Βερολίνο–Μόσχα ξανά στο ίδιο δωμάτιο: Τι κρύβει το πρώτο τετ α τετ μετά το 2022

Για πρώτη φορά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι υπουργοί Εξωτερικών Γερμανίας και Ρωσίας κάθισαν απέναντι ο ένας στον άλλο. Μόλις είκοσι λεπτά στη Νέα Υόρκη, χωρίς σύγκλιση και με τον Σεργκέι Λαβρόφ να λέει ότι δεν άκουσε «τίποτα νέο». Όμως το Βερολίνο άνοιξε τον απευθείας δίαυλο για δύο λόγους: την κλιμάκωση των απειλών ασφαλείας και την προσπάθεια να σωθούν οι ροές σιτηρών και ενέργειας στη Μαύρη Θάλασσα.

Μια συνάντηση διάρκειας λίγο περισσότερο από είκοσι λεπτά δύσκολα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί διπλωματική επανεκκίνηση.

Όταν όμως πρόκειται για Γερμανία και Ρωσία, ακόμη και είκοσι λεπτά έχουν σημασία.

Ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ και ο Ρώσος ομόλογός του Σεργκέι Λαβρόφ συναντήθηκαν στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

Ήταν το πρώτο διμερές τετ α τετ των επικεφαλής της γερμανικής και της ρωσικής διπλωματίας μετά την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022.

Και, παρά το παγωμένο κλίμα, πίσω από τη συνάντηση υπήρχε μια πολύ πρακτική γεωπολιτική ατζέντα:

Ουκρανία, Μαύρη Θάλασσα, σιτηρά, ενέργεια και ο κίνδυνος μιας ακόμη μεγαλύτερης σύγκρουσης Ρωσίας–Ευρώπης.

Το Βερολίνο ζήτησε τη συνάντηση

Η πρωτοβουλία για το τετ α τετ προήλθε από τη γερμανική πλευρά.

Αυτό έχει τη δική του πολιτική σημασία.

Η Γερμανία αποτελεί έναν από τους βασικούς ευρωπαϊκούς υποστηρικτές της Ουκρανίας και οι σχέσεις της με τη Ρωσία βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών.

Το Βερολίνο, όμως, έκρινε ότι υπήρχαν ζητήματα τα οποία έπρεπε να τεθούν απευθείας στη Μόσχα.

Ο ίδιος ο Βάντεφουλ εξήγησε αργότερα τη λογική του:

«Δεν χρειάζεται να διαπραγματεύεσαι με τους φίλους σου. Με τους αντιπάλους σου πρέπει να διαπραγματεύεσαι.»

Και χαρακτήρισε τη συνομιλία έντονη, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα:

«Φυσικά, δεν συμφωνήσαμε στα βασικά σημεία.»

Λαβρόφ: «Θα μπορούσατε απλώς να μου τηλεφωνήσετε»

Η ρωσική αντίδραση μετά τη συνάντηση ήταν ψυχρή.

Ο Σεργκέι Λαβρόφ υποστήριξε ότι δεν άκουσε ουσιαστικά κάτι διαφορετικό από τις δημόσιες γερμανικές θέσεις.

Η χαρακτηριστική απάντησή του ήταν ότι το Βερολίνο θα μπορούσε απλώς να του είχε τηλεφωνήσει και να του ζητήσει να διαβάσει τις ήδη γνωστές δηλώσεις του.

Το μήνυμα της Μόσχας ήταν σαφές:

η συνάντηση έγινε, αλλά δεν υπήρξε πολιτική μετατόπιση της Γερμανίας.

Ούτε όμως και της Ρωσίας.

Γιατί λοιπόν συναντήθηκαν;

Η απάντηση βρίσκεται σε δύο διαφορετικές κρίσεις.

Η πρώτη αφορά την ασφάλεια της Γερμανίας και του ΝΑΤΟ.

Η δεύτερη αφορά τη Μαύρη Θάλασσα και τις εξαγωγές σιτηρών και ενέργειας.

Και στα δύο ζητήματα, το Βερολίνο θεώρησε ότι η απευθείας επικοινωνία με τον Λαβρόφ ήταν προτιμότερη από την ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω τρίτων.

Βάντεφουλ προς Λαβρόφ: «Είμαστε έτοιμοι να αμυνθούμε»

Το πρώτο μήνυμα ήταν σκληρό.

Ο Βάντεφουλ συνέδεσε την απόφασή του να μιλήσει με τον Ρώσο υπουργό με τις αυξανόμενες γερμανικές ανησυχίες για την ασφάλεια.

Το Βερολίνο έχει κατηγορήσει τη Ρωσία για εχθρικές και υβριδικές ενέργειες, μεταξύ των οποίων και το περιστατικό με drones στην περιοχή του αεροδρομίου της Λειψίας.

Η Μόσχα απορρίπτει τις γερμανικές κατηγορίες.

Ο Βάντεφουλ, πάντως, επέλεξε να μεταφέρει το μήνυμα απευθείας στον Λαβρόφ:

«Η Ρωσία πρέπει να καταλάβει ότι είμαστε έτοιμοι να αντισταθούμε και να αμυνθούμε.»

Παράλληλα κάλεσε τη Μόσχα να εγκαταλείψει αυτό που το Βερολίνο χαρακτηρίζει «επικίνδυνη πορεία κλιμάκωσης»απέναντι στη Γερμανία, την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ.

Το δεύτερο μέτωπο: Η Μαύρη Θάλασσα

Εκεί όμως που η συζήτηση γίνεται πολύ πιο πρακτική είναι στη Μαύρη Θάλασσα.

Οι επιθέσεις σε πλοία, λιμάνια και ενεργειακές υποδομές έχουν προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στις εμπορικές ροές.

Και το Βερολίνο θέλει να δημιουργηθεί τουλάχιστον ένα περιορισμένο πεδίο συνεννόησης.

Ο Βάντεφουλ ζήτησε από τον Λαβρόφ να κάνει «ό,τι είναι δυνατό» ώστε να υπάρξει συμφωνία για τις εξαγωγές σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας.

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο Ρωσία και Ουκρανία.

Αφορά άμεσα τις διεθνείς τιμές τροφίμων και χώρες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές σιτηρών.

Σιτηρά και ενέργεια μαζί

Το γερμανικό μήνυμα δεν περιορίστηκε στα σιτηρά.

Μετά τη συνάντηση, ο Βάντεφουλ ενημέρωσε τους Ευρωπαίους εταίρους του ότι ζήτησε μια άμεση και πλήρη κατάπαυση του πυρός, με ιδιαίτερη έμφαση στις εξαγωγές σιτηρών και στις ενεργειακές υποδομές.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πρακτικό στοιχείο της συνάντησης.

Το Βερολίνο δεν εμφανίστηκε στη Νέα Υόρκη με ένα συνολικό γερμανικό ειρηνευτικό σχέδιο για την Ουκρανία.

Επιχείρησε να διερευνήσει εάν μπορούν να δημιουργηθούν περιορισμένες συμφωνίες αποκλιμάκωσης σε τομείς όπου υπάρχει ισχυρό οικονομικό και ανθρωπιστικό συμφέρον.

Η Μόσχα μιλά ήδη με Ινδία, Αίγυπτο και Τουρκία

Και εδώ ήρθε μια ενδιαφέρουσα απάντηση από τον Λαβρόφ.

Ο Ρώσος υπουργός αποκάλυψε ότι η Μόσχα βρίσκεται ήδη σε συζητήσεις με την Ινδία, την Αίγυπτο και την Τουρκίαγύρω από προτάσεις για ασφαλή ναυσιπλοΐα στη Μαύρη Θάλασσα.

Η επιλογή των τριών χωρών δεν είναι τυχαία.

Η Τουρκία ελέγχει τα Στενά και αποτελεί βασικό παίκτη στη Μαύρη Θάλασσα.

Η Αίγυπτος είναι ένας από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς σιτηρών στον κόσμο.

Και η Ινδία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες οικονομικές σχέσεις της Μόσχας εκτός Δύσης.

Άρα το ζήτημα των σιτηρών έχει ήδη μετατραπεί σε ευρύτερη γεωπολιτική διαπραγμάτευση.

Γιατί η Μαύρη Θάλασσα είναι ξανά στο κέντρο

Πίσω από το διπλωματικό λεξιλόγιο βρίσκεται μια εξαιρετικά σημαντική οικονομική πραγματικότητα.

Η Μαύρη Θάλασσα αποτελεί μία από τις βασικές αρτηρίες παγκόσμιου εμπορίου για:

• σιτηρά,
• λιπάσματα,
• πετρέλαιο,
• ενεργειακά προϊόντα,
• εμπορικές μεταφορές.

Κάθε κλιμάκωση αυξάνει τα ασφάλιστρα, περιορίζει τη ναυσιπλοΐα και μεταφέρει το κόστος στις διεθνείς αγορές.

Γι’ αυτό μια περιορισμένη συμφωνία για την προστασία συγκεκριμένων πλοίων ή υποδομών θα είχε σημασία πολύ πέρα από το ουκρανικό μέτωπο.

Το Βερολίνο δεν διαπραγματεύεται για το Κίεβο

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη κόκκινη γραμμή.

Η γερμανική πλευρά δεν εμφανίζεται να διεκδικεί ρόλο διαπραγματευτή αντί της Ουκρανίας.

Το Βερολίνο εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε συνολική συμφωνία για τον πόλεμο πρέπει να περιλαμβάνει το Κίεβο.

Άρα η συνάντηση με τον Λαβρόφ δεν σηματοδοτεί αλλαγή της βασικής γερμανικής πολιτικής απέναντι στον πόλεμο.

Σηματοδοτεί κάτι πιο περιορισμένο:

τη διαπίστωση ότι ακόμη και μεταξύ αντιπάλων χρειάζονται ανοιχτοί δίαυλοι όταν ο κίνδυνος κλιμάκωσης αυξάνεται.

Ούτε «απόψυξη» ούτε αδιάφορο τετ α τετ

Αυτό κάνει τη συνάντηση πολιτικά ενδιαφέρουσα.

Θα ήταν υπερβολή να παρουσιαστεί ως «απόψυξη» στις γερμανορωσικές σχέσεις.

Οι διαφορές παραμένουν τεράστιες.

Η Γερμανία συνεχίζει να στηρίζει την Ουκρανία.

Η Μόσχα συνεχίζει να απορρίπτει τις γερμανικές κατηγορίες και να κατηγορεί το Βερολίνο για εχθρική πολιτική.

Και ο Λαβρόφ είπε ανοιχτά ότι δεν άκουσε τίποτα καινούργιο.

Όμως είναι εξίσου δύσκολο να θεωρηθεί η συνάντηση ασήμαντη.

Διότι μετά από περισσότερο από τέσσερα χρόνια, οι δύο υπουργοί κάθισαν ξανά στο ίδιο τραπέζι.

Η διπλωματία επιστρέφει από την πίσω πόρτα

Το ενδιαφέρον είναι ότι το άνοιγμα δεν έγινε πάνω σε ένα μεγάλο ειρηνευτικό σχέδιο.

Έγινε μέσα από συγκεκριμένα προβλήματα:

ένα drone,

ένα λιμάνι,

ένα φορτίο σιτηρών,

ένα πλοίο,

μια ενεργειακή εγκατάσταση.

Αυτά μπορεί να φαίνονται μικρά μπροστά στο μέγεθος του πολέμου.

Στη διπλωματία, όμως, πολλές φορές εκεί ξεκινούν οι μεγαλύτερες κινήσεις.

Πρώτα συμφωνείς να μην πλήξεις μια υποδομή.

Μετά δημιουργείς ασφαλή διάδρομο.

Μετά ανοίγεις έναν μόνιμο δίαυλο.

Και μόνο πολύ αργότερα –εάν υπάρξει πολιτική βούληση– συζητάς τα μεγάλα ζητήματα.

Δεν υπάρχει ακόμη ένδειξη ότι Βερολίνο και Μόσχα βρίσκονται σε αυτό το τελευταίο στάδιο.

Υπάρχει όμως πλέον ξανά απευθείας επικοινωνία.

Το μήνυμα των 20 λεπτών

Ο Λαβρόφ έφυγε λέγοντας ότι δεν άκουσε τίποτα νέο.

Ο Βάντεφουλ έφυγε λέγοντας ότι η Ρωσία δεν έδειξε την εποικοδομητική διάθεση που θα ήθελε η Γερμανία.

Καμία συμφωνία δεν ανακοινώθηκε.

Καμία αλλαγή στρατηγικής δεν καταγράφηκε.

Κι όμως, τα είκοσι λεπτά στη Νέα Υόρκη έσπασαν ένα διπλωματικό φράγμα που υπήρχε από το 2022.

Και άνοιξαν ένα ερώτημα που θα απαντηθεί τους επόμενους μήνες:

ήταν απλώς μία αναγκαία ανταλλαγή προειδοποιήσεων ή η πρώτη δοκιμή ενός νέου διαύλου Βερολίνου–Μόσχας;

Προς το παρόν, το μόνο ασφαλές συμπέρασμα είναι πολύ πιο περιορισμένο:

Γερμανία και Ρωσία παραμένουν βαθιά απέναντι – αλλά αποφάσισαν ότι υπάρχουν πράγματα για τα οποία πρέπει να μιλούν απευθείας.

Και σε έναν πόλεμο όπου η Μαύρη Θάλασσα συνδέει στρατιωτική ισχύ, ενέργεια και παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, ακόμη και αυτό έχει γεωπολιτικό βάρος.

Πηγή: pagenews.gr