Το νέο δόγμα Τραμπ: Από προστάτης της ναυσιπλοΐας… εισπράκτορας του Ορμούζ;

Η μεγαλύτερη γεωπολιτική μετατόπιση των τελευταίων δεκαετιών ίσως δεν αφορά έναν πόλεμο, αλλά το ποιος θα χρεώνει την παγκόσμια ασφάλεια.

Για περισσότερα από 70 χρόνια οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδόμησαν την παγκόσμια ναυτική τάξη πάνω σε μία βασική αρχή: η ελευθερία της ναυσιπλοΐας αποτελεί δημόσιο αγαθό.

Το αμερικανικό ναυτικό προστάτευε τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη — από τη Νότια Σινική Θάλασσα μέχρι τα Στενά του Ορμούζ — χωρίς να ζητά οικονομικό αντάλλαγμα από τα κράτη που επωφελούνταν.

Σήμερα όμως, το δόγμα αυτό φαίνεται να αλλάζει.

Η πρόσφατη ανάρτηση του Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να εισπράττουν «πληρωμή για τις υπηρεσίες προστασίας» που παρέχουν στα Στενά του Ορμούζ, ίσως αποτελεί την πιο χαρακτηριστική ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί να μετατρέψει την παγκόσμια ασφάλεια από στρατηγική αποστολή σε οικονομική υπηρεσία.

Από την «ελευθερία των θαλασσών» στην «τιμολόγηση της ασφάλειας»

Η φράση του Αμερικανού προέδρου πέρασε αρχικά σχεδόν απαρατήρητη.

Ωστόσο, για τους αναλυτές διεθνών σχέσεων αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη γεωπολιτική δήλωση των τελευταίων ετών.

Ο Τραμπ δεν μίλησε για στρατιωτική επιχείρηση.

Δεν ανακοίνωσε νέα ανάπτυξη δυνάμεων.

Δεν προανήγγειλε αποκλεισμό.

Αντίθετα, διατύπωσε κάτι πολύ βαθύτερο:

ότι η αμερικανική προστασία μπορεί πλέον να κοστολογείται.

Με άλλα λόγια, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να αντιμετωπίζει την ασφάλεια των διεθνών θαλάσσιων οδών όχι ως συλλογικό αγαθό, αλλά ως υπηρεσία που δύναται να αποζημιώνεται.

Η θεωρία του Charles Tilly γίνεται γεωπολιτική πραγματικότητα

Η συζήτηση αυτή θυμίζει έντονα τη θεωρία του διάσημου πολιτικού επιστήμονα Charles Tilly.

Ο Tilly είχε υποστηρίξει ότι κάθε ισχυρή εξουσία λειτουργεί ταυτόχρονα ως προστάτης αλλά και ως εκείνος που καθορίζει το κόστος της προστασίας.

Η διαφορά ανάμεσα στον νόμιμο προστάτη και στον εκβιαστή δεν βρίσκεται πάντοτε στις πράξεις τους.

Βρίσκεται στο ποιος έχει τη νομιμοποίηση να επιβάλλει το τίμημα.

Η ανάρτηση Τραμπ μοιάζει να μεταφέρει αυτή ακριβώς τη θεωρία από την εσωτερική λειτουργία των κρατών στο διεθνές σύστημα.

Το Ορμούζ γίνεται οικονομικό εργαλείο ισχύος

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τη σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη.

Περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου διέρχεται καθημερινά από το συγκεκριμένο πέρασμα.

Για δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούσαν εκεί μόνιμη ναυτική παρουσία, εξασφαλίζοντας την ελεύθερη διέλευση όλων των κρατών ανεξαρτήτως σημαίας.

Το κόστος αυτής της προστασίας επιβαρυνόταν αποκλειστικά ο αμερικανικός προϋπολογισμός.

Σήμερα, όμως, η λογική φαίνεται να αντιστρέφεται.

Η προστασία παραμένει.

Αυτό που αλλάζει είναι η αντίληψη για το ποιος πληρώνει.

Δεν μιλά πλέον κανείς για «διόδια»

Η νομική διάσταση αποκτά εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Το Δίκαιο της Θάλασσας απαγορεύει την επιβολή διοδίων σε διεθνή στενά όπως το Ορμούζ.

Ωστόσο, επιτρέπει την επιβολή τελών για συγκεκριμένες ναυτιλιακές υπηρεσίες.

Έτσι, η λέξη “toll” (διόδιο) εξαφανίζεται από τη δημόσια συζήτηση.

Στη θέση της εμφανίζεται ο όρος “service fee” (τέλος παροχής υπηρεσιών).

Η αλλαγή της ορολογίας δεν είναι τυχαία.

Αποτελεί νομικό εργαλείο που επιχειρεί να μετατρέψει κάτι που θα θεωρούνταν παράνομο σε αποδεκτή διεθνή πρακτική.

Η ίδια λογική χρησιμοποιείται και από το Ιράν

Το ακόμη πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η ίδια επιχειρηματολογία χρησιμοποιείται πλέον και από την Τεχεράνη.

Το Ιράν υποστηρίζει ότι δεν επιβάλλει διόδια.

Υποστηρίζει ότι παρέχει υπηρεσίες διαχείρισης της ναυσιπλοΐας εντός των χωρικών του αρμοδιοτήτων.

Έτσι, η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη χρησιμοποιούν πλέον σχεδόν την ίδια νομική γλώσσα.

Η διαφορά βρίσκεται αποκλειστικά στο ποιος θεωρεί ότι έχει το δικαίωμα να εισπράττει.

Το νέο δόγμα “America First”

Η τοποθέτηση Τραμπ δεν αποτελεί μεμονωμένη δήλωση.

Εντάσσεται στη συνολική στρατηγική που παρουσιάστηκε στην Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ.

Το βασικό μήνυμα είναι σαφές:

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν προτίθενται πλέον να χρηματοδοτούν μόνες τους τη διεθνή ασφάλεια.

Οι σύμμαχοι καλούνται να πληρώσουν περισσότερο.

Οι περιφερειακοί εταίροι να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος.

Και όσοι επωφελούνται από την αμερικανική στρατιωτική παρουσία να συμμετέχουν οικονομικά στο κόστος της.

Η γεωπολιτική μετατρέπεται σε οικονομικό μοντέλο

Πίσω από τη συγκεκριμένη ρητορική κρύβεται μια βαθύτερη αλλαγή.

Η ισχύς δεν ασκείται πλέον μόνο μέσω στρατών ή κυρώσεων.

Ασκείται και μέσω της τιμολόγησης των διεθνών δημόσιων αγαθών.

Η ασφάλεια.

Η ναυσιπλοΐα.

Οι ενεργειακοί διάδρομοι.

Οι στρατηγικές υποδομές.

Όλα αποκτούν πλέον οικονομική διάσταση.

Το μήνυμα προς την Κίνα

Η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν αφορά μόνο το Ιράν.

Αφορά πρωτίστως την Κίνα.

Το Πεκίνο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ενεργειακές ροές που περνούν από το Ορμούζ.

Η δυνατότητα των ΗΠΑ να επηρεάζουν οικονομικά αυτή τη θαλάσσια δίοδο προσθέτει ένα ακόμη εργαλείο πίεσης στον ευρύτερο ανταγωνισμό Ουάσιγκτον–Πεκίνου.

Η μεγάλη αλλαγή

Η πραγματική είδηση δεν είναι αν τελικά θα επιβληθούν ποτέ τέλη διέλευσης.

Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι η ιδέα αυτή διατυπώθηκε δημόσια από τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών.

Για πρώτη φορά μεταπολεμικά, η χώρα που οικοδόμησε το σύστημα της ελεύθερης ναυσιπλοΐας αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να κοστολογήσει την ίδια την προστασία που παρέχει.

Εάν αυτή η λογική παγιωθεί, δεν θα αλλάξει μόνο η ισορροπία στον Περσικό Κόλπο.

Θα μεταβληθεί ολόκληρη η αρχιτεκτονική του διεθνούς συστήματος ασφαλείας.

Η μετάβαση θα είναι από ένα μοντέλο «παγκόσμιου δημόσιου αγαθού» σε ένα μοντέλο «στρατηγικής υπηρεσίας επί πληρωμή», όπου η υπερδύναμη δεν θα λειτουργεί αποκλειστικά ως εγγυητής της διεθνούς τάξης, αλλά και ως πάροχος ασφάλειας με οικονομικό αντάλλαγμα.

Εάν αυτή η φιλοσοφία επεκταθεί και σε άλλα στρατηγικά σημεία — όπως η Ερυθρά Θάλασσα, η Διώρυγα του Σουέζ ή ακόμη και η Νότια Σινική Θάλασσα — τότε η παγκόσμια ναυτική τάξη που διαμορφώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο θα εισέλθει σε μια νέα εποχή, όπου η γεωπολιτική ισχύς δεν θα μετριέται μόνο με αεροπλανοφόρα και βάσεις, αλλά και με την ικανότητα τιμολόγησης της ίδιας της διεθνούς ασφάλειας.

Πηγή: pagenews.gr