Άλαν Γκρίνσπαν: Η βαριά κληρονομιά του «μάγου» της Fed
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 18 '
Πηγή Φωτογραφίας: Reuters/Άλαν Γκρίνσπαν: Η βαριά κληρονομιά του «μάγου» της Fed
Ο Άλαν Γκρίνσπαν δεν υπήρξε απλώς ένας ακόμη πρόεδρος της Federal Reserve. Για σχεδόν δύο δεκαετίες, από το 1987 έως το 2006, έγινε το πρόσωπο της αμερικανικής νομισματικής πολιτικής, ο άνθρωπος που οι αγορές παρακολουθούσαν λέξη προς λέξη, αναζητώντας πίσω από κάθε φράση του μια ένδειξη για την επόμενη κίνηση των επιτοκίων. Η θητεία του στη Fed ξεκίνησε σε μια περίοδο αβεβαιότητας και ολοκληρώθηκε λίγο πριν από τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση που θα άλλαζε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η παγκόσμια οικονομία έβλεπε τις τράπεζες, τα στεγαστικά δάνεια και την αυτορρύθμιση των αγορών.
Η είδηση του θανάτου του σε ηλικία 100 ετών επανέφερε στο προσκήνιο το μεγάλο ερώτημα: ποια είναι τελικά η πραγματική κληρονομιά του Άλαν Γκρίνσπαν; Ήταν ο διορατικός τεχνοκράτης που κράτησε την αμερικανική οικονομία σε τροχιά ανάπτυξης ή ο κεντρικός τραπεζίτης που δεν είδε έγκαιρα τους κινδύνους μιας υπερθερμασμένης χρηματοπιστωτικής μηχανής; Η απάντηση δεν είναι βολική, γιατί δεν χωρά σε ένα απλό σχήμα επιτυχίας ή αποτυχίας.
Ο άνθρωπος που έγινε συνώνυμο της Fed
Στην αμερικανική οικονομική ιστορία ελάχιστοι μη εκλεγμένοι αξιωματούχοι απέκτησαν τόσο μεγάλη δημόσια επιρροή όσο ο Γκρίνσπαν. Η Wall Street γνώριζε πάντα ότι η Fed μπορούσε να καθορίζει τις διαθέσεις των αγορών, όμως επί Γκρίνσπαν αυτή η γνώση πέρασε και στο ευρύτερο κοινό. Η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ δεν ήταν πλέον ένας απομακρυσμένος θεσμός τεχνοκρατών. Ήταν ένας οργανισμός που μπορούσε να επηρεάσει τα στεγαστικά δάνεια, την ανεργία, τις επενδύσεις, τη χρηματιστηριακή ευφορία και τελικά την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.
Το όνομά του συνδέθηκε με μια εποχή κατά την οποία η αμερικανική οικονομία γνώρισε ισχυρή ανάπτυξη, χαμηλό πληθωρισμό και μεγάλη επέκταση των αγορών. Η δεκαετία του 1990 θεωρήθηκε από πολλούς η χρυσή περίοδος του αμερικανικού καπιταλισμού, με την τεχνολογική πρόοδο να ενισχύει την παραγωγικότητα και τις επιχειρήσεις να αξιοποιούν τις νέες δυνατότητες της ψηφιακής οικονομίας. Ο Γκρίνσπαν διέκρινε νωρίς ότι η τεχνολογία μπορούσε να αυξήσει την παραγωγικότητα χωρίς να προκαλέσει άμεση έκρηξη πληθωρισμού, μια εκτίμηση που τότε δεν ήταν αυτονόητη.
Το κρίσιμο σημείο είναι πως ο Γκρίνσπαν δεν έγινε ισχυρός μόνο επειδή κρατούσε τα επιτόκια. Έγινε ισχυρός επειδή οι αγορές πίστευαν ότι καταλάβαινε καλύτερα από όλους τον παλμό της οικονομίας.
Από το κραχ του 1987 στη φράση «παράλογη ευφορία»
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία του ήρθε σχεδόν αμέσως μετά την ανάληψη της προεδρίας της Fed. Το χρηματιστηριακό κραχ του Οκτωβρίου 1987 απείλησε να προκαλέσει ευρύτερη οικονομική αποσταθεροποίηση. Η Fed κινήθηκε γρήγορα για να στηρίξει τη ρευστότητα του συστήματος, στέλνοντας μήνυμα ότι η κεντρική τράπεζα δεν θα άφηνε τις αγορές να καταρρεύσουν ανεξέλεγκτα. Από εκεί άρχισε να διαμορφώνεται η αντίληψη που αργότερα ονομάστηκε «Greenspan Put»: η ιδέα ότι η Fed θα παρεμβαίνει όταν οι αγορές βρίσκονται σε μεγάλο κίνδυνο.
Η φράση «irrational exuberance», δηλαδή «παράλογη ευφορία», έμεινε επίσης στην ιστορία. Με αυτήν ο Γκρίνσπαν περιέγραψε τον κίνδυνο οι αγορές να αποτιμούν υπερβολικά αισιόδοξα το μέλλον, παραβλέποντας τους πραγματικούς κινδύνους. Η ειρωνεία είναι ότι, παρότι ο ίδιος είχε εντοπίσει το φαινόμενο της υπερβολικής αισιοδοξίας, η Fed δεν κινήθηκε πάντα αποφασιστικά για να περιορίσει τις φούσκες προτού αυτές διογκωθούν.
Αυτό ακριβώς αποτελεί μέχρι σήμερα έναν από τους πιο σκληρούς πυρήνες της κριτικής εναντίον του. Οι υποστηρικτές του τονίζουν ότι μια κεντρική τράπεζα δεν μπορεί εύκολα να αναγνωρίσει σε πραγματικό χρόνο πότε μια άνοδος στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων είναι φούσκα και πότε αντανακλά πραγματικές οικονομικές αλλαγές. Οι επικριτές του απαντούν ότι η Fed του Γκρίνσπαν υποτίμησε τον κίνδυνο, ιδίως στη στεγαστική αγορά και στο σκιώδες χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η μεγάλη αντίφαση της εποχής Γκρίνσπαν
Η κληρονομιά του Γκρίνσπαν είναι αντιφατική επειδή η ίδια η εποχή του ήταν αντιφατική. Από τη μία πλευρά, οι ΗΠΑ βίωσαν χρόνια ανάπτυξης, καινοτομίας και σχετικά ελεγχόμενου πληθωρισμού. Από την άλλη, στο υπόβαθρο αυτής της ευημερίας συσσωρεύονταν ανισορροπίες που θα αποκαλύπτονταν βίαια μετά την αποχώρησή του.
Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2009 έπληξε σοβαρά τη φήμη του. Πολλοί αναλυτές θεώρησαν ότι η πίστη του στις αγορές και η επιφυλακτικότητά του απέναντι στην κρατική παρέμβαση συνέβαλαν στη χαλαρή εποπτεία του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Τα επισφαλή στεγαστικά δάνεια, τα σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα και η υπερβολική μόχλευση δημιούργησαν μια αλυσίδα κινδύνου που η Fed και οι εποπτικές αρχές δεν αντιμετώπισαν εγκαίρως.
Ο Γκρίνσπαν δεν ήταν απλώς ένας θεωρητικός των αγορών. Ήταν ένας οικονομολόγος που αγαπούσε τα δεδομένα, τα στατιστικά στοιχεία και τη λογιστική ακρίβεια. Ωστόσο, το μεγάλο κενό της περιόδου του δεν ήταν η έλλειψη αριθμών. Ήταν η αδυναμία να φανεί καθαρά πώς οι αριθμοί αυτοί συνδέονταν με τη συμπεριφορά των τραπεζών, των δανειοληπτών και των επενδυτών μέσα σε ένα όλο και πιο περίπλοκο παγκόσμιο σύστημα.
Η αποτυχία δεν ήταν ότι δεν υπήρχαν προειδοποιήσεις. Η αποτυχία ήταν ότι το σύστημα πίστεψε πως η ίδια η αγορά θα διόρθωνε εγκαίρως τις υπερβολές της.
Ο «γκρινσπανισμός» χωρίς δόγμα
Σε αντίθεση με οικονομολόγους που ταυτίστηκαν με συγκεκριμένα δόγματα, ο Γκρίνσπαν δεν άφησε πίσω του έναν καθαρό «-ισμό». Δεν ήταν ένας απλός μονεταριστής, ούτε ένας καθαρός κεϊνσιανός, ούτε ένας ακαδημαϊκός που κινούνταν αποκλειστικά μέσα σε μαθηματικά μοντέλα. Η μέθοδός του ήταν περισσότερο πραγματιστική. Συνδύαζε θεωρία, εμπειρία, στοιχεία και ένστικτο.
Πίστευε βαθιά ότι η ανθρώπινη ψυχολογία παίζει καθοριστικό ρόλο στην οικονομία. Οι περίοδοι ευφορίας οδηγούν τους ανθρώπους να υποτιμούν τον κίνδυνο, ενώ οι περίοδοι κρίσης τους κάνουν να βλέπουν παντού κατάρρευση. Αυτή η αντίληψη τον βοήθησε να κινηθεί γρήγορα σε ορισμένες κρίσεις, αλλά δεν ήταν αρκετή για να αποτρέψει όλες τις υπερβολές της αγοράς.
Η σχέση του με τη διαφάνεια της Fed ήταν επίσης σύνθετη. Ο Γκρίνσπαν έμεινε γνωστός για τη δυσνόητη γλώσσα του, το λεγόμενο «Fedspeak», μια μορφή επικοινωνίας που επέτρεπε στη Fed να στέλνει μηνύματα χωρίς να δεσμεύεται πλήρως. Παράλληλα, όμως, η περίοδος της ηγεσίας του συνέβαλε στη σταδιακή μετάβαση προς μια πιο δημόσια και παρακολουθήσιμη Fed, με τις αγορές να αποκωδικοποιούν κάθε ανακοίνωση και κάθε εμφάνιση του προέδρου της.
Η ανεξαρτησία της Fed στο επίκεντρο
Η συζήτηση για τον Γκρίνσπαν δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά και το παρόν της νομισματικής πολιτικής. Η ανεξαρτησία της Fed παραμένει κρίσιμο ζήτημα στις ΗΠΑ, ειδικά σε περιόδους πολιτικής πόλωσης και οικονομικής αβεβαιότητας. Ο σημερινός πρόεδρος της Federal Reserve, Κέβιν Γουόρς, ανέλαβε επισήμως καθήκοντα τον Μάιο του 2026, σε μια περίοδο κατά την οποία η κεντρική τράπεζα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στον πληθωρισμό, την ανάπτυξη, τις πιέσεις των αγορών και τις πολιτικές παρεμβάσεις.
Η κληρονομιά του Γκρίνσπαν λειτουργεί πλέον ως προειδοποίηση αλλά και ως μάθημα. Μια κεντρική τράπεζα δεν κρίνεται μόνο από το αν μπορεί να μειώνει ή να αυξάνει επιτόκια. Κρίνεται από το αν μπορεί να βλέπει τους κινδύνους που δεν εμφανίζονται ακόμη καθαρά στους δείκτες. Κρίνεται από το αν έχει το θάρρος να συγκρουστεί με την υπερβολική αισιοδοξία των αγορών. Και κρίνεται από το αν μπορεί να διατηρεί την ανεξαρτησία της όταν η πολιτική εξουσία θέλει πιο εύκολες απαντήσεις.
Η τελική αποτίμηση
Ο Άλαν Γκρίνσπαν υπήρξε ένας από τους πιο επιδραστικούς οικονομικούς αξιωματούχους του 20ού και των αρχών του 21ου αιώνα. Η πορεία του δεν μπορεί να μειωθεί ούτε σε αγιογραφία ούτε σε καταδίκη. Υπήρξε ο κεντρικός τραπεζίτης που ενίσχυσε το κύρος της Fed, καθησύχασε τις αγορές σε δύσκολες στιγμές και συνδέθηκε με μια μακρά περίοδο οικονομικής ανάπτυξης. Υπήρξε όμως και ο άνθρωπος που κατηγορήθηκε ότι εμπιστεύθηκε υπερβολικά τις αγορές, υποτίμησε τους κινδύνους της απορρύθμισης και άφησε πίσω του ένα σύστημα πιο ευάλωτο απ’ όσο φαινόταν.
Η πραγματική του κληρονομιά βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την ένταση. Ο Γκρίνσπαν απέδειξε ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες μπορούν να επηρεάσουν την ιστορία χωρίς να εκλέγονται. Απέδειξε επίσης ότι ακόμη και οι πιο ισχυροί τεχνοκράτες μπορούν να κάνουν λάθος όταν η πίστη τους στην αποτελεσματικότητα των αγορών γίνεται ισχυρότερη από την προσοχή στους κινδύνους.
Σήμερα, η Fed εξακολουθεί να λειτουργεί στη σκιά αυτής της κληρονομιάς. Οι αγορές εξακολουθούν να περιμένουν σήματα από την κεντρική τράπεζα. Οι πολιτικοί εξακολουθούν να πιέζουν για αποφάσεις που τους εξυπηρετούν. Και οι οικονομολόγοι εξακολουθούν να αναρωτιούνται πότε μια περίοδος ευημερίας είναι υγιής ανάπτυξη και πότε είναι απλώς η αρχή της επόμενης κρίσης.
Πηγή: Pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
