Θαλάσσια Πάρκα: Η Ελλάδα επενδύει στην «πράσινη γεωπολιτική» του Αιγαίου και του Ιονίου

Η δημιουργία του Θαλάσσιου Πάρκου Νοτίου Αιγαίου – Νότιες Κυκλάδες δεν αποτελεί απλώς μια περιβαλλοντική πρωτοβουλία. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική που συνδυάζει την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας με τη γεωπολιτική, την ενεργειακή μετάβαση και τη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων.

Με την υπογραφή του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, η Ελλάδα επιταχύνει την υλοποίηση μιας δέσμευσης που είχε αναλάβει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη διεθνή διάσκεψη Our Ocean Conference, φιλοδοξώντας να υπερβεί τον ευρωπαϊκό στόχο προστασίας του 30% των θαλάσσιων εκτάσεων έως το 2030.

Όπως ανακοίνωσε ο υπουργός, η χώρα στοχεύει να προστατεύει περισσότερο από το 35% των ελληνικών θαλασσών ήδη από τις αρχές του 2027, τοποθετώντας την Ελλάδα μεταξύ των πλέον φιλόδοξων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της θαλάσσιας προστασίας.

«Η υποχρέωση των κρατών-μελών είναι να προστατεύσουμε το 30% των θαλασσών μας μέχρι το 2030. Η Ελλάδα θα ξεπεράσει το 35% ήδη στους πρώτους μήνες του 2027», δήλωσε ο κ. Παπασταύρου.

Περιβάλλον και γεωπολιτική συγκλίνουν

Η δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών αποκτά σήμερα πολύ ευρύτερη σημασία από την προστασία των οικοσυστημάτων.

Σε μια περίοδο όπου η Ανατολική Μεσόγειος εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές ζώνες της Ευρώπης, η συστηματική διαχείριση του θαλάσσιου χώρου αποκτά στρατηγική διάσταση.

Η προστασία της βιοποικιλότητας συνδέεται πλέον με:

• τη θαλάσσια ασφάλεια,
• την επιτήρηση των θαλάσσιων συνόρων,
• τη βιώσιμη αλιεία,
• τις θαλάσσιες μεταφορές,
• την ανάπτυξη των υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας,
• αλλά και την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει πλέον τις προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές όχι μόνο ως εργαλείο περιβαλλοντικής πολιτικής αλλά και ως στοιχείο της συνολικής στρατηγικής για την ανθεκτικότητα των θαλάσσιων οικονομιών.

Η “γαλάζια οικονομία” στο επίκεντρο

Η Ελλάδα διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες ακτογραμμές στην Ευρώπη και μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οικονομίες διεθνώς.

Ο τουρισμός, η ναυτιλία, η αλιεία, η παραγωγή ενέργειας και η θαλάσσια έρευνα εξαρτώνται άμεσα από την κατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η λεγόμενη Blue Economy εξελίσσεται σε έναν από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους παραγωγικούς τομείς της Ευρώπης, με σημαντικές προοπτικές επενδύσεων στις υπεράκτιες ανεμογεννήτριες, στο πράσινο υδρογόνο, στη θαλάσσια βιοτεχνολογία και στις νέες ενεργειακές υποδομές.

Η διατήρηση υγιών θαλάσσιων οικοσυστημάτων θεωρείται πλέον βασική προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα αυτών των επενδύσεων.

Η προστασία απαιτεί και επιτήρηση

Η κυβέρνηση επιχειρεί να συνδυάσει τη θεσμική θωράκιση με την επιχειρησιακή δυνατότητα εφαρμογής των νέων κανόνων.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) παρέλαβε το πρώτο από τα τρία νέα σκάφη επιτήρησης που χρηματοδοτούνται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Το σκάφος «Σύρνα», που πήρε το όνομά του από τη βραχονησίδα των Δωδεκανήσων, θα χρησιμοποιείται για την επιτήρηση των προστατευόμενων περιοχών του Αιγαίου.

Πρόκειται για σκάφη λιμενικού τύπου υψηλών επιχειρησιακών δυνατοτήτων, σχεδιασμένα ώστε να επιχειρούν ακόμη και σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες.

«Για τη χώρα μας η θάλασσα δεν είναι απλώς περιβάλλον. Είναι κομμάτι της ιστορίας, του πολιτισμού και της ταυτότητάς μας», υπογράμμισε ο υπουργός.

Ενίσχυση του ΟΦΥΠΕΚΑ

Παράλληλα με τον εξοπλισμό, προχωρά και η οργανωτική αναβάθμιση του Οργανισμού.

Σύμφωνα με τον υπουργό Περιβάλλοντος, δημιουργείται νέα Γενική Διεύθυνση Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών, ενώ προβλέπεται η πρόσληψη περισσότερων από 300 μόνιμων στελεχών, τα οποία θα αναλάβουν την επιτήρηση και τη διαχείριση προστατευόμενων περιοχών σε ολόκληρη τη χώρα.

«Για πρώτη φορά ο ΟΦΥΠΕΚΑ ενισχύεται με περισσότερα από 300 μόνιμα στελέχη, νέους ανθρώπους που θα βρίσκονται καθημερινά από την Κάρπαθο μέχρι τις Πρέσπες, προστατεύοντας το φυσικό περιβάλλον», σημείωσε ο κ. Παπασταύρου.

Η ενεργειακή διάσταση

Η δημιουργία οργανωμένων θαλάσσιων πάρκων αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την ενεργειακή πολιτική.

Η Ελλάδα προωθεί τα επόμενα χρόνια την ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων, ενώ παράλληλα εξελίσσονται έρευνες για πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου νότια της Κρήτης και στο Ιόνιο.

Η ύπαρξη σαφώς καθορισμένων περιοχών προστασίας διευκολύνει τον χωροταξικό σχεδιασμό, μειώνει τις συγκρούσεις χρήσεων και δημιουργεί μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου για τις μελλοντικές ενεργειακές επενδύσεις.

Με άλλα λόγια, η προστασία της φύσης λειτουργεί ταυτόχρονα ως εργαλείο καλύτερης οργάνωσης της «γαλάζιας οικονομίας».

Η ευρωπαϊκή διάσταση

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στον ευρωπαϊκό στόχο για προστασία τουλάχιστον του 30% των θαλάσσιων εκτάσεων έως το 2030, όπως προβλέπει η Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα.

Η Ελλάδα φιλοδοξεί να υπερβεί αυτόν τον στόχο τρία χρόνια νωρίτερα, ενισχύοντας το διεθνές της προφίλ ως χώρα με ισχυρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Παράλληλα, η δημιουργία των δύο μεγάλων θαλάσσιων πάρκων –στο Νότιο Αιγαίο και στο Ιόνιο– αναμένεται να αποτελέσει βασικό στοιχείο της ελληνικής παρουσίας στις διεθνείς πρωτοβουλίες για την προστασία των ωκεανών και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Το πραγματικό διακύβευμα

Η δημιουργία νέων θαλάσσιων πάρκων δεν κρίνεται μόνο από την έκταση που θα χαρακτηριστεί προστατευόμενη.

Θα κριθεί κυρίως από το κατά πόσο οι περιοχές αυτές θα επιτηρούνται αποτελεσματικά, θα διαθέτουν επαρκείς πόρους, επιστημονική παρακολούθηση και σύγχρονα μέσα ελέγχου.

Σε μια εποχή όπου η γεωπολιτική, η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αλληλοσυνδέονται περισσότερο από ποτέ, η Ελλάδα επιχειρεί να μετατρέψει τη θαλάσσια πολιτική της σε στρατηγικό πλεονέκτημα.

Η πραγματική πρόκληση, όμως, αρχίζει μετά την υπογραφή των Προεδρικών Διαταγμάτων: η προστασία των ελληνικών θαλασσών θα πρέπει να αποδειχθεί αποτελεσματική στην πράξη, ώστε η περιβαλλοντική φιλοδοξία να μετατραπεί σε βιώσιμο αναπτυξιακό και γεωπολιτικό κεφάλαιο για τη χώρα.