«Τρίζει» η Fed; Η σιωπή Γουόρς ανοίγει τη μεγάλη συζήτηση για το μέλλον της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας

Η αμφισβήτηση ενός από τους ισχυρότερους θεσμούς του κόσμου

Λίγοι θεσμοί επηρεάζουν τις διεθνείς αγορές όσο η Federal Reserve (Fed). Κάθε απόφαση για τα επιτόκια μετακινεί κεφάλαια τρισεκατομμυρίων δολαρίων, επηρεάζει τις ισοτιμίες, το κόστος δανεισμού, τις χρηματιστηριακές αγορές και τις επενδυτικές στρατηγικές σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ωστόσο, η δημόσια στάση του πρώην διοικητή της Fed Κέβιν Γουόρς επαναφέρει ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν αιρετικό:

Μήπως η πραγματική δύναμη της Fed είναι πολύ μικρότερη από αυτή που της αποδίδουν οι αγορές;

Ο άνθρωπος που ζητά λιγότερη Fed

Ο Κέβιν Γουόρς έχει διαμορφώσει εδώ και χρόνια μια σταθερή θέση:

Οι αγορές λειτουργούν αποτελεσματικότερα όταν λαμβάνουν αποφάσεις με βάση τα πραγματικά οικονομικά δεδομένα και όχι προσπαθώντας να προβλέψουν την επόμενη κίνηση της Fed.

Στην ουσία υποστηρίζει ότι η υπερβολική εξάρτηση των επενδυτών από τη νομισματική πολιτική αλλοιώνει τη φυσιολογική λειτουργία της αγοράς.

Με άλλα λόγια, οι επενδυτές δεν θα έπρεπε να αναρωτιούνται τι θα κάνει η Fed, αλλά τι πραγματικά συμβαίνει στην οικονομία.

Ελέγχει πράγματι η Fed τα επιτόκια;

Η επικρατούσα αντίληψη θέλει τη Federal Reserve να καθορίζει ουσιαστικά το κόστος του χρήματος.

Οι επικριτές αυτής της άποψης υποστηρίζουν όμως ότι κάτι τέτοιο αποτελεί υπεραπλούστευση.

Η Fed επηρεάζει κυρίως το βραχυπρόθεσμο διατραπεζικό επιτόκιο, όχι όμως το σύνολο του κόστους δανεισμού που διαμορφώνεται καθημερινά από τις διεθνείς αγορές, τις αποταμιεύσεις, τις επενδυτικές ροές και τις προσδοκίες για την ανάπτυξη.

Αν πράγματι μία κρατική αρχή μπορούσε να ελέγχει πλήρως το σημαντικότερο κόστος της οικονομίας, τότε –όπως επισημαίνουν αρκετοί οικονομολόγοι– ο κεντρικός σχεδιασμός θα είχε αποδειχθεί ιστορικά πολύ αποτελεσματικότερος από ό,τι υπήρξε στην πράξη.

Το δολάριο δεν το ελέγχει η Fed

Ένα ακόμη επιχείρημα αφορά το ίδιο το δολάριο.

Παρότι η Fed κατηγορείται συχνά για την αποδυνάμωση ή την ενίσχυση του αμερικανικού νομίσματος, ιστορικά οι μεγάλες αλλαγές στη συναλλαγματική του αξία προήλθαν από πολιτικές αποφάσεις του Λευκού Οίκου και όχι της κεντρικής τράπεζας.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν:

• η εγκατάλειψη του κανόνα του χρυσού από τον Φράνκλιν Ρούσβελτ το 1933,
• η κατάργηση της μετατρεψιμότητας του δολαρίου σε χρυσό από τον Ρίτσαρντ Νίξον το 1971.

Και στις δύο περιπτώσεις, οι πρόεδροι της Fed είχαν εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις χωρίς να μπορέσουν να αποτρέψουν τις αποφάσεις.

Η «σταθερότητα των τιμών» υπό αμφισβήτηση

Η αποστολή της Fed περιλαμβάνει τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών.

Ωστόσο, ολοένα περισσότεροι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η έννοια αυτή είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί σε μια σύγχρονη οικονομία.

Οι τιμές μεταβάλλονται καθημερινά λόγω:

• της προσφοράς και της ζήτησης,
• της τεχνολογικής προόδου,
• των διεθνών εμπορικών ροών,
• των γεωπολιτικών εξελίξεων,
• των προτιμήσεων εκατομμυρίων καταναλωτών.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η δυνατότητα μιας κεντρικής τράπεζας να διατηρεί διαρκή «σταθερότητα τιμών» θεωρείται από αρκετούς αναλυτές περισσότερο θεωρητικός στόχος παρά πρακτική δυνατότητα.

Ο αμφιλεγόμενος ρόλος του «δανειστή έσχατης ανάγκης»

Η Fed αποτελεί επίσης τον λεγόμενο δανειστή έσχατης ανάγκης για το αμερικανικό τραπεζικό σύστημα.

Οι υποστηρικτές της θεωρούν ότι έτσι αποτρέπονται χρηματοπιστωτικές κρίσεις.

Οι επικριτές αντιτείνουν ότι η αγορά θα έπρεπε να αποφασίζει ποιες τράπεζες είναι βιώσιμες και ποιες όχι, χωρίς κρατική διάσωση που ενδέχεται να ενθαρρύνει υπερβολικό ρίσκο.

Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες ιδεολογικές αντιπαραθέσεις στη σύγχρονη οικονομική θεωρία.

Γιατί οι αγορές παρακολουθούν τον Γουόρς

Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στις οικονομικές του απόψεις.

Ο Κέβιν Γουόρς συγκαταλέγεται μεταξύ των προσώπων που κατά καιρούς έχουν αναφερθεί ως πιθανοί υποψήφιοι για την ηγεσία της Fed.

Αυτό δημιουργεί ένα εμφανές παράδοξο.

Εάν ο ίδιος θεωρεί ότι η Fed πρέπει να έχει πιο περιορισμένο ρόλο, τότε ενδεχόμενη ανάληψη της προεδρίας της θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια διαφορετική φιλοσοφία άσκησης νομισματικής πολιτικής, με λιγότερη καθοδήγηση των αγορών και μεγαλύτερη έμφαση στους μηχανισμούς της ελεύθερης αγοράς.

Η μεγάλη συζήτηση μόλις ξεκινά

Η συζήτηση γύρω από τον ρόλο της Federal Reserve ξεπερνά τα όρια των Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι αποφάσεις της επηρεάζουν τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, τις αναδυόμενες αγορές, τις ισοτιμίες, τις τιμές των εμπορευμάτων και το κόστος δανεισμού παγκοσμίως.

Γι’ αυτό και η δημόσια αμφισβήτηση της ισχύος της από πρόσωπα με εμπειρία στο εσωτερικό της αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.

Είτε ο Κέβιν Γουόρς αναλάβει τελικά την ηγεσία της Fed είτε όχι, το βασικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: μπορεί η μεγαλύτερη κεντρική τράπεζα του κόσμου να συνεχίσει να διαδραματίζει τον ίδιο ρόλο σε μια οικονομία που γίνεται ολοένα πιο αποκεντρωμένη και πιο σύνθετη ή βρισκόμαστε στην αρχή μιας νέας εποχής, όπου οι αγορές θα διεκδικήσουν μεγαλύτερη αυτονομία από τη νομισματική πολιτική;