Οι δασμοί επιστρέφουν δυναμικά – Το νέο πεδίο μάχης του παγκόσμιου εμπορίου

Η εποχή της παγκοσμιοποίησης δίνει τη θέση της σε ένα νέο μοντέλο «επιλεκτικού ελεύθερου εμπορίου». Οι δασμοί επιστρέφουν ως εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος, οι αλυσίδες εφοδιασμού αναδιατάσσονται και οι μεγαλύτερες οικονομίες διαπραγματεύονται πλέον την πρόσβαση στις αγορές με πολιτικούς όρους.

Η διεθνής οικονομία διανύει μία από τις μεγαλύτερες μεταβάσεις από τη δημιουργία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (WTO) το 1995. Η επιστροφή των υψηλών δασμών, με αιχμή τις πολιτικές της δεύτερης κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ, αμφισβητεί το μοντέλο του ανοικτού εμπορίου που κυριάρχησε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οι εμπορικοί φραγμοί δεν αποτελούν πλέον εξαίρεση αλλά τμήμα της γεωπολιτικής στρατηγικής των μεγάλων δυνάμεων.

Οι αριθμοί δείχνουν την αλλαγή

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (WTO) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ):

• Το παγκόσμιο εμπόριο αγαθών αντιστοιχεί πλέον σε περίπου 57% του παγκόσμιου ΑΕΠ, έναντι περίπου 61% πριν από την πανδημία.
• Πάνω από 3.000 νέοι περιορισμοί στο εμπόριο εφαρμόστηκαν διεθνώς την τελευταία διετία.
• Οι άμεσες ξένες επενδύσεις παραμένουν περίπου 20%-25% χαμηλότερες από τα προ πανδημίας επίπεδα.
• Οι κυβερνήσεις επενδύουν πλέον περισσότερο σε πολιτικές «friend-shoring» και «near-shoring», μεταφέροντας παραγωγή σε φιλικές χώρες.

Ο Τραμπ επαναφέρει τον προστατευτισμό

Η μεγάλη καμπή ήρθε το 2025, όταν η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε εκτεταμένους νέους δασμούς σε εισαγόμενα προϊόντα.

Δεν επηρεάστηκαν μόνο η Κίνα και άλλοι γεωπολιτικοί ανταγωνιστές των ΗΠΑ.

Αντίστοιχα μέτρα επιβλήθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στην Ιαπωνία, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στον Καναδά και στο Μεξικό, αποδεικνύοντας ότι πλέον ακόμη και οι παραδοσιακοί σύμμαχοι αντιμετωπίζονται μέσα από το πρίσμα της οικονομικής διαπραγμάτευσης.

Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα δηλώσει:«Tariffs are making America rich again.»

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι δασμοί προστατεύουν την αμερικανική βιομηχανία, ενισχύουν την παραγωγή και περιορίζουν την εξάρτηση από ανταγωνιστικές οικονομίες.

Οι οικονομολόγοι διαφωνούν

Η εικόνα όμως είναι πιο σύνθετη.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ έχει προειδοποιήσει ότι:«Ο κατακερματισμός του παγκόσμιου εμπορίου θα μειώσει την παραγωγικότητα και θα αυξήσει τις πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς.»

Αντίστοιχα, η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, έχει τονίσει ότι:«Οι εμπορικοί περιορισμοί αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την παγκόσμια ανάπτυξη.»

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Peterson Institute for International Economics, το μεγαλύτερο μέρος του κόστους των αμερικανικών δασμών μετακυλίεται τελικά στους ίδιους τους Αμερικανούς καταναλωτές μέσω υψηλότερων τιμών.

Οι μεγάλοι κερδισμένοι

Το νέο περιβάλλον δημιουργεί όμως και ευκαιρίες.

Χώρες όπως:

• Ινδία
• Βιετνάμ
• Μεξικό
• Ινδονησία
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα

προσελκύουν ολοένα περισσότερες επενδύσεις καθώς πολλές πολυεθνικές επιχειρήσεις μεταφέρουν μέρος της παραγωγής τους εκτός Κίνας.

Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως China+1 Strategy, με τις επιχειρήσεις να δημιουργούν δεύτερη παραγωγική βάση ώστε να μειώσουν τους γεωπολιτικούς κινδύνους.

Οι τομείς που επηρεάζονται περισσότερο

Οι νέοι δασμοί έχουν τις μεγαλύτερες επιπτώσεις σε:

• αυτοκινητοβιομηχανία
• ημιαγωγούς (chips)
• τεχνητή νοημοσύνη
• ηλεκτρικά οχήματα
• μπαταρίες
• σπάνιες γαίες
• χάλυβα και αλουμίνιο
• αγροτικά προϊόντα
• φαρμακευτικές πρώτες ύλες

Δεν πρόκειται πλέον μόνο για εμπορικό ανταγωνισμό αλλά για ανταγωνισμό τεχνολογικής και βιομηχανικής κυριαρχίας.

Το WTO χάνει την επιρροή του

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου δυσκολεύεται πλέον να επιβάλει τους κανόνες του.

Οι μεγάλες οικονομίες προτιμούν διμερείς συμφωνίες αντί πολυμερών διαδικασιών.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν:

• η νέα συμφωνία Ε.Ε.–Ινδίας,
• η συμφωνία Ε.Ε.–Mercosur,
• οι νέες διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ινδίας,
• οι ενεργειακές συμφωνίες ΗΠΑ–Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Από το free trade στο “strategic trade”

Αναλυτές της Oxford Economics, του CSIS και του Peterson Institute εκτιμούν ότι ο κόσμος μεταβαίνει από το μοντέλο του free trade σε ένα νέο μοντέλο strategic trade.

Δηλαδή, το εμπόριο δεν βασίζεται πλέον αποκλειστικά στην οικονομική αποδοτικότητα, αλλά και στην ασφάλεια, στις συμμαχίες, στην ενεργειακή αυτάρκεια και στον έλεγχο κρίσιμων τεχνολογιών.

Το νέο οικονομικό τοπίο

Η παγκοσμιοποίηση δεν τελειώνει.

Γίνεται όμως περισσότερο περιφερειακή, περισσότερο πολιτική και σαφώς λιγότερο προβλέψιμη.

Οι δασμοί επιστρέφουν ως εργαλείο οικονομικής ισχύος, οι κυβερνήσεις επαναφέρουν βιομηχανικές πολιτικές και οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να σχεδιάζουν τις επενδύσεις τους όχι μόνο με οικονομικά αλλά και με γεωπολιτικά κριτήρια.

Το νέο παγκόσμιο εμπόριο δεν καταργεί την ελεύθερη αγορά. Την καθιστά όμως προνόμιο όσων διαθέτουν τη μεγαλύτερη γεωπολιτική επιρροή και τη δυνατότητα να διαπραγματεύονται από θέση ισχύος.

Πηγή: pagenews.gr