Το Ισραήλ αλλάζει γραμμή στη Συρία: Από τους βομβαρδισμούς στο deal με Δαμασκό – Ο ρόλος Τραμπ και Τουρκίας

Μετά το πλήγμα στην αεροπορική βάση Abu al-Duhur, το Ισραήλ επιχειρεί αποκλιμάκωση με Συρία και Τουρκία και επαναφέρει στο τραπέζι μια συμφωνία ασφαλείας με τη Δαμασκό – Στο επίκεντρο ο επικεφαλής της Μοσάντ Ρόμαν Γκόφμαν και η αποκατάσταση των σχέσεων με τον ισχυρό απεσταλμένο του Τραμπ, Τομ Μπάρακ

Μια σημαντική αναπροσαρμογή της στρατηγικής του στη Συρία επιχειρεί το Ισραήλ, λίγες ημέρες μετά τον βομβαρδισμό της αεροπορικής βάσης Abu al-Duhur στη βορειοδυτική Συρία, που έφερε τις σχέσεις του με την Τουρκία σε νέο σημείο έντασης και προκάλεσε ασυνήθιστα σκληρή αντίδραση από την Ουάσιγκτον.

Σύμφωνα με το Al-Monitor, η ισραηλινή ηγεσία εξετάζει πλέον τρόπους αποκλιμάκωσης τόσο με τη Δαμασκό όσο και με την Άγκυρα, ενώ παράλληλα επιδιώκει να αναθερμάνει την προσπάθεια για μια συμφωνία ασφαλείας Ισραήλ–Συρίας.

Στην καρδιά αυτής της προσπάθειας βρίσκεται ο επικεφαλής της Μοσάντ, Ρόμαν Γκόφμαν, ο οποίος έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στις επαφές.

Η αλλαγή δεν σημαίνει ότι το Ισραήλ εγκαταλείπει τις «κόκκινες γραμμές» του στη Συρία. Δείχνει, όμως, ότι η κυβέρνηση Νετανιάχου αντιλαμβάνεται πως η συνέχιση μιας ανεξέλεγκτης στρατιωτικής κλιμάκωσης μπορεί να τη φέρει ταυτόχρονα απέναντι στη Δαμασκό, την Τουρκία και —κυρίως— την κυβέρνηση Τραμπ.

Το Abu al-Duhur άλλαξε το παιχνίδι

Η καμπή ήρθε στις 18 Αυγούστου, όταν το Ισραήλ βομβάρδισε την αεροπορική βάση Abu al-Duhur, περίπου 70 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα.

Το Ισραήλ υποστήριξε ότι η Δαμασκός βρισκόταν κοντά στο να επιτρέψει την ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων στη βάση και ότι μια τέτοια εξέλιξη θα παραβίαζε τις ισραηλινές κόκκινες γραμμές ασφαλείας.

Η Συρία και η Τουρκία απέρριψαν αυτή την εκδοχή. Ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι δήλωσε ότι δεν υπήρχε σχέδιο δημιουργίας μόνιμης τουρκικής στρατιωτικής βάσης και ότι η παρουσία Τούρκων αξιωματικών εντασσόταν στην ευρύτερη συνεργασία για εκπαίδευση και ανταλλαγή τεχνογνωσίας.

Η ισραηλινή επιδρομή προκάλεσε όμως και κάτι περισσότερο: έφερε στην επιφάνεια τη δυσαρέσκεια της κυβέρνησης Τραμπ.

Ο Μπάρακ «άδειασε» δημόσια το Ισραήλ

Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία και πρέσβης στην Τουρκία Τομ Μπάρακ χαρακτήρισε το ισραηλινό χτύπημα «περιττή κλιμάκωση».

Παράλληλα, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ εργάζονται για τη δημιουργία μηχανισμού αποτροπής συγκρούσεων μεταξύ Ισραήλ, Τουρκίας και Συρίας.

Η δημόσια αντιπαράθεση έγινε ακόμη εντονότερη όταν ο Μπάρακ υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον δεν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για το πλήγμα. Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς αμφισβήτησε αυτή την εκδοχή, υποστηρίζοντας ότι οι σχετικές πληροφορίες είχαν κοινοποιηθεί στις ΗΠΑ. Για το Ισραήλ, η σύγκρουση με έναν άνθρωπο που διαθέτει απευθείας πρόσβαση στον Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι αμελητέα υπόθεση.

Και αυτό φαίνεται να αποτελεί έναν από τους παράγοντες πίσω από τη νέα προσπάθεια αποκλιμάκωσης.

Ο άνθρωπος-κλειδί της Μοσάντ

Ο Ρόμαν Γκόφμαν έχει ήδη ανοίξει έναν εξαιρετικά σημαντικό δίαυλο επικοινωνίας με τη νέα συριακή ηγεσία.

Στις 14 Αυγούστου, τέσσερις ημέρες πριν από το ισραηλινό πλήγμα, ο επικεφαλής της Μοσάντ είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Σύρο υπουργό Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι.

Ήταν μία από τις υψηλότερου επιπέδου απευθείας επαφές μεταξύ Ισραήλ και της κυβέρνησης του Άχμεντ αλ-Σάραα.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, κυρίαρχο θέμα ήταν η αυξανόμενη τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία, η παροχή οπλικών συστημάτων και drones και γενικότερα η στρατιωτική συνεργασία Άγκυρας–Δαμασκού.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό: ακόμη και την ώρα που το Ισραήλ χρησιμοποιεί στρατιωτική ισχύ μέσα στη Συρία, διατηρεί ταυτόχρονα ανοιχτό έναν μυστικό ή ημιεπίσημο πολιτικό δίαυλο με τη Δαμασκό.

Η μεγάλη στροφή: Επιστρέφει το σχέδιο συμφωνίας ασφαλείας

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το έδαφος για μια συμφωνία υπήρχε ήδη.

Ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών αποκάλυψε ότι οι δύο πλευρές είχαν φτάσει στις αρχές του έτους πολύ κοντά σε συμφωνία και είχαν ουσιαστικά συμφωνήσει «στα χαρτιά» στα περισσότερα ζητήματα.

Οι συνομιλίες πάγωσαν μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν και η επικοινωνία διακόπηκε εκ νέου μετά τον βομβαρδισμό του Abu al-Duhur. Παρ’ όλα αυτά, η Δαμασκός εκτιμά ότι οι διαπραγματεύσεις μπορούν να ξαναρχίσουν σύντομα.

«Πιστεύουμε ότι πρέπει να υπάρχει επικοινωνία, ιδιαίτερα με μια πλευρά που απειλεί διαρκώς την ασφάλεια της Συρίας», δήλωσε ο Σαϊμπάνι, ξεκαθαρίζοντας ταυτόχρονα ότι σήμερα η συριακή κυβέρνηση δεν εμπιστεύεται το Ισραήλ.

Τι θα μπορούσε να περιλαμβάνει το deal

Μια ενδεχόμενη συμφωνία δεν θα ισοδυναμούσε αυτομάτως με πλήρη ειρήνη ή εξομάλυνση των διμερών σχέσεων.

Το υπό συζήτηση μοντέλο προβλέπει κυρίως ένα νέο καθεστώς ασφαλείας στη νότια Συρία.

Σύμφωνα με όσα έχει περιγράψει η συριακή πλευρά, εξετάζονται διαφορετικές ζώνες ασφαλείας κοντά στα σύνορα: μία ουδέτερη ζώνη με παρουσία μόνο δυνάμεων του ΟΗΕ και άλλες περιοχές στις οποίες οι συριακές δυνάμεις θα μπορούν να αναπτύσσονται με διαφορετικά επίπεδα στρατιωτικής ισχύος.

Η Δαμασκός θέτει δύο βασικές απαιτήσεις: να σταματήσουν οι ισραηλινές επιδρομές και να υπάρξει σύνδεση της συμφωνίας με την αποχώρηση του Ισραήλ από συριακά εδάφη που κατέλαβε μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ.

Και εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες της διαπραγμάτευσης.

Το αγκάθι των Υψιπέδων του Γκολάν

Πίσω από οποιαδήποτε συμφωνία ασφαλείας παραμένει το πολύ μεγαλύτερο ζήτημα του Γκολάν.

Το Ισραήλ κατέλαβε τα Υψίπεδα του Γκολάν το 1967 και τα προσάρτησε το 1981. Η κυβέρνηση Τραμπ αναγνώρισε το 2019 την ισραηλινή κυριαρχία στην περιοχή.

Η Δαμασκός, αντίθετα, δεν εγκαταλείπει τη διεκδίκησή της.

Ο ίδιος ο πρόεδρος Άχμεντ αλ-Σάραα έχει δηλώσει ότι επιδιώκει συμφωνία ασφαλείας με το Ισραήλ η οποία θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να ανοίξει τον δρόμο για ευρύτερη ειρήνη, χωρίς όμως η Συρία να παραιτηθεί από τα δικαιώματά της στο Γκολάν.

Άρα το άμεσο deal είναι περισσότερο ένας μηχανισμός διαχείρισης της σύγκρουσης παρά επίλυσης της ιστορικής διαφοράς.

Και στη μέση βρίσκεται η Τουρκία

Υπάρχει όμως ένας τρίτος παίκτης χωρίς τον οποίο καμία νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Συρία δεν μπορεί πλέον να λειτουργήσει: η Τουρκία.

Μετά την πτώση του Άσαντ, η Άγκυρα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους υποστηρικτές της νέας συριακής κυβέρνησης. Τουρκία και Συρία έχουν διευρύνει τη συνεργασία τους σε εκπαίδευση, άμυνα και ασφάλεια και συμφώνησαν πρόσφατα στη δημιουργία Ανώτατου Στρατηγικού Συμβουλίου.

Για το Ισραήλ, η προοπτική μόνιμων τουρκικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων βαθύτερα στη Συρία αποτελεί κόκκινη γραμμή.

Για τη Δαμασκό, όμως, η τουρκική βοήθεια είναι κρίσιμη για την ανοικοδόμηση των ενόπλων δυνάμεων.

Ο Σαϊμπάνι το έχει καταστήσει σαφές: η Συρία είναι ευγνώμων για την τουρκική βοήθεια και δεν σκοπεύει να την εγκαταλείψει.

Έτσι, το πρόβλημα μετατρέπεται σε γεωπολιτικό τρίγωνο Ισραήλ–Συρίας–Τουρκίας, με τις ΗΠΑ στον ρόλο του διαιτητή.

Η πολιτική διάσταση για τον Νετανιάχου

Το Al-Monitor προσθέτει και μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εσωτερική πολιτική παράμετρο.

Ισραηλινή πολιτική πηγή εκτιμά ότι η στροφή προς την αποκλιμάκωση μπορεί να συνδέεται και με την επιθυμία του Μπενιαμίν Νετανιάχου να αποκαταστήσει τις σχέσεις με τον Λευκό Οίκο και να εξασφαλίσει την πολιτική στήριξη του Τραμπ ενόψει της εκλογικής μάχης στο Ισραήλ.

Η εκτίμηση αυτή δεν αποτελεί επιβεβαιωμένο κίνητρο της ισραηλινής κυβέρνησης και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πολιτική ανάγνωση πηγής. Ωστόσο, το γεγονός ότι ο Τραμπ πιέζει εδώ και καιρό για συμφωνία Ισραήλ–Συρίας προσθέτει βάρος στη συζήτηση.

Άλλωστε, ο ίδιος ο Μπάρακ έχει αφήσει αιχμές ότι η ισραηλινή επιδρομή μπορεί να συνδέεται με εσωτερικούς πολιτικούς υπολογισμούς του Νετανιάχου — ισχυρισμός που προκάλεσε έντονη αντίδραση από την ισραηλινή πλευρά.

 Ο Τραμπ επιχειρεί να ξαναγράψει τον χάρτη της μετα-Άσαντ Συρίας

Η αλλαγή τόνου του Ισραήλ δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπει τη στρατηγική της στρατιωτικής αποτροπής. Σημαίνει ότι αρχίζει να αναγνωρίζει τα όριά της.

Η νέα Συρία δεν είναι πλέον το πεδίο στο οποίο Ιράν, Ρωσία και Ισραήλ λειτουργούσαν με τους παλιούς κανόνες. Η ρωσική επιρροή έχει περιοριστεί, η ιρανική παρουσία έχει υποστεί ισχυρό πλήγμα και η Τουρκία έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο στρατηγικό βάρος.

Το Ισραήλ καλείται επομένως να επιλέξει ανάμεσα στη διαρκή στρατιωτική επιβολή και σε ένα σύστημα συμφωνημένων «κόκκινων γραμμών».

Η Ουάσιγκτον φαίνεται να προτιμά ξεκάθαρα το δεύτερο.

Ένα deal Ισραήλ–Συρίας, μαζί με έναν αποτελεσματικό μηχανισμό αποτροπής σύγκρουσης Ισραήλ–Τουρκίας, θα μπορούσε να δημιουργήσει μια εντελώς νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το ερώτημα είναι αν Ισραήλ, Τουρκία και Συρία μπορούν να συμφωνήσουν πού τελειώνει η ασφάλεια του ενός και πού αρχίζει η κυριαρχία του άλλου.

Πηγή: pagenews.gr