Το μεγάλο στοίχημα Τραμπ με Ιράν:Τα δισεκατομμύρια πίσω από τη συμφωνία που μπορεί να αλλάξει τη Μέση Ανατολή

Από την άρση κυρώσεων και τα πετρελαϊκά έσοδα έως το επενδυτικό ταμείο των 300 δισ. δολαρίων, η υπό διαμόρφωση συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες γεωοικονομικές ανακατατάξεις των τελευταίων δεκαετιών

Πριν ακόμη πέσουν οι επίσημες υπογραφές, η νέα συμφωνία που διαπραγματεύεται η κυβέρνηση Τραμπ με το Ιράν έχει ήδη προκαλέσει πολιτικό σεισμό στην Ουάσιγκτον, έντονο προβληματισμό στο Ισραήλ και αυξημένο ενδιαφέρον στις αγορές ενέργειας.

Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι απλό αλλά εξαιρετικά κρίσιμο:

Πόσα χρήματα μπορεί να κερδίσει τελικά η Τεχεράνη από τη νέα συμφωνία;

Παρότι το Μνημόνιο Κατανόησης (Memorandum of Understanding – MOU), το οποίο αναμένεται να υπογραφεί τις επόμενες ημέρες, παραμένει μυστικό, οι πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει δείχνουν ότι η συμφωνία ενδέχεται να ανοίξει για το Ιράν οικονομικές προοπτικές που δεν έχουν υπάρξει από την εποχή της συμφωνίας JCPOA του 2015.

Οι υποστηρικτές της πρωτοβουλίας μιλούν για μια ρεαλιστική στρατηγική αποκλιμάκωσης που συνδέει οικονομικά κίνητρα με αυστηρούς πυρηνικούς περιορισμούς.

Οι επικριτές της, αντίθετα, υποστηρίζουν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ καταλήγει να ακολουθεί τελικά μια παραλλαγή της πολιτικής που ο ίδιος κατήγγειλε όταν αποχώρησε από τη συμφωνία Ομπάμα πριν από χρόνια.

Το πραγματικό έπαθλο δεν είναι τα παγωμένα κεφάλαια αλλά το πετρέλαιο

Παρά τη δημόσια συζήτηση για τα δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια, οι περισσότεροι αναλυτές θεωρούν ότι το μεγαλύτερο οικονομικό όφελος για την Τεχεράνη βρίσκεται αλλού.

Στο πετρέλαιο.

Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, η συμφωνία προβλέπει προσωρινές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις που θα επιτρέψουν στο Ιράν να εξάγει πετρέλαιο κατά τη διάρκεια της 60ήμερης διαπραγματευτικής περιόδου.

Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να αλλάξει δραματικά τα οικονομικά δεδομένα της χώρας.

Για χρόνια, οι αμερικανικές κυρώσεις, οι περιορισμοί στις θαλάσσιες μεταφορές και η διεθνής χρηματοπιστωτική απομόνωση περιόρισαν σημαντικά την ικανότητα του Ιράν να διαθέτει ελεύθερα το πετρέλαιό του στις διεθνείς αγορές.

Εάν οι περιορισμοί αυτοί χαλαρώσουν, η Τεχεράνη θα αποκτήσει άμεση πρόσβαση σε αγοραστές στην Ασία, με κυριότερους την Κίνα, την Ινδία και χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Οι ενεργειακοί αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και μια σχετικά περιορισμένη αύξηση των εξαγωγών μπορεί να αποφέρει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Η μάχη για τα παγωμένα δισεκατομμύρια

Ένα δεύτερο κρίσιμο ζήτημα αφορά τα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.

Ιρανικά μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν ότι η υπογραφή της συμφωνίας θα οδηγήσει σχεδόν άμεσα στην αποδέσμευση σημαντικών ποσών.

Η Ουάσιγκτον απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την εκδοχή.

Αμερικανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι δεν υπάρχει καμία αυτόματη πρόσβαση στα παγωμένα κεφάλαια με μόνη προϋπόθεση την υπογραφή του μνημονίου.

Αντιθέτως, κάθε οικονομικό όφελος θα εξαρτάται από συγκεκριμένα βήματα συμμόρφωσης του Ιράν.

Το μοντέλο που περιγράφει ο Λευκός Οίκος είναι ένα αυστηρά «performance-based agreement» – μια συμφωνία βασισμένη στην απόδοση και στην τήρηση δεσμεύσεων.

Ωστόσο, η διατύπωση ορισμένων σημείων του προσχεδίου αφήνει περιθώρια διαφορετικών ερμηνειών, γεγονός που έχει ήδη προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις στις ΗΠΑ.

Η μεγάλη ανταμοιβή: πλήρης άρση κυρώσεων

Το πραγματικά καθοριστικό στάδιο θα έρθει μόνο εάν οι δύο πλευρές καταλήξουν σε μια συνολική πυρηνική συμφωνία.

Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να προχωρήσουν σε σταδιακή άρση των κυρώσεων βάσει συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος.

Αυτό θα σήμαινε ουσιαστικά την επιστροφή του Ιράν στο διεθνές οικονομικό σύστημα.

Η χώρα θα μπορούσε να αποκτήσει ξανά πρόσβαση:

• στο παγκόσμιο τραπεζικό δίκτυο,
• σε ξένες επενδύσεις,
• σε ενεργειακές συνεργασίες,
• σε διεθνείς ναυτιλιακές υπηρεσίες,
• σε χρηματοδοτικά εργαλεία και κεφάλαια ανάπτυξης.

Για μια οικονομία που βρίσκεται υπό πίεση εδώ και δεκαετίες, μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε στρατηγική μεταβολή ιστορικών διαστάσεων.

Το Ταμείο των 300 δισεκατομμυρίων που αλλάζει τα δεδομένα

Το πιο εντυπωσιακό και πολιτικά εκρηκτικό στοιχείο της συμφωνίας αφορά τη δημιουργία ενός Ταμείου Ανασυγκρότησης και Οικονομικής Ανάπτυξης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Σύμφωνα με πληροφορίες από τις διαπραγματεύσεις, το ταμείο δεν θα χρηματοδοτηθεί από τους Αμερικανούς φορολογούμενους.

Αντίθετα, θα βασιστεί σε ιδιωτικά κεφάλαια, επενδυτικά funds, κρατικά επενδυτικά ταμεία χωρών του Κόλπου, ασιατικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και πολυεθνικές εταιρείες.

Η ιδέα, που φέρεται να προωθήθηκε αρχικά από το Κατάρ, έχει εξελιχθεί σε ένα ευρύτερο σχέδιο οικονομικής ενσωμάτωσης του Ιράν στο διεθνές σύστημα.

Οι τομείς που εξετάζονται περιλαμβάνουν:

• πετρέλαιο και φυσικό αέριο,
• πετροχημική βιομηχανία,
• λιμάνια και logistics,
• αεροδρόμια και αερομεταφορές,
• βαριά βιομηχανία,
• ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,
• αγροτική παραγωγή,
• τουρισμό και υποδομές.

Εάν το σχέδιο υλοποιηθεί, θα πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες επενδυτικές πρωτοβουλίες που έχουν παρουσιαστεί ποτέ στη Μέση Ανατολή.

Γιατί οι χώρες του Κόλπου στηρίζουν το σχέδιο

Πίσω από τη συμφωνία διαμορφώνεται και μια νέα περιφερειακή λογική.

Για τα κράτη του Κόλπου, η οικονομική σταθεροποίηση του Ιράν δεν θεωρείται πλέον μόνο διπλωματικός στόχος.

Αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως εργαλείο γεωπολιτικής σταθερότητας.

Η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα γνωρίζουν ότι μια νέα στρατιωτική κρίση στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στις εξαγωγές ενέργειας, στις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές και στις επενδύσεις.

Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ αποτελεί βασικό στόχο αυτής της στρατηγικής.

Περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου διέρχεται από το συγκεκριμένο πέρασμα.

Η ασφάλεια της περιοχής δεν αποτελεί πλέον μόνο στρατιωτικό ζήτημα.

Αποτελεί ζήτημα παγκόσμιας οικονομικής σταθερότητας.

Το πολιτικό ρίσκο του Τραμπ

Στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, η συμφωνία συνιστά ίσως το μεγαλύτερο γεωπολιτικό ρίσκο της δεύτερης θητείας Τραμπ.

Πολλοί Ρεπουμπλικάνοι που είχαν στηρίξει την αποχώρηση από τη συμφωνία του 2015 θεωρούν ότι οποιαδήποτε οικονομική παραχώρηση προς την Τεχεράνη ενισχύει το ιρανικό καθεστώς.

Παράλληλα, στο Ισραήλ επικρατεί έντονος προβληματισμός για το ενδεχόμενο η οικονομική ενίσχυση του Ιράν να προηγηθεί των οριστικών πυρηνικών δεσμεύσεων.

Η αμερικανική κυβέρνηση απορρίπτει τις αιτιάσεις αυτές.

Υποστηρίζει ότι καμία ουσιαστική οικονομική ανταμοιβή δεν θα δοθεί χωρίς επαληθεύσιμη συμμόρφωση της Τεχεράνης και ότι η συμφωνία είναι αυστηρότερη από κάθε προηγούμενη.

Η γέννηση μιας νέας γεωοικονομικής τάξης;

Πέρα από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις, η συμφωνία ίσως σηματοδοτεί κάτι βαθύτερο.

Για δεκαετίες, η Μέση Ανατολή λειτουργούσε μέσα από τη λογική των κυρώσεων, της στρατιωτικής αποτροπής και των συμμαχιών ασφαλείας.

Το νέο μοντέλο επιχειρεί να χρησιμοποιήσει την οικονομία ως βασικό εργαλείο σταθεροποίησης.

Οι επόμενες 60 ημέρες θα δείξουν εάν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη μπορούν να μετατρέψουν ένα προκαταρκτικό πλαίσιο σε ιστορική συμφωνία.

Όμως ήδη γίνεται σαφές ότι η διαπραγμάτευση δεν αφορά πλέον μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Αφορά τη διαμόρφωση ενός νέου γεωοικονομικού χάρτη στη Μέση Ανατολή, όπου η ισχύς δεν θα μετριέται αποκλειστικά με στρατιωτικούς όρους, αλλά και με την ικανότητα προσέλκυσης κεφαλαίων, επενδύσεων και διεθνούς οικονομικής επιρροής.

Πηγή: pagenews.gr