Το μυστικό συστατικό που διπλασιάζει την ταχύτητα αναγέννησης των τροπικών δασών: Το άζωτο στο έδαφος!

Η ανακάλυψη που αλλάζει τα δεδομένα για τα τροπικά δάση

Ένα κρυμμένο θρεπτικό συστατικό στο έδαφος μπορεί να διπλασιάσει την ταχύτητα αναγέννησης των τροπικών δασών μετά από αποψίλωση, αποκαλύπτοντας νέες προοπτικές για την κλιματική δέσμευση άνθρακα και την αποκατάσταση οικοσυστημάτων. Νέα έρευνα, με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Λιντς και συνεργάτες από Smithsonian, Yale, Princeton και Cornell, δείχνει ότι τα δάση με υψηλά επίπεδα αζώτου ανακάμπτουν έως και δύο φορές πιο γρήγορα κατά την πρώτη δεκαετία, σε αντίθεση με τον φώσφορο που δεν έχει αντίστοιχο αποτέλεσμα.

Τα τροπικά δάση, οι μεγαλύτεροι δεξαμενές άνθρακα του πλανήτη, αντιμετωπίζουν μαζική αποψίλωση για υλοτομία, γεωργία και αστικά έργα. Η μελέτη, η μεγαλύτερη και μακρύτερη του είδους (20 χρόνια), αναλύει πώς τα θρεπτικά συστατικά διαμορφώνουν την ανάκαμψη, προσφέροντας πρακτικές λύσεις για αναδάσωση χωρίς χημική λίπανση.

Το μεγαλύτερο πείραμα αναγέννησης δασών στην Κεντρική Αμερική

Οι ερευνητές επέλεξαν 76 δασικά οικόπεδα σε Κεντρική Αμερική, κάθε ένα μεγέθους ~1/3 γηπέδου ποδοσφαίρου, αντιπροσωπεύοντας διαφορετικά στάδια αναγέννησης. Παρακολούθησαν ανάπτυξη και θνησιμότητα δέντρων για έως 20 χρόνια, εφαρμόζοντας τέσσερις θεραπείες:

• Άζωτο (N)
• Φώσφορο (P)
• N + P
• Χωρίς θεραπεία (έλεγχος)

Τα αποτελέσματα, δημοσιευμένα στις 13 Ιανουαρίου 2026 στο Nature Communications, έδειξαν ότι το άζωτο επιταχύνει την ανάκαμψη 2 φορές ταχύτερα την πρώτη δεκαετία. Ο φώσφορος δεν είχε σημαντική επίδραση, ενώ ο συνδυασμός N+P ενίσχυε περαιτέρω την ανάπτυξη.

Συνεργάτες: Πανεπιστήμια Λιντς, Γλασκώβης, Yale, Princeton, Cornell, Εθνικό Πανεπιστήμιο Σιγκαπούρης, Smithsonian Tropical Research Institute, Cary Institute of Ecosystem Studies.

Γιατί το άζωτο είναι το «κλειδί» – Βιολογικοί μηχανισμοί

Το άζωτο (N) είναι βασικό για φωτοσύνθεση, πρωτεΐνες και ένζυμα, επιταχύνοντας την ανάπτυξη φυτών σε νεαρά δάση. Στα τροπικά εδάφη, συχνά εξαντλημένα από αποψίλωση, η έλλειψή του καθυστερεί την αναγέννηση. Η μελέτη έδειξε:

• Διπλάσια ανάπτυξη σε N-εμπλουτισμένα οικόπεδα
• Μειωμένη θνησιμότητα νεαρών δέντρων
• Πιο γρήγορη δέσμευση CO₂ (~0,69 Gt ετησίως παγκοσμίως αν αφαιρεθεί)

«Η μελέτη υποδηλώνει τρόπους ενίσχυσης δέσμευσης θερμοκηπιαίων αερίων μέσω αναδάσωσης, διαχειριζόμενοι φυσικά διαθέσιμα θρεπτικά», δήλωσε η Wenguang Tang, επικεφαλής συγγραφέας (διδακτορική στο Λιντς).

Πρακτικές λύσεις: Χωρίς χημική λίπανση

Παρά τα θετικά αποτελέσματα, οι ερευνητές απορρίπτουν μαζική λίπανση λόγω παρενεργειών: αυξημένες εκπομπές N₂O (ισχυρότερο θερμοκηπιακό από CO₂). Πρότειναν φυσικές εναλλακτικές:

• Φύτευση ψυχανθών (φασόλια, οσπρίων) που εμπλουτίζουν φυσικά με N μέσω βακτηρίων ριζοβίων.
• Αναδάσωση σε περιοχές με φυσικό υψηλό N από ατμοσφαιρική ρύπανση.

Δρ. Sarah Batterman (Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Γεωγραφίας, Λιντς): «Τα ευρήματα επηρεάζουν τη διαχείριση τροπικών δασών για φυσικές κλιματικές λύσεις. Η αποφυγή αποψίλωσης ώριμων δασών παραμένει προτεραιότητα, αλλά η γνώση για θρεπτικά μεγιστοποιεί τη δέσμευση άνθρακα».

Επιπτώσεις για κλίμα και COP30

Τα τροπικά δάση απορροφούν CO₂ και αποθηκεύουν σε ξύλο/έδαφος. Έλλειψη N σε νεαρά δάση μπορεί να κοστίσει 0,69 Gt CO₂/έτος παγκοσμίως – ίσο με 2ετή εκπομπές Ηνωμένου Βασιλείου.

Η μελέτη έρχεται μετά COP30 στη Βραζιλία και το Tropical Forest Forever Facility (TFFF), που χρηματοδοτεί προστασία/αποκατάσταση τροπικών δασών. Τα ευρήματα καθοδηγούν πολιτικές για μέγιστη δέσμευση άνθρακα μέσω έξυπνης αναδάσωσης.

Προοπτικές

Η έρευνα αποδεικνύει ότι έδαφος και θρεπτικά είναι εξίσου κρίσιμα με νερό/φως. Το άζωτο αναδεικνύεται ως μυστικό συστατικό για ταχύτερη αναγέννηση, προσφέροντας φθηνές, φυσικές λύσεις χωρίς περιβαλλοντικούς κινδύνους. Σε εποχή κλιματικής κρίσης, ενισχύει την αξία αναδάσωσης σε αποψιλωμένες εκτάσεις, βοηθώντας στην αποθήκευση δισεκατομμυρίων τόνων CO₂.

Πηγή: Pagenews.gr