Ελληνοτουρκικά μέσω ΟΗΕ: Τα 3+1 μηνύματα της Αθήνας στην Άγκυρα – Διάλογος χωρίς έκπτωση στην κυριαρχία

Η Αθήνα προσέρχεται στη Νέα Υόρκη με διπλή γραμμή: ανοιχτοί δίαυλοι με την Τουρκία, αλλά καμία συζήτηση για «γκρίζες ζώνες», αποστρατιωτικοποίηση ή άλλη αμφισβήτηση ελληνικής κυριαρχίας. Γεραπετρίτης και Μητσοτάκης επιμένουν ότι η μόνη διαφορά που μπορεί να παραπεμφθεί σε διεθνή δικαιοδοσία είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.

Η ελληνική κυβέρνηση πηγαίνει στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ με σαφή στόχο: να διατηρήσει ανοιχτό τον δίαυλο με την Άγκυρα, αλλά ταυτόχρονα να καταστήσει απολύτως σαφές ότι ο διάλογος δεν μπορεί να μετατραπεί σε πλαίσιο διαπραγμάτευσης ζητημάτων ελληνικής κυριαρχίας.

Το βασικό μήνυμα δόθηκε ήδη από τον Γιώργο Γεραπετρίτη, ο οποίος τόνισε ότι η Ελλάδα επιδιώκει «σταθερότητα, ειρήνη και σχέσεις καλής γειτονίας στην Ανατολική Μεσόγειο», αλλά «χωρίς καμία έκπτωση σε ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων».

Η διατύπωση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία, όπως αναγνωρίζει και η ελληνική πλευρά, η τουρκική ρητορική έχει οξυνθεί.

1. Μόνη διαφορά: υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ

Το πρώτο και πιο θεμελιώδες μήνυμα είναι η επανάληψη της πάγιας ελληνικής θέσης.

Ο υπουργός Εξωτερικών ξεκαθάρισε ότι:

«Η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης είναι η μία και μόνη διαφορά μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας που μπορεί να αχθεί ενώπιον διεθνούς δικαιοδοσίας».

Αυτό σημαίνει ότι η Αθήνα δεν αποδέχεται διεύρυνση της ατζέντας σε άλλα ζητήματα που θέτει η Τουρκία.

Οι λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» και η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών χαρακτηρίζονται από τον Γεραπετρίτη «αυθαίρετες, ανυπόστατες και μη αντικείμενο συζήτησης».

Εδώ βρίσκεται και η κόκκινη γραμμή της ελληνικής στρατηγικής: διάλογος ναι, αλλά όχι πάνω σε ζητήματα που η Αθήνα θεωρεί ανύπαρκτα από πλευράς Διεθνούς Δικαίου.

2. Οι δίαυλοι μένουν ανοιχτοί, ακόμη και όταν «η θάλασσα αγριεύει»

Το δεύτερο μήνυμα είναι ότι η Αθήνα δεν εγκαταλείπει τη λογική της Διακήρυξης των Αθηνών.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε πει στην ΕΡΤ ότι τελευταία «η θάλασσα λίγο αγριεύει», αναγνωρίζοντας σχετική επιδείνωση στη ρητορική από την τουρκική πλευρά. Παρ’ όλα αυτά, υπογράμμισε ότι η Διακήρυξη των Αθηνών εξακολουθεί να λειτουργεί ως οργανωμένο πλαίσιο επικοινωνίας και αποκλιμάκωσης

«Οι δίαυλοι επικοινωνίας είναι θεσμοθετημένοι και παραμένουν ανοιχτοί. Και έτσι πρέπει να είναι», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Η ελληνική θέση είναι ότι ο διάλογος δεν σημαίνει αποδοχή των τουρκικών θέσεων. Σημαίνει ότι Αθήνα και Άγκυρα πρέπει να μπορούν να επικοινωνούν ακόμη και σε περιόδους έντασης.

3. Καμία υποχώρηση απέναντι σε απειλές

Το τρίτο μήνυμα αφορά άμεσα την πρόσφατη τουρκική ρητορική γύρω από τα νησιά και τα ελληνικά αμυντικά συστήματα.

Στην ενημέρωση των πολιτικών συντακτών, ο Παύλος Μαρινάκης ρωτήθηκε ειδικά για τις δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων και τη συζήτηση περί τοποθέτησης συστημάτων αεράμυνας στα νησιά.

Η κυβερνητική θέση είναι ότι οι αμυντικές αποφάσεις της Ελλάδας λαμβάνονται αποκλειστικά με γνώμονα τα εθνικά συμφέροντα και την ασφάλεια.

Ο Μαρινάκης υπογράμμισε ότι η χώρα δεν πρόκειται να εμφανίσει «ούτε έστω και υπόνοια υποχωρητικότητας» και ότι οι κινήσεις της υπαγορεύονται από την ανάγκη ενδυνάμωσης και προστασίας των εθνικών συμφερόντων.

Η γραμμή είναι σαφής: η Ελλάδα δηλώνει ότι δεν απειλεί, αλλά επίσης δεν αποδέχεται απειλές ως παράγοντα που μπορεί να καθορίσει τις αμυντικές της επιλογές.

+1. Τα 12 μίλια μένουν στο τραπέζι ως κυριαρχικό δικαίωμα

Το «+1» αφορά ένα ζήτημα που η Αθήνα θεωρεί διαφορετικής φύσης από την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας: τα χωρικά ύδατα.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε δηλώσει στη ΔΕΘ ότι η Ελλάδα διατηρεί «το αναφαίρετο δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα έως τα 12 μίλια, όποτε και όπως το κρίνει ότι είναι η πιο κατάλληλη χρονική συγκυρία».

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στη σημερινή συγκυρία, επειδή η Άγκυρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ενδεχόμενη επέκταση στο Αιγαίο ως ζήτημα ζωτικού ενδιαφέροντος.

Η Αθήνα, αντίθετα, το περιγράφει ως δικαίωμα που απορρέει από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν το θεωρεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Γεραπετρίτης: «Δεν υπάρχουν ακόμη οι προϋποθέσεις για ουσιαστική συζήτηση οριοθέτησης»

Το πιο ενδιαφέρον ίσως σημείο είναι ότι, παρά τη ρητορική υπέρ του διαλόγου, η ελληνική πλευρά δεν θεωρεί ότι οι δύο χώρες βρίσκονται σήμερα κοντά σε συμφωνία για παραπομπή της διαφοράς σε διεθνή δικαιοδοσία.

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει δηλώσει ότι «δεν υπάρχουν ακόμη οι προϋποθέσεις για να αρχίσει ουσιαστική συζήτηση για την οριοθέτηση».

Σε άλλη πρόσφατη συνέντευξή του είχε επίσης παραδεχθεί ότι Αθήνα και Άγκυρα «δεν είναι κοντά» σε συνυποσχετικό για τη Χάγη.

Άρα ο διάλογος λειτουργεί σήμερα περισσότερο ως μηχανισμός διαχείρισης της έντασης παρά ως ώριμη διαδικασία επίλυσης της βασικής διαφοράς.

Γιατί ο ΟΗΕ έχει σημασία

Η Νέα Υόρκη προσφέρει στην Αθήνα κάτι περισσότερο από ένα βήμα για διμερή μηνύματα.

Η Ελλάδα επιχειρεί να εντάξει την ελληνοτουρκική ατζέντα μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διεθνούς νομιμότητας, σε μια περίοδο κατά την οποία το ίδιο το διεθνές σύστημα βρίσκεται υπό πίεση από την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και τις πολλαπλές κρίσεις ασφαλείας.

Ο Γεραπετρίτης έχει δηλώσει ότι η ενίσχυση του διεθνούς και διπλωματικού αποτυπώματος της χώρας επιτρέπει στην Αθήνα να προσέρχεται στον διάλογο «με αυτοπεποίθηση και με σταθερή προσήλωση στις αρχές μας».

Η Ελλάδα βρίσκεται ταυτόχρονα στο Συμβούλιο Ασφαλείας και προετοιμάζεται για την προεδρία του, γεγονός που η κυβέρνηση επιχειρεί να αξιοποιήσει ως ενίσχυση του διεθνούς της ρόλου.

Χωρίς συνάντηση Μητσοτάκη–Ερντογάν

Με τα μέχρι τώρα δεδομένα δεν έχει ανακοινωθεί συνάντηση Μητσοτάκη–Ερντογάν στο περιθώριο της φετινής Γενικής Συνέλευσης.

Αυτό έχει τη δική του πολιτική σημασία.

Η Αθήνα φαίνεται να επιλέγει αυτή τη φορά να περάσει τα μηνύματά της μέσω της διεθνούς σκηνής και των διπλωματικών διαύλων, χωρίς να επενδύσει σε μια υψηλού συμβολισμού διμερή συνάντηση σε μια περίοδο αυξημένης έντασης.

Το πραγματικό τεστ δεν θα γίνει στη Νέα Υόρκη

Οι δηλώσεις στον ΟΗΕ μπορούν να οριοθετήσουν τις θέσεις.

Δεν μπορούν όμως να απαντήσουν στο τι θα συμβεί όταν Αθήνα και Άγκυρα βρεθούν ξανά μπροστά σε ένα πραγματικό πεδίο τριβής.

Και αυτό το πεδίο μπορεί να είναι το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, οι έρευνες σε μη οριοθετημένες θαλάσσιες περιοχές ή η ανάπτυξη νέων αμυντικών συστημάτων στα νησιά.

Εκεί θα κριθεί αν οι ανοιχτοί δίαυλοι της Διακήρυξης των Αθηνών μπορούν πράγματι να απορροφήσουν μια νέα κρίση.

Η ελληνική γραμμή στη Νέα Υόρκη είναι επομένως διπλή αλλά όχι αντιφατική: διάλογος για να μην υπάρξει ανεξέλεγκτη ένταση, αλλά καμία μετακίνηση από τις πάγιες θέσεις για κυριαρχία, νησιά και θαλάσσιες ζώνες. Το μήνυμα προς την Άγκυρα είναι ότι η Αθήνα θέλει ήρεμα νερά — όχι όμως με τίμημα την αλλαγή των κόκκινων γραμμών της.

Πηγή: pagenews.gr