Ρωσία–ΝΑΤΟ: Η Μόσχα προτείνει συμφωνίες μη επίθεσης – Το νέο γεωπολιτικό παζάρι για την Ευρώπη

Μια νέα διάσταση αποκτούν οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, καθώς η Μόσχα θέτει στο τραπέζι την προοπτική διμερών συμφωνιών μη επίθεσης με μεμονωμένα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, επιχειρώντας να διευρύνει τη συζήτηση πέρα από τα ουκρανικά σύνορα.

Η ρωσική πρόταση, όπως παρουσιάστηκε από ανώτερο διπλωμάτη του υπουργείου Εξωτερικών, αφορά ένα ευρύτερο πλαίσιο ευρωπαϊκής ασφάλειας, στο οποίο θα μπορούσαν να ενταχθούν διαφορετικές μορφές συνεργασίας και δεσμεύσεων μεταξύ της Ρωσίας και ευρωπαϊκών κρατών.

Η χρονική συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία. Οι συνομιλίες ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας στο Άμπου Ντάμπι επαναφέρουν στο προσκήνιο όχι μόνο το ενδεχόμενο κατάπαυσης του πυρός, αλλά και τις βαθύτερες διαφωνίες για τη μελλοντική στρατιωτική ισορροπία στην Ευρώπη.

Το βασικό ερώτημα είναι εάν οι διμερείς εγγυήσεις θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως μηχανισμός αποκλιμάκωσης ή εάν θα δημιουργούσαν διαφορετικά επίπεδα ασφάλειας μεταξύ των μελών του ΝΑΤΟ.

Τα τρία σενάρια της Μόσχας για μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας

Ο Αλεξέι Ντρομπίνιν, ανώτερος διπλωμάτης του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, παρουσίασε σε διάσκεψη ασφαλείας στη Μόσχα τρία πιθανά μοντέλα διευθέτησης των σχέσεων ασφαλείας με άλλες χώρες.

Το πρώτο προβλέπει τη συγκρότηση συλλογικών αμυντικών σχημάτων ή τη σύναψη διμερών συμφωνιών αμοιβαίας στρατιωτικής συνδρομής.

Ως παραδείγματα αναφέρθηκαν οι υφιστάμενες σχέσεις ασφαλείας της Ρωσίας με τη Λευκορωσία και τη Βόρεια Κορέα, οι οποίες περιλαμβάνουν δεσμεύσεις στρατηγικής και αμυντικής συνεργασίας.

Το δεύτερο μοντέλο αφορά πολιτικές συμφωνίες βάσει των οποίων τα συμβαλλόμενα κράτη δεσμεύονται να μη στηρίζουν τους αντιπάλους του άλλου σε περίπτωση επίθεσης.

Ο Ρώσος διπλωμάτης παρέπεμψε στη συμφωνία συνεργασίας της Μόσχας με το Ιράν ως παράδειγμα μιας τέτοιας προσέγγισης.

Το τρίτο και πλέον ενδιαφέρον για τις σχέσεις Ρωσίας–Δύσης αφορά διμερή σύμφωνα αμοιβαίας μη επίθεσης.

Σύμφωνα με τον Ντρομπίνιν, τέτοιου είδους συμφωνίες θα μπορούσαν να συναφθούν ακόμη και με μεμονωμένα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, τα οποία θα αποκτούσαν πρόσθετες εγγυήσεις ασφαλείας από τη Ρωσία.

Η πρόταση δεν συνοδεύτηκε από αναφορές σε συγκεκριμένες χώρες ούτε από ενδείξεις ότι έχουν αρχίσει επίσημες διαπραγματεύσεις.

Ωστόσο, αποτυπώνει τη διάθεση της Μόσχας να εξετάσει διαφορετικά μοντέλα σχέσεων με ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, από στενή αμυντική συνεργασία μέχρι περιορισμένες δεσμεύσεις αποφυγής στρατιωτικής σύγκρουσης.

Άμπου Ντάμπι: Η Ουκρανία στο επίκεντρο, η Ευρώπη στο βάθος

Οι ρωσικές προτάσεις παρουσιάζονται ενώ η διπλωματική κινητικότητα για την Ουκρανία έχει ενταθεί.

Οι αντιπροσωπείες της Ρωσίας, της Ουκρανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών επανήλθαν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων στο Άμπου Ντάμπι, έπειτα από την πολύμηνη διακοπή των προηγούμενων επαφών.

Ο επικεφαλής της ρωσικής διαπραγματευτικής ομάδας, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, ανέφερε ότι η δημιουργία ενός νέου ευρωπαϊκού πλαισίου ασφαλείας αποτέλεσε κεντρικό αντικείμενο των διήμερων συζητήσεων, χωρίς να δημοσιοποιήσει λεπτομέρειες.

Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αποκτά βαρύτητα επειδή η Μόσχα αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια το ουκρανικό ζήτημα ως μέρος μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης για τη σχέση Ρωσίας–ΝΑΤΟ.

Στη ρωσική επιχειρηματολογία, μια βιώσιμη διευθέτηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε εδαφικές ρυθμίσεις και σε μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.

Πρέπει, σύμφωνα με τη Μόσχα, να περιλαμβάνει και κανόνες για τη στρατιωτική παρουσία, τις συμμαχίες και τις δεσμεύσεις ασφαλείας στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Η ουκρανική πλευρά, αντίθετα, επιμένει ότι η κυριαρχία και η δυνατότητα επιλογής των δικών της ρυθμίσεων ασφαλείας δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο αποφάσεων τρίτων χωρίς τη συναίνεσή της.

Γιατί τα διμερή σύμφωνα δημιουργούν ερωτήματα για το ΝΑΤΟ

Η σημαντικότερη θεσμική διάσταση της πρότασης αφορά τη σχέση ανάμεσα στις διμερείς συμφωνίες και στην αρχή της συλλογικής άμυνας.

Το Άρθρο 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, με κάθε σύμμαχο να αναλαμβάνει δράση σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Το ΝΑΤΟ στηρίζεται επομένως σε συλλογικές δεσμεύσεις, ακόμη και όταν τα μέλη του διατηρούν παράλληλες διμερείς σχέσεις ασφαλείας.

Η ρωσική ιδέα εισάγει μια διαφορετική προσέγγιση: κάθε ενδιαφερόμενο κράτος θα μπορούσε να διαπραγματευθεί απευθείας με τη Μόσχα ένα πρόσθετο πλαίσιο μη επίθεσης.

Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μια τέτοια συμφωνία θα παραβίαζε τις υποχρεώσεις του κράτους απέναντι στο ΝΑΤΟ.

Η συμβατότητά της θα εξαρτιόταν από το ακριβές περιεχόμενο των δεσμεύσεων.

Ωστόσο, θα μπορούσαν να προκύψουν σοβαρά ερωτήματα εάν οι συμφωνίες περιλάμβαναν περιορισμούς στη στρατιωτική συνεργασία, στην παρουσία συμμαχικών δυνάμεων ή στη δυνατότητα συνδρομής προς άλλους συμμάχους.

Η ουσία της συζήτησης είναι εάν οι πρόσθετες διμερείς εγγυήσεις θα ενίσχυαν την αποτροπή ή θα περιέπλεκαν την κοινή στρατηγική του ΝΑΤΟ απέναντι στη Ρωσία.

Η Ευρώπη ζητά πρώτα εκεχειρία – Η Ουάσιγκτον συζητά το ευρύτερο πλαίσιο

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι η διαφορετική προσέγγιση που καταγράφεται ως προς τη χρονική σειρά των διαπραγματεύσεων.

Ορισμένοι Ευρωπαίοι πολιτικοί υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε συζήτηση για τη συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης πρέπει να ακολουθήσει ουσιαστική πρόοδο στην Ουκρανία, με πρώτο βήμα μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.

Η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται περισσότερο ανοικτή στο ενδεχόμενο να συζητηθούν παράλληλα οι ευρύτερες ρυθμίσεις ασφαλείας.

Η διαφορά αυτή δεν είναι διαδικαστική. Αγγίζει τον πυρήνα των διαπραγματεύσεων.

Εάν προηγηθεί η συνολική συζήτηση για τη σχέση Ρωσίας–ΝΑΤΟ, η Μόσχα θα μπορούσε να συνδέσει τις παραχωρήσεις της στο ουκρανικό μέτωπο με απαιτήσεις που αφορούν τη στρατιωτική ισορροπία στην Ευρώπη.

Εάν, αντίθετα, προηγηθεί μια εκεχειρία, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να διαχωρίσουν την άμεση ανάγκη τερματισμού των εχθροπραξιών από τις μακροπρόθεσμες διαπραγματεύσεις για την ασφάλεια.

Η σειρά των αποφάσεων μπορεί επομένως να επηρεάσει τόσο το περιεχόμενο μιας συμφωνίας όσο και τη διαπραγματευτική ισχύ κάθε πλευράς.

Μπορεί η Μόσχα να διαπραγματευθεί ξεχωριστά με κράτη του ΝΑΤΟ;

Από νομική και διπλωματική άποψη, τα κράτη-μέλη της Συμμαχίας διατηρούν το δικαίωμα να συνάπτουν διεθνείς συμφωνίες.

Ωστόσο, το Άρθρο 8 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης απαγορεύει την ανάληψη διεθνών δεσμεύσεων που συγκρούονται με τις υποχρεώσεις των κρατών απέναντι στο ΝΑΤΟ.

Αυτό σημαίνει ότι ένα απλό σύμφωνο αμοιβαίας μη επίθεσης δεν θα ήταν κατ’ ανάγκην ασύμβατο με τη Συμμαχία.

Διαφορετική θα ήταν η περίπτωση μιας συμφωνίας που θα περιόριζε την υποχρέωση συνδρομής προς άλλους συμμάχους ή θα υπονόμευε τη συλλογική άμυνα.

Επομένως, η ρωσική πρόταση δημιουργεί ένα πεδίο πιθανών διαπραγματεύσεων, αλλά και σημαντικά νομικά και στρατηγικά ερωτήματα.

Προς το παρόν, δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένες πληροφορίες ότι συγκεκριμένη χώρα του ΝΑΤΟ έχει αποδεχθεί την πρόταση ή έχει αρχίσει διαπραγματεύσεις για αντίστοιχη συμφωνία.

Το πραγματικό διακύβευμα: Μια νέα ευρωπαϊκή τάξη ασφαλείας

Η σημασία των ρωσικών προτάσεων δεν περιορίζεται στο εάν θα υπογραφεί τελικά κάποιο διμερές σύμφωνο.

Αποκαλύπτει ότι η Μόσχα επιδιώκει να τοποθετήσει το ζήτημα της ευρωπαϊκής ασφάλειας στον πυρήνα της ειρηνευτικής διαδικασίας για την Ουκρανία.

Για το Κίεβο, η προτεραιότητα παραμένει η διασφάλιση της εθνικής κυριαρχίας και η αποτροπή μιας νέας επίθεσης.

Για τα ευρωπαϊκά κράτη, το ζητούμενο είναι να διατηρηθεί η αξιοπιστία της συλλογικής άμυνας και να αποφευχθούν δεσμεύσεις που θα περιόριζαν τη στρατηγική τους αυτονομία.

Για την Ουάσιγκτον, οι συνομιλίες προσφέρουν τη δυνατότητα διερεύνησης ενός ευρύτερου πλαισίου αποκλιμάκωσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει ήδη συμφωνήσει με τις ρωσικές προτάσεις.

Η Μόσχα άνοιξε μια συζήτηση που υπερβαίνει κατά πολύ την Ουκρανία. Το εάν αυτή θα οδηγήσει σε νέα συμφωνία ασφαλείας ή θα αναδείξει ακόμη βαθύτερες διαφωνίες παραμένει ανοιχτό.

Το Άμπου Ντάμπι, επομένως, δεν αποτελεί μόνο τόπο διαπραγμάτευσης για τον τερματισμό ενός πολέμου. Αναδεικνύεται και σε πεδίο συζήτησης για τους κανόνες που θα μπορούσαν να καθορίσουν τις σχέσεις Ρωσίας, Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης τα επόμενα χρόνια.

Και το κεντρικό ερώτημα παραμένει: Μπορεί να υπάρξει μια νέα ευρωπαϊκή συμφωνία ασφαλείας χωρίς να αποδυναμωθούν οι εγγυήσεις που ήδη προσφέρει το ΝΑΤΟ;

Πηγή: pagenews.gr