Διπλωματικό μπλόκο στην Άγκυρα για το καλώδιο: Η γαλλική κίνηση, το μήνυμα Γεραπετρίτη και το μέτωπο στον ΟΗΕ
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 13 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Διπλωματικό μπλόκο στην Άγκυρα για το καλώδιο: Η γαλλική κίνηση, το μήνυμα Γεραπετρίτη και το μέτωπο στον ΟΗΕ
Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη φάση εισέρχεται η γεωπολιτική και ενεργειακή αντιπαράθεση στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Αθήνα να επιχειρεί να συνδυάσει την επανεκκίνηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου με μια συντονισμένη διπλωματική απάντηση στις τουρκικές διεκδικήσεις.
Η προετοιμασία για την επανέναρξη των θαλάσσιων ερευνών του έργου Great Sea Interconnector (GSI), η προβλεπόμενη ενημέρωση της Άγκυρας από τη γαλλική Nexans και η κοινή παρέμβαση κρατών και Ευρωπαϊκής Ένωσης στον ΟΗΕ διαμορφώνουν ένα σύνθετο σκηνικό, στο οποίο η ενέργεια, το Διεθνές Δίκαιο και η περιφερειακή ασφάλεια συνδέονται άμεσα.
Το κεντρικό ζήτημα για την ελληνική πλευρά είναι σαφές: η επανέναρξη των εργασιών χωρίς διαδικασίες που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας στις επίμαχες θαλάσσιες περιοχές.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η διάκριση ανάμεσα στην απλή ενημέρωση και στην αίτηση αδειοδότησης, την οποία υπογράμμισε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης.
Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης αξιοποίησε το βήμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για να επαναφέρει τη διεθνή νομική αμφισβήτηση του τουρκολιβυκού μνημονίου, στο οποίο η Άγκυρα στηρίζει μέρος των θαλάσσιων αξιώσεών της.
Η γαλλική κίνηση που επιχειρεί να αποτρέψει νέα κρίση τύπου Κάσου
Η ενημέρωση της Τουρκίας από τη γαλλική εταιρεία Nexans αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους της προετοιμασίας για την επανέναρξη των ερευνών.
Η Αθήνα προσδοκά ότι η εκ των προτέρων γνωστοποίηση των σχεδιαζόμενων δραστηριοτήτων θα περιορίσει το ενδεχόμενο έντασης στο πεδίο, αντίστοιχης με εκείνη που είχε σημειωθεί τον Ιούλιο του 2024 στην περιοχή της Κάσου.
Η διαφορά, ωστόσο, βρίσκεται στη νομική φύση της διαδικασίας.
Η ενημέρωση ενός κράτους για δραστηριότητες που πρόκειται να πραγματοποιηθούν στη θάλασσα δεν ταυτίζεται με την αναγνώριση ότι το συγκεκριμένο κράτος διαθέτει αρμοδιότητα να εγκρίνει ή να απαγορεύει τις εργασίες.
Η διάκριση αυτή αποτελεί τον πυρήνα της ελληνικής επιχειρηματολογίας.
Η Nexans, ως εταιρεία που εμπλέκεται στην υλοποίηση του ενεργειακού έργου, καλείται να κινηθεί μέσα στο πλαίσιο των τεχνικών και διοικητικών διαδικασιών, χωρίς η επικοινωνία της με την τουρκική πλευρά να δημιουργεί πολιτικά ή νομικά τετελεσμένα.
Η Αθήνα θεωρεί ότι αυτή η προσέγγιση μπορεί να συμβάλει στην αποκλιμάκωση, χωρίς να μεταβάλει τις ελληνικές θέσεις για τα κυριαρχικά δικαιώματα.
Το εάν η Άγκυρα θα αποδεχθεί στην πράξη αυτή τη διάκριση παραμένει το καθοριστικό ερώτημα.
Μαρινάκης: «Δεν θα ζητηθεί καμία άδεια από άλλη αρχή πέραν της ελληνικής»
Κατηγορηματικός εμφανίστηκε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ξεκαθαρίζοντας ότι η διαδικασία ενημέρωσης δεν συνιστά αίτηση άδειας προς την Τουρκία.
«Απαντάμε ξεκάθαρα για άλλη μια φορά ότι δεν θα ζητηθεί καμία άδεια από καμία άλλη αρχή κανενός άλλου κράτους, πέραν του ελληνικού», υπογράμμισε, απαντώντας σε ερώτηση του Business Daily.
Ο ίδιος εξήγησε ότι, μετά τις αιτήσεις αδειοδότησης προς τις αρμόδιες αρχές, ακολουθεί η συνήθης διαδικασία ενημέρωσης των κρατών που ενδέχεται να σχετίζονται με τις δραστηριότητες.
Όπως ανέφερε, πρόκειται για:
«Την προβλεπόμενη σε όλα αυτά τα έργα διαδικασία απλής ενημέρωσης στο σύνολο των κρατών που μπορούν να σχετίζονται».
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, η συγκεκριμένη γνωστοποίηση δεν παράγει έννομες συνέπειες.
Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η αίτηση άδειας προϋποθέτει αναγνώριση αρμοδιότητας της αρχής στην οποία απευθύνεται.
Ο Παύλος Μαρινάκης υποστήριξε ότι κάτι τέτοιο «δεν θα μπορούσε να συμβεί με καμία άλλη χώρα, με καμία άλλη αρχή πέραν αρχής ελληνικής».
Η κυβερνητική τοποθέτηση επιχειρεί έτσι να αποκλείσει οποιαδήποτε ερμηνεία περί έμμεσης αναγνώρισης τουρκικών δικαιωμάτων μέσω της τεχνικής διαδικασίας του έργου.
Συρίγος: Να γραφτεί ρητά ότι η γνωστοποίηση δεν αποτελεί αίτηση άδειας
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας και καθηγητής Εξωτερικής Πολιτικής και Διεθνούς Δικαίου, Άγγελος Συρίγος.
Μιλώντας στο ERTNEWS, υπογράμμισε την ανάγκη να προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση, θέτοντας όμως μια συγκεκριμένη προϋπόθεση ως προς τη διατύπωση της γαλλικής ενημέρωσης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, στη γραπτή γνωστοποίηση προς την Άγκυρα πρέπει:
«Να αναφέρεται ρητώς στο κάτω μέρος της γνωστοποίησης ότι αυτό δεν αποτελεί αίτηση για άδεια».
Η επισήμανση του Άγγελου Συρίγου αναδεικνύει τη σημασία που μπορεί να αποκτήσει ακόμη και η διατύπωση ενός τεχνικού εγγράφου σε μια περιοχή όπου αμφισβητούνται θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
Δεν πρόκειται μόνο για ζήτημα διπλωματικής επικοινωνίας, αλλά και για την ανάγκη να αποφευχθεί η δημιουργία επιχειρημάτων τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε μεταγενέστερες νομικές ή πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Ανδρουλάκης: «Καμία έμμεση αναγνώριση δικαιωμάτων στην Τουρκία»
Στο θέμα παρενέβη και ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, υποστηρίζοντας ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου πρέπει να ολοκληρωθεί.
Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης σημείωσε ότι το καλώδιο «πρέπει να ολοκληρωθεί», ξεκαθαρίζοντας παράλληλα ότι δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή:
«Καμία, έστω έμμεση, αναγνώριση δικαιωμάτων στην Τουρκία, τα οποία, ούτως ή άλλως, δεν έχει».
Η παρέμβαση αυτή αναδεικνύει ένα σημείο σύγκλισης ως προς τη στρατηγική σημασία της διασύνδεσης, παρά τις πολιτικές διαφωνίες για τους χειρισμούς και τις διαδικασίες υλοποίησής της.
Η πρόοδος του έργου και η αποφυγή οποιασδήποτε αναγνώρισης αμφισβητούμενης τουρκικής δικαιοδοσίας αποτελούν δύο διακριτές αλλά αλληλένδετες προτεραιότητες.
Γεραπετρίτης στον ΟΗΕ: «Άκυρο και ανυπόστατο το τουρκολιβυκό μνημόνιο»
Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο της ελληνικής διπλωματίας αναπτύχθηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ανέγνωσε κοινή δήλωση εκ μέρους της Ελλάδας, της Αιγύπτου, της Κύπρου, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με αντικείμενο το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Το μήνυμα ήταν κατηγορηματικό:
«Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη», ανέφερε ο υπουργός Εξωτερικών.
Η τοποθέτηση συνδέθηκε με την αναφερόμενη επικύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή, εξέλιξη που, σύμφωνα με την κοινή δήλωση, προκαλεί σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα.
Η νομική διαφωνία αφορά πρωτίστως την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και την επίδραση που επιχειρείται να αποδοθεί σε μια διμερή συμφωνία έναντι τρίτων κρατών.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη θεμελίωση αξιώσεων που θίγουν δικαιώματα άλλων παράκτιων κρατών.
Η ευρωπαϊκή διάσταση: Η Κάγια Κάλας και οι 27
Η παρέμβαση στον ΟΗΕ δεν περιορίστηκε στην κοινή δήλωση που ανέγνωσε ο Γιώργος Γεραπετρίτης.
Στη συνέχεια, ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσίασε την κοινή δήλωση της Ύπατης Εκπροσώπου για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, εξ ονόματος των 27 κρατών-μελών.
Η ευρωπαϊκή τοποθέτηση προσδίδει θεσμική διάσταση στη διαφωνία με το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η συμφωνία Τουρκίας–Λιβύης δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να επηρεάζει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Για την Αθήνα, η ευρωπαϊκή διάσταση αποτελεί σημαντικό διπλωματικό εργαλείο, καθώς μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από το στενό πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Ωστόσο, η έκδοση κοινών δηλώσεων δεν ισοδυναμεί από μόνη της με την επίλυση της διαφοράς ή με την εξάλειψη του κινδύνου έντασης στο πεδίο.
Η Αίγυπτος και ο αραβικός παράγοντας
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η συμμετοχή της Αιγύπτου στην κοινή δήλωση.
Το Κάιρο έχει άμεσο ενδιαφέρον για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και αντιμετωπίζει το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως ζήτημα που συνδέεται με τη δική του περιφερειακή στρατηγική.
Σύμφωνα με αναφορές αραβικών μέσων ενημέρωσης, η αιγυπτιακή πλευρά εξετάζει περαιτέρω νομικές ενέργειες, ακόμη και την υποβολή υπομνήματος στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Οι πληροφορίες αυτές, εφόσον επιβεβαιωθούν και υλοποιηθούν, θα μπορούσαν να ενισχύσουν την πολυμερή διάσταση της αντιπαράθεσης.
Η παρουσία του Μπαχρέιν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στην κοινή δήλωση καταδεικνύει επίσης ότι η διαφωνία για το μνημόνιο δεν περιορίζεται στις άμεσα γειτονικές χώρες της Ανατολικής Μεσογείου.
Γκουτέρες: Το Δίκαιο της Θάλασσας στο επίκεντρο
Στη συζήτηση παρενέβη και ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, από την Αίγυπτο.
Ερωτηθείς για τις εξελίξεις, υπογράμμισε:
«Οτιδήποτε δεν είναι συμβατό με τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν πρέπει να γίνεται σεβαστό ούτε αποδεκτό».
Η δήλωση αναδεικνύει τη σημασία του Δικαίου της Θάλασσας ως σημείου αναφοράς για την αξιολόγηση των θαλάσσιων συμφωνιών.
Δεν αποτελεί, ωστόσο, αυτοτελή δικαστική κρίση για το συγκεκριμένο μνημόνιο.
Η νομική αντιπαράθεση παραμένει σύνθετη, καθώς η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ αρκετές από τις σχετικές αρχές αναγνωρίζονται και ως κανόνες εθιμικού διεθνούς δικαίου.
Η Ουάσιγκτον και η αλλαγή τόνου του State Department
Σημαντική παράμετρο αποτελεί και η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, το State Department διαφοροποίησε τη διατύπωσή του μετά την αρχική αντίδραση στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, χαρακτηρίζοντας την εξέλιξη προκλητική και επισημαίνοντας την αύξηση της έντασης στην περιοχή.
Η διαφοροποίηση του αμερικανικού τόνου έχει διπλωματικό ενδιαφέρον, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά αυξημένη σημασία για την ενεργειακή ασφάλεια και τις περιφερειακές ισορροπίες.
Παρά ταύτα, η συγκεκριμένη τοποθέτηση δεν πρέπει να συγχέεται με μια νέα δεσμευτική νομική απόφαση ή με αλλαγή των θαλάσσιων οριοθετήσεων.
Ερντογάν: «Περιμένουμε σεβασμό στην κοινή βούληση Τουρκίας και Λιβύης»
Από την πλευρά του, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υπερασπίστηκε τη συμφωνία με τη Λιβύη, απορρίπτοντας τις αντιδράσεις.
«Επαναλαμβάνω σε όσους προσπαθούν να αποκλείσουν την Τουρκία από την Ανατολική Μεσόγειο ότι περιμένουμε σεβασμό στην κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης», δήλωσε.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι αντιδράσεις κατά του μνημονίου «στερούνται νομικής βάσης».
Η Άγκυρα επιμένει στη δική της ερμηνεία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, η οποία συγκρούεται με τις ελληνικές και κυπριακές θέσεις ως προς την επήρεια των νησιών.
Η διαφορά αυτή εξηγεί γιατί η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου έχει αποκτήσει σημασία που υπερβαίνει το τεχνικό και οικονομικό αντικείμενο ενός ενεργειακού έργου.
Το Great Sea Interconnector ως γεωπολιτικό έργο
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου έχει στρατηγική σημασία για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική.
Η Κύπρος παραμένει απομονωμένη από το διασυνδεδεμένο ηλεκτρικό δίκτυο της ηπειρωτικής Ευρώπης, γεγονός που καθιστά το έργο ιδιαίτερα σημαντικό για την ενεργειακή της ασφάλεια.
Η υποθαλάσσια σύνδεση αποσκοπεί στη δημιουργία νέων δυνατοτήτων ανταλλαγής ηλεκτρικής ενέργειας, στην ενίσχυση της ευστάθειας του συστήματος και στη διευκόλυνση της αξιοποίησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Πέρα όμως από την ενεργειακή του διάσταση, το έργο αποτελεί και δοκιμασία της δυνατότητας υλοποίησης ευρωπαϊκών υποδομών σε θαλάσσιες περιοχές όπου υπάρχουν γεωπολιτικές διαφωνίες.
Η επιτυχής πρόοδός του θα έχει επομένως σημασία τόσο για την ενεργειακή συνδεσιμότητα όσο και για την πρακτική διαχείριση των περιφερειακών εντάσεων.
Τα τρία κρίσιμα ερωτήματα της επόμενης ημέρας
Η επόμενη φάση της υπόθεσης θα κριθεί σε τρία επίπεδα.
Πρώτον, στη θάλασσα. Η επανέναρξη των ερευνών και η αντίδραση της Τουρκίας θα δείξουν εάν η διαδικασία ενημέρωσης μπορεί πράγματι να περιορίσει τον κίνδυνο νέας έντασης.
Δεύτερον, στο διπλωματικό πεδίο. Η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει ενεργό το διεθνές ενδιαφέρον για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αξιοποιώντας τη συνεργασία με την Κύπρο, την Αίγυπτο, άλλες περιφερειακές χώρες και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τρίτον, στο ενεργειακό και οικονομικό επίπεδο. Η συνέχιση του Great Sea Interconnector εξαρτάται και από την τεχνική πρόοδο, τη χρηματοδότηση, τις ρυθμιστικές αποφάσεις και τον συντονισμό των εμπλεκόμενων πλευρών.
Η διπλωματική διαχείριση είναι κρίσιμη, αλλά δεν υποκαθιστά τις υπόλοιπες προϋποθέσεις υλοποίησης.
Η Αθήνα επιδιώκει πρόοδο χωρίς παραχώρηση δικαιοδοσίας
Οι τελευταίες εξελίξεις αναδεικνύουν μια διπλή επιδίωξη της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής: να συνεχιστεί ένα έργο με ευρωπαϊκή ενεργειακή σημασία και, ταυτόχρονα, να μη δημιουργηθούν διαδικαστικά προηγούμενα που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την προβολή αμφισβητούμενων θαλάσσιων αξιώσεων.
Η κατηγορηματική δήλωση Μαρινάκη περί μη αίτησης άδειας προς την Τουρκία, η επισήμανση Συρίγου για τη ρητή διατύπωση της γνωστοποίησης και η παρέμβαση Γεραπετρίτη στον ΟΗΕ αποτελούν διαφορετικές πλευρές αυτής της προσέγγισης.
Το κρίσιμο τεστ δεν θα είναι μόνο οι διπλωματικές δηλώσεις, αλλά η δυνατότητα να προχωρήσουν οι θαλάσσιες έρευνες χωρίς νέα εμπλοκή και χωρίς μεταβολή των νομικών θέσεων των εμπλεκόμενων κρατών.
Σε μια Ανατολική Μεσόγειο όπου η ενέργεια συνδέεται όλο και περισσότερο με τη γεωπολιτική, η εξέλιξη του καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου θα αποτελέσει σημαντικό δείκτη για τη διαχείριση των περιφερειακών διαφορών.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
