχει επαναληφθεί και στο πλαίσιο των προσπαθειών του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για επανέναρξη των συνομιλιών.

Έτσι, παρά τους χαμηλότερους τόνους στο Αιγαίο, το Κυπριακό εξακολουθεί να αποτελεί στρατηγικό χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές.

Το μήνυμα προς την Ευρώπη: «Δεν υπάρχει ασφάλεια χωρίς την Τουρκία»

Ο Ερντογάν έστειλε παράλληλα σαφές μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να καταστεί ισχυρότερη ή ασφαλέστερη αποκλείοντας την Τουρκία από τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Η τοποθέτηση εντάσσεται στη μακρόχρονη προσπάθεια της Άγκυρας να παρουσιάσει τον εαυτό της ως αναντικατάστατο στρατιωτικό και γεωπολιτικό εταίρο της Ευρώπης, αξιοποιώντας τη θέση της στο ΝΑΤΟ, την αμυντική της βιομηχανία και τη γεωγραφική της θέση μεταξύ Ευρώπης, Μαύρης Θάλασσας και Μέσης Ανατολής.

Το μήνυμα είναι σαφές: όσο η Ευρώπη επενδύει περισσότερο στην άμυνά της, η Τουρκία θέλει θέση στο τραπέζι.

Γάζα: Η πιο σκληρή γλώσσα της ομιλίας

Το μεγαλύτερο μέρος της παρέμβασης Ερντογάν αφορούσε πάντως τη Γάζα.

Ο Τούρκος πρόεδρος εξαπέλυσε νέα επίθεση κατά του Ισραήλ, χρησιμοποιώντας εξαιρετικά σκληρούς χαρακτηρισμούς και κατηγορώντας την ισραηλινή κυβέρνηση για τις απώλειες αμάχων και για την καταστροφή στον παλαιστινιακό θύλακα.

Παράλληλα κάλεσε τα κράτη-μέλη να αυξήσουν την πίεσή τους προς το Ισραήλ και να υποστηρίξουν άμεσα την ανοικοδόμηση της Γάζας.

Το Ισραήλ απορρίπτει τις κατηγορίες περί γενοκτονίας και υποστηρίζει ότι οι επιχειρήσεις του έχουν ως στόχο τη Χαμάς.

Το παλαιστινιακό κράτος και η τουρκική στρατηγική

Ο Ερντογάν επανέλαβε τη στήριξή του σε ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος στη βάση των συνόρων του 1967, με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ.

Η Παλαιστίνη παραμένει ένα από τα κεντρικά εργαλεία της περιφερειακής πολιτικής της Άγκυρας, η οποία επιχειρεί να ενισχύσει την παρουσία της στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο και ταυτόχρονα να διαφοροποιείται έντονα από το Ισραήλ.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι συνεχείς αναφορές του Τούρκου προέδρου σε έναν ευρύτερο ανασχεδιασμό του διεθνούς συστήματος και στη μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Χαμηλότεροι τόνοι στο Αιγαίο, καμία μετακίνηση στην Κύπρο

Η ουσία της σημερινής ομιλίας βρίσκεται τελικά σε αυτή τη διπλή εικόνα.

Στο Αιγαίο ο Ερντογάν απέφυγε μια επιθετική ρητορική και επέλεξε να μιλήσει για καλή γειτονία και διεθνές δίκαιο.

Στην Ανατολική Μεσόγειο πρότεινε ξανά πολυμερή διάλογο.

Στο Κυπριακό όμως δεν έκανε καμία μετακίνηση από τη γραμμή των δύο κρατών. Αντιθέτως, ζήτησε ξανά διεθνή αναγνώριση της αποσχιστικής οντότητας, σε αντίθεση με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Αυτό είναι και το όριο της σημερινής ελληνοτουρκικής αποκλιμάκωσης.

Οι δύο χώρες μπορούν να διατηρούν ανοιχτά κανάλια, να αποφεύγουν εντάσεις και να συζητούν για τη θετική ατζέντα. Η πραγματική δοκιμασία, όμως, αρχίζει όταν η συζήτηση περνά από τη γενική επίκληση του «διεθνούς δικαίου» στο ποια ζητήματα θεωρεί κάθε πλευρά ανοικτά και κυρίως στο ποιο πλαίσιο θεωρεί αποδεκτό για την Κύπρο.

Και από τη Νέα Υόρκη ο Ερντογάν έδειξε ότι στο δεύτερο αυτό πεδίο η απόσταση παραμένει μεγάλη.

Πηγή: pagenews.gr