Μπορεί το Ιράν να ξεφύγει πραγματικά από 40 χρόνια αμερικανικών κυρώσεων;

Η προσωρινή συμφωνία με τις ΗΠΑ ανοίγει παράθυρο οικονομικής ανάσας για την Τεχεράνη, αλλά η πλήρης άρση του πλέγματος κυρώσεων παραμένει ένας μακρύς και δύσκολος δρόμος

Η ενδιάμεση συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν δημιουργεί για πρώτη φορά μετά από χρόνια ένα παράθυρο οικονομικής ανακούφισης για την Τεχεράνη. Ωστόσο, η ιδέα ότι το Ιράν μπορεί να απαλλαγεί γρήγορα από τέσσερις δεκαετίες αμερικανικών και διεθνών κυρώσεων απέχει πολύ από την πραγματικότητα.

Το καθεστώς κυρώσεων που έχει οικοδομηθεί εναντίον του Ιράν είναι ένα από τα πιο σύνθετα στον κόσμο. Δεν αποτελείται μόνο από αποφάσεις ενός προέδρου ή μιας κυβέρνησης. Περιλαμβάνει αμερικανικούς νόμους, προεδρικά διατάγματα, αποφάσεις του Κογκρέσου, μέτρα των Ηνωμένων Εθνών, κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Βρετανίας και περιορισμούς από συμμάχους της Ουάσιγκτον.

Με απλά λόγια, ακόμη κι αν ο Λευκός Οίκος θέλει να κινηθεί γρήγορα, το σύστημα που κρατά το Ιράν οικονομικά περιορισμένο δεν ξηλώνεται με μία υπογραφή.

Τι αλλάζει με την προσωρινή συμφωνία

Με βάση το μνημόνιο 14 σημείων που υπεγράφη την περασμένη εβδομάδα, οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν να ξεκινήσουν διαδικασία χαλάρωσης των κυρώσεων, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης που θα μπορούσε να οδηγήσει σε τελική συμφωνία μέσα σε 60 ημέρες.

Ως πρώτο βήμα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε προσωρινή άδεια που επιτρέπει την παραγωγή, πώληση και μεταφορά ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών και πετρελαϊκών προϊόντων έως τις 21 Αυγούστου.

Η άδεια καλύπτει επίσης τραπεζικές, ασφαλιστικές και ναυτιλιακές συναλλαγές που συνδέονται με αυτές τις δραστηριότητες, δίνοντας στην Τεχεράνη ταχύτερη πρόσβαση σε έσοδα από το πετρέλαιο.

Για το Ιράν, αυτό σημαίνει άμεση οικονομική ανάσα.

Για τις αγορές, σημαίνει πιθανή αύξηση της προσφοράς πετρελαίου.

Για την Ουάσιγκτον, σημαίνει ένα μεγάλο πολιτικό ρίσκο.

Γιατί οι κυρώσεις δεν φεύγουν εύκολα

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι κυρώσεις κατά του Ιράν δεν είναι ενιαίες.

Άλλες επιβλήθηκαν με προεδρικά διατάγματα και μπορούν θεωρητικά να ανασταλούν ή να καταργηθούν πιο εύκολα. Άλλες όμως έχουν ψηφιστεί από το Κογκρέσο και απαιτούν νέα νομοθετική διαδικασία για να αλλάξουν.

Αυτό καθιστά το πολιτικό πεδίο εξαιρετικά δύσκολο.

Χιλιάδες φυσικά πρόσωπα, εταιρείες, πλοία, αεροσκάφη, τράπεζες και οργανισμοί έχουν ενταχθεί σε λίστες κυρώσεων όλα αυτά τα χρόνια. Η εξέταση κάθε περίπτωσης, η διαγραφή ονομάτων και η αποκατάσταση εμπορικών σχέσεων μπορεί να χρειαστούν μήνες ή ακόμη και χρόνια.

Η προσωρινή άδεια μπορεί να ανοίγει έναν διάδρομο. Δεν κατεδαφίζει όμως το τείχος.

Το Κογκρέσο μπορεί να γίνει το μεγάλο εμπόδιο

Η μεγαλύτερη πολιτική δυσκολία για τον Τραμπ βρίσκεται στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών.

Πολλοί βουλευτές και γερουσιαστές αντιμετωπίζουν με βαθιά καχυποψία οποιαδήποτε προσπάθεια προσέγγισης με την Τεχεράνη. Οι κυρώσεις που συνδέονται με τη Χαμάς, τη Χεζμπολάχ και τους Χούθι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες, καθώς εμπίπτουν στην αμερικανική αντιτρομοκρατική πολιτική.

Οποιαδήποτε προσπάθεια αποδυνάμωσης αυτών των περιορισμών μπορεί να προκαλέσει σκληρή πολιτική σύγκρουση στο Κογκρέσο.

Και αυτό σημαίνει ότι η οικονομική ανακούφιση του Ιράν μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή, αν δεν υπάρξει ευρύτερη πολιτική συμφωνία στην Ουάσιγκτον.

Πόσα μπορεί να κερδίσει το Ιράν

Η προσωρινή χαλάρωση των κυρώσεων μπορεί να αποφέρει στην Τεχεράνη έως και 3 δισεκατομμύρια δολάρια σε πρόσθετα έσοδα μέσα στους επόμενους δύο μήνες, κυρίως μέσω αυξημένων πωλήσεων πετρελαίου.

Εάν η άρση των κυρώσεων γίνει μόνιμη και ευρύτερη, τα ετήσια οφέλη για την ιρανική οικονομία θα μπορούσαν να φτάσουν σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.

Το Ιράν θα μπορούσε να πουλά πετρέλαιο σε περισσότερους αγοραστές, να εξασφαλίζει καλύτερες τιμές, να προσελκύει ξένες επενδύσεις και να αποκτήσει πρόσβαση σε κεφάλαια που για χρόνια ήταν ουσιαστικά παγωμένα.

Όμως όλα αυτά προϋποθέτουν κάτι που σήμερα δεν υπάρχει: εμπιστοσύνη.

Ο φόβος για τους Φρουρούς της Επανάστασης

Οι επικριτές της συμφωνίας προειδοποιούν ότι τα πρόσθετα έσοδα μπορεί να ενισχύσουν όχι μόνο την ιρανική οικονομία, αλλά και τους στρατιωτικούς και παραστρατιωτικούς μηχανισμούς της χώρας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, το οποίο οι ΗΠΑ θεωρούν κεντρικό πυλώνα της ιρανικής περιφερειακής ισχύος.

Το ερώτημα που θα τεθεί στην Ουάσιγκτον είναι απλό αλλά εκρηκτικό:

Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι τα νέα έσοδα δεν θα καταλήξουν σε οργανώσεις και δίκτυα που οι ΗΠΑ θεωρούν απειλή για τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής;

Γιατί οι εταιρείες μπορεί να μείνουν μακριά

Ακόμη και αν οι κυβερνήσεις χαλαρώσουν τις κυρώσεις, οι επιχειρήσεις δεν είναι βέβαιο ότι θα επιστρέψουν γρήγορα στο Ιράν.

Τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, ναυτιλιακοί όμιλοι και πολυεθνικές έχουν περάσει δεκαετίες αποφεύγοντας την ιρανική αγορά λόγω του κινδύνου προστίμων και κυρώσεων.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο τι ισχύει σήμερα. Είναι τι μπορεί να ισχύει αύριο.

Πολλές εταιρείες φοβούνται ότι μια μελλοντική αμερικανική κυβέρνηση θα μπορούσε να επαναφέρει τις κυρώσεις, αφήνοντάς τες εκτεθειμένες. Αυτό ακριβώς είχε συμβεί μετά την προηγούμενη πυρηνική συμφωνία, όταν η αποχώρηση των ΗΠΑ ανέτρεψε τα επιχειρηματικά σχέδια πολλών ευρωπαϊκών εταιρειών.

Γι’ αυτό οι μεγάλες επενδύσεις δύσκολα θα επιστρέψουν πριν υπάρξουν ισχυρές νομικές και πολιτικές εγγυήσεις.

Δεν αρκεί μόνο η Ουάσιγκτον

Ακόμη κι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρήσουν σε ευρύτερη άρση κυρώσεων, το Ιράν δεν θα επανενταχθεί αυτόματα στην παγκόσμια οικονομία.

Υπάρχουν ακόμη περιορισμοί από τα Ηνωμένα Έθνη, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Βρετανία και άλλους διεθνείς παράγοντες.

Η πλήρης οικονομική επιστροφή του Ιράν προϋποθέτει ευρύτερο διεθνή συντονισμό. Και αυτό απαιτεί χρόνο, διπλωματία και πολιτική σταθερότητα.

Το μεγάλο γεωπολιτικό διακύβευμα

Η διαδικασία χαλάρωσης των κυρώσεων μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.

Για την Τεχεράνη, είναι μια ευκαιρία να αναζωογονήσει μια οικονομία που έχει πληγεί από δεκαετίες απομόνωσης, κυρώσεων και πολέμων.

Για τις διεθνείς αγορές ενέργειας, η επιστροφή μεγαλύτερων ποσοτήτων ιρανικού πετρελαίου μπορεί να επηρεάσει τις τιμές και να αυξήσει την προσφορά.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως, η συμφωνία είναι ένα στοίχημα υψηλού ρίσκου. Αν πετύχει, μπορεί να αλλάξει τη σχέση με έναν ιστορικό αντίπαλο. Αν αποτύχει, μπορεί να ενισχύσει την άποψη ότι η Τεχεράνη χρησιμοποιεί τη διπλωματία μόνο για να κερδίζει χρόνο και χρήμα.

Η προσωρινή συμφωνία αποτελεί τη μεγαλύτερη μετατόπιση της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στο Ιράν εδώ και χρόνια.

Ωστόσο, οι προσδοκίες για άμεση οικονομική μεταμόρφωση είναι υπερβολικές.

Το πλέγμα κυρώσεων οικοδομήθηκε επί 40 χρόνια από διαφορετικές κυβερνήσεις, διαφορετικά Κογκρέσα και διαφορετικές διεθνείς κρίσεις. Δεν μπορεί να αποσυναρμολογηθεί μέσα σε 60 ημέρες.

Βραχυπρόθεσμα, το Ιράν θα δει περισσότερα έσοδα από πετρέλαιο και καλύτερη πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα.

Μακροπρόθεσμα, όμως, η πραγματική ανάκαμψη θα εξαρτηθεί από κάτι πολύ πιο δύσκολο: αν οι ΗΠΑ και το Ιράν καταφέρουν να μετατρέψουν μια εύθραυστη προσωρινή συμφωνία σε μόνιμο πολιτικό και οικονομικό διακανονισμό.

Μέχρι τότε, η Τεχεράνη μπορεί να πάρει ανάσα.

Αλλά δεν έχει ακόμη δραπετεύσει από τις κυρώσεις.

Πηγή: pagenews.gr