Αναθεώρηση Συντάγματος: Στο τραπέζι τα κωλύματα εκλογιμότητας–Η ΝΔ προτείνει μεγαλύτερη ευελιξία για τη Βουλή

Η αναθεώρηση του Συντάγματος εισέρχεται σε μία από τις πλέον κρίσιμες θεσμικές της φάσεις, καθώς η Επιτροπή Αναθεώρησης της Βουλής συζητά τις αλλαγές στα άρθρα 56 και 57, που καθορίζουν τα κωλύματα εκλογιμότητας και τα ασυμβίβαστα του βουλευτικού αξιώματος.

Πρόκειται για μία παρέμβαση που, αν εγκριθεί, θα μεταβάλει τον τρόπο με τον οποίο ρυθμίζονται οι προϋποθέσεις συμμετοχής στις εκλογές και άσκησης του βουλευτικού αξιώματος, μεταφέροντας σημαντικό μέρος της σχετικής ρύθμισης από το ίδιο το Σύνταγμα στον κοινό νομοθέτη.

Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας

Η κυβερνητική πρόταση κινείται σε δύο βασικούς άξονες.

Πρώτον, προτείνεται να παραμείνουν στο Σύνταγμα μόνο οι γενικές αρχές που διέπουν τα κωλύματα εκλογιμότητας και τα ασυμβίβαστα, ενώ ο αναλυτικός κατάλογος των περιπτώσεων να καθορίζεται πλέον με κοινό νόμο.

Δεύτερον, προβλέπεται ότι οι αλλαγές στις σχετικές διατάξεις θα εφαρμόζονται από τις μεθεπόμενες εθνικές εκλογές, ώστε να αποφεύγονται αιφνιδιασμοί και να διασφαλίζεται η θεσμική σταθερότητα.

Κατ’ εξαίρεση, μια αλλαγή θα μπορεί να ισχύσει ήδη από τις αμέσως επόμενες εκλογές μόνο εφόσον ο σχετικός νόμος εγκριθεί με πλειοψηφία δύο τρίτων (2/3) του συνόλου των βουλευτών, εξασφαλίζοντας έτσι ευρεία πολιτική συναίνεση.

Τι αλλάζει στην πράξη

Τα άρθρα 56 και 57 του Συντάγματος αποτελούν σήμερα ένα από τα πιο αυστηρά θεσμικά φίλτρα για τη συμμετοχή στις εκλογές και την άσκηση του βουλευτικού αξιώματος.

Η προτεινόμενη αναθεώρηση δεν καταργεί τα κωλύματα ούτε τα ασυμβίβαστα. Μεταβάλλει όμως τον τρόπο με τον οποίο αυτά θα καθορίζονται στο μέλλον, επιτρέποντας στη Βουλή να προσαρμόζει ευκολότερα το θεσμικό πλαίσιο στις νέες κοινωνικές και επαγγελματικές πραγματικότητες, χωρίς να απαιτείται κάθε φορά νέα συνταγματική αναθεώρηση.

Η θεσμική λογική της μεταρρύθμισης

Σύμφωνα με τη φιλοσοφία της κυβερνητικής πρότασης, το Σύνταγμα πρέπει να περιλαμβάνει τις θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος και όχι εκτενείς καταλόγους ειδικών περιπτώσεων που ενδέχεται να χρειάζονται συχνές προσαρμογές.

Η μεταφορά των ειδικών ρυθμίσεων στον κοινό νόμο θεωρείται ότι προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στον νομοθέτη, διατηρώντας παράλληλα τις συνταγματικές εγγυήσεις μέσω της πρόβλεψης αυξημένων κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών όπου απαιτείται.

Η συζήτηση, ωστόσο, δεν είναι μόνο νομική αλλά βαθιά πολιτική.

Τα κωλύματα εκλογιμότητας αποτελούν διαχρονικά πεδίο αντιπαράθεσης, καθώς συνδέονται άμεσα με τη διαφάνεια, τη σύγκρουση συμφερόντων και την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών στο εκλέγεσθαι.

Υποστηρικτές της αναθεώρησης εκτιμούν ότι το ισχύον πλαίσιο είναι υπερβολικά άκαμπτο και δυσκολεύει την προσαρμογή στις σύγχρονες ανάγκες της δημόσιας ζωής.

Από την άλλη πλευρά, αρκετοί συνταγματολόγοι επισημαίνουν ότι η απομάκρυνση κρίσιμων εγγυήσεων από το επίπεδο του Συντάγματος προς τον κοινό νόμο αυξάνει το περιθώριο μεταβολών από τις εκάστοτε κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες, γεγονός που απαιτεί ιδιαίτερη θεσμική προσοχή.

Η αναθεώρηση των άρθρων 56 και 57 αποτελεί μία από τις πιο ουσιαστικές θεσμικές παρεμβάσεις της τρέχουσας συνταγματικής διαδικασίας, καθώς επαναπροσδιορίζει τη σχέση μεταξύ Συντάγματος και κοινού νομοθέτη. Πέρα από τις τεχνικές αλλαγές, η συζήτηση ανοίγει ένα ευρύτερο ερώτημα για το πώς πρέπει να λειτουργεί η σύγχρονη κοινοβουλευτική δημοκρατία: με αυστηρούς συνταγματικούς κανόνες που δύσκολα μεταβάλλονται ή με μεγαλύτερη νομοθετική ευελιξία υπό την προϋπόθεση ευρύτερων πολιτικών συναινέσεων. Η τελική ισορροπία που θα διαμορφωθεί δεν θα επηρεάσει μόνο τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική δημοκρατία θα προσαρμόζεται στις προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.