Ερντογάν στη Σαουδική Αραβία: Τι χτίζουν Άγκυρα, Ριάντ και Ισλαμαμπάντ πίσω από τη νέα συμμαχία;
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 8 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Ερντογάν στη Σαουδική Αραβία: Τι χτίζουν Άγκυρα, Ριάντ και Ισλαμαμπάντ πίσω από τη νέα συμμαχία;
Η μετάβαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη Σαουδική Αραβία την Παρασκευή αποκτά πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία από μία ακόμη επίσκεψη του Τούρκου προέδρου στον Κόλπο. Η προγραμματισμένη τριμερής συνάντησή του με τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και τον πρωθυπουργό του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ αποτυπώνει την επιτάχυνση μιας διαδικασίας που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη: τη συγκρότηση ενός πυκνότερου περιφερειακού πλέγματος ασφάλειας μεταξύ ισχυρών μουσουλμανικών κρατών.
Στο τραπέζι αναμένεται να βρεθούν η περιφερειακή ασφάλεια, ο πόλεμος με το Ιράν, οι απειλές στις θαλάσσιες οδούς και η αμυντική συνεργασία.
Το ενδιαφέρον όμως βρίσκεται κυρίως στη μεγάλη εικόνα.
Άγκυρα, Ριάντ και Ισλαμαμπάντ διαθέτουν διαφορετικά αλλά συμπληρωματικά εργαλεία ισχύος και φαίνεται να αναζητούν μεγαλύτερη δυνατότητα αυτόνομης διαχείρισης των κρίσεων της περιοχής.
Από την Ερυθρά Θάλασσα μέχρι τον Περσικό Κόλπο
Η συνάντηση πραγματοποιείται μόλις μία εβδομάδα μετά την παρουσίαση από τη Σαουδική Αραβία πολυεθνικής πρωτοβουλίας θαλάσσιας ασφάλειας για την προστασία της εμπορικής ναυσιπλοΐας και των ενεργειακών διαδρομών στην Ερυθρά Θάλασσα, στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ και στον Κόλπο του Άντεν.
Τουρκία και Πακιστάν βρίσκονται μεταξύ των 14 χωρών που υποστήριξαν επίσημα τη σαουδαραβική πρωτοβουλία.
Η Άγκυρα δεν έχει δεσμευθεί μέχρι στιγμής για συγκεκριμένη επιχειρησιακή συμμετοχή, έχει όμως καταδικάσει τις απειλές των Χούθι εναντίον της Σαουδικής Αραβίας και έχει εκφράσει ανοιχτά την υποστήριξή της στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Και αυτό έχει άμεση οικονομική διάσταση.
Η ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρόμων από τον Περσικό Κόλπο έως το Σουέζ αφορά πετρέλαιο, LNG, εμπορευματοκιβώτια και κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες που συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη.
Όποιος αποκτά ρόλο στην ασφάλεια αυτών των διαδρομών αποκτά και γεωπολιτικό κεφάλαιο.
Το R-4 και η αρχιτεκτονική που χτίζεται αθόρυβα
Η τριμερής δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός.
Είχε προηγηθεί η συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας, του Πακιστάν και της Αιγύπτου στο Αμμάν, στο πλαίσιο του αποκαλούμενου μηχανισμού R-4.
Ο μηχανισμός δημιουργήθηκε μετά τις επαφές στο Ριάντ τον Μάρτιο, με σκοπό τον συντονισμό απέναντι στις συνέπειες του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν, την προώθηση διπλωματικών πρωτοβουλιών και τη διαχείριση περιφερειακών κρίσεων.
Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις.
Δεν δημιουργείται ακόμη μια θεσμοθετημένη στρατιωτική συμμαχία αντίστοιχη του ΝΑΤΟ.
Δημιουργούνται όμως επάλληλοι μηχανισμοί συνεργασίας — τριμερείς, τετραμερείς και πολυμερείς — που επιτρέπουν στις περιφερειακές δυνάμεις να συντονίζονται χωρίς να περιμένουν κάθε φορά την Ουάσιγκτον.
Το Ιράν ενώνει — αλλά δεν εξηγεί τα πάντα
Ο πόλεμος με το Ιράν αποτελεί τον άμεσο καταλύτη της προσέγγισης.
Ωστόσο, οι τρεις πρωτεύουσες δεν έχουν ταυτόσημη πολιτική έναντι της Τεχεράνης.
Η Σαουδική Αραβία έχει άμεσο συμφέρον να ενισχύσει την αποτροπή της απέναντι στις ιρανικές δυνατότητες και στους συμμάχους της Τεχεράνης.
Το Πακιστάν, αντιθέτως, μοιράζεται σύνορα με το Ιράν και έχει ισχυρό λόγο να αποφύγει μια ανεξέλεγκτη αντιπαράθεση.
Η Τουρκία επίσης ανταγωνίζεται το Ιράν σε διάφορα περιφερειακά μέτωπα, αλλά διατηρεί μαζί του σημαντικές οικονομικές και διπλωματικές σχέσεις.
Άρα, το υπό διαμόρφωση σχήμα δεν πρέπει να διαβαστεί απλουστευτικά ως αντι-ιρανικό μέτωπο.
Πρόκειται περισσότερο για μηχανισμό ασφάλισης απέναντι στην περιφερειακή αστάθεια.
Η Άγκυρα βάζει και το Ισραήλ στην εξίσωση
Υπάρχει, όμως, ακόμη μία παράμετρος που έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία επιχειρεί να συγκεντρώσει μεγαλύτερη περιφερειακή υποστήριξη απέναντι στο Ισραήλ, καθώς ο ανταγωνισμός Άγκυρας–Ιερουσαλήμ έχει ενταθεί.
Ο Χακάν Φιντάν έδωσε χαρακτηριστικά το τουρκικό στίγμα, χαρακτηρίζοντας το Ισραήλ έναν από τους «πρώτους και κυριότερους παράγοντες που υπονομεύουν την περιφερειακή σταθερότητα» και κάνοντας λόγο για επεκτατικές επιδιώξεις.
Για την Άγκυρα, επομένως, η προσέγγιση με Ριάντ και Ισλαμαμπάντ έχει διπλή χρησιμότητα: προσφέρει συνεργασία απέναντι στις αναταράξεις από το Ιράν, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει το διπλωματικό της βάρος στην αντιπαράθεση με το Ισραήλ.
Η κρυφή δύναμη της συμφωνίας είναι η αμυντική βιομηχανία
Πίσω από τη διπλωματία βρίσκεται ένα τεράστιο οικονομικό και στρατιωτικό πεδίο: η αμυντική βιομηχανία.
Η Σαουδική Αραβία έχει τα κεφάλαια και επιδιώκει να μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής οπλικών συστημάτων στο εσωτερικό της.
Η Τουρκία διαθέτει μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και χρειάζεται μεγάλες αγορές, επενδυτικά κεφάλαια και διεθνείς συμπαραγωγές.
Το Πακιστάν διαθέτει στρατιωτική τεχνογνωσία, πυρηνική αποτροπή και μεγάλη αμυντική υποδομή.
Οι τρεις ανάγκες είναι εξαιρετικά συμπληρωματικές.
Από τα Bayraktar στα ελικόπτερα Gökbey
Η συνεργασία Άγκυρας–Ριάντ έχει ήδη ξεπεράσει τις πολιτικές διακηρύξεις.
Το 2023 η Σαουδική Αραβία υπέγραψε μεγάλη συμφωνία αγοράς drones από την τουρκική Baykar.
Ακολούθησε το 2024 συμφωνία για παραγωγή UAV στη Σαουδική Αραβία, μεταφορά τεχνολογίας και εκπαίδευση προσωπικού.
Το πακέτο χαρακτηρίστηκε η μεγαλύτερη αμυντική εξαγωγική συμφωνία της Τουρκίας.
Τον Φεβρουάριο οι δύο χώρες προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, υπογράφοντας συμφωνία που δημιουργεί τη βάση για κοινή παραγωγή του τουρκικού ελικοπτέρου Gökbey.
Και υπάρχει ένα ακόμη μεγαλύτερο πρόγραμμα στον ορίζοντα.
Το KAAN μπορεί να αλλάξει το παιχνίδι
Άγκυρα και Ριάντ συζητούν πιθανή σαουδαραβική συμμετοχή στο πρόγραμμα του KAAN, του μαχητικού πέμπτης γενιάς που αποτελεί την αιχμή του τουρκικού σχεδιασμού για στρατηγική αυτονομία στην αεροπορική ισχύ.
Εάν η Σαουδική Αραβία περάσει από το ενδιαφέρον σε ουσιαστική χρηματοδοτική ή βιομηχανική συμμετοχή, η σημασία θα είναι πολύ μεγαλύτερη από μια απλή αγορά μαχητικών.
Θα μπορούσε να δημιουργηθεί τουρκοσαουδαραβικός βιομηχανικός άξονας σε τεχνολογίες υψηλής στρατηγικής αξίας.
Για την Τουρκία, τα σαουδαραβικά κεφάλαια θα μπορούσαν να μειώσουν το τεράστιο κόστος ανάπτυξης προηγμένων οπλικών συστημάτων.
Για το Ριάντ, η συνεργασία προσφέρει αυτό που επιδιώκει εδώ και χρόνια: όχι απλώς εισαγωγή όπλων, αλλά τεχνογνωσία και εγχώρια παραγωγή.
Και το εμπόριο ακολουθεί τη γεωπολιτική
Οι οικονομικές σχέσεις έχουν ήδη αρχίσει να αντανακλούν την πολιτική προσέγγιση.
Το διμερές εμπόριο Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας έφθασε, σύμφωνα με τα επίσημα τουρκικά στοιχεία που επικαλείται το Al-Monitor, τα 8,5 δισ. δολάρια στο τέλος του 2025.
Η άμυνα εξελίσσεται πλέον σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της σχέσης.
Και αυτό είναι χαρακτηριστικό της νέας Μέσης Ανατολής: οι συμμαχίες δεν χτίζονται μόνο με κοινά ανακοινωθέντα, αλλά με εργοστάσια, συμπαραγωγές, τεχνολογία, επενδύσεις και αλυσίδες εφοδιασμού.
Τι πραγματικά επιδιώκει ο Ερντογάν
Για τον Τούρκο πρόεδρο, το ταξίδι έχει πολύ ευρύτερη στρατηγική αξία.
Η Άγκυρα θέλει να βρίσκεται ταυτόχρονα μέσα στο ΝΑΤΟ, κοντά στις μοναρχίες του Κόλπου, σε στρατηγική σχέση με το Πακιστάν και σε θέση να συνομιλεί με τις υπόλοιπες δυνάμεις της περιοχής.
Δεν επιδιώκει να επιλέξει αποκλειστικά ένα στρατόπεδο.
Επιδιώκει να γίνει απαραίτητη σε περισσότερα από ένα στρατόπεδα.
Και αυτή είναι ίσως η ουσία της σημερινής τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.
Η στρατιωτική ισχύς χρησιμοποιείται για να δημιουργεί πολιτική επιρροή.
Η αμυντική βιομηχανία για να δημιουργεί μακροχρόνιες εξαρτήσεις.
Και οι οικονομικές σχέσεις για να σταθεροποιούν τις νέες συμμαχίες.
Μια νέα Μέση Ανατολή χωρίς έναν μοναδικό «σερίφη»
Η τριμερής Ερντογάν–Μπιν Σαλμάν–Σαρίφ δεν σημαίνει ότι γεννήθηκε ξαφνικά μια νέα συμμαχία που θα αντικαταστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Δείχνει όμως κάτι βαθύτερο.
Οι μεγάλες περιφερειακές δυνάμεις δεν περιμένουν πλέον αποκλειστικά από την Ουάσιγκτον να σχεδιάσει την αρχιτεκτονική ασφαλείας τους.
Δημιουργούν παράλληλες συνεργασίες, ασφαλίζουν τις θαλάσσιες οδούς τους, επενδύουν σε εγχώρια οπλικά συστήματα και κρατούν περισσότερες διπλωματικές επιλογές ανοικτές.
Και μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Τουρκία επιχειρεί να τοποθετηθεί όχι απλώς ως περιφερειακός παίκτης, αλλά ως κόμβος ανάμεσα στο ΝΑΤΟ, στον Κόλπο και στις μεγάλες μουσουλμανικές στρατιωτικές δυνάμεις.
Το πραγματικό ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο τι θα συμφωνήσουν Ερντογάν, Μπιν Σαλμάν και Σαρίφ. Είναι αν οι σημερινές τριμερείς συναντήσεις, οι θαλάσσιες πρωτοβουλίες και οι αμυντικές συμπαραγωγές αποτελούν τα πρώτα κομμάτια μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ισχύος — και ποιος θα βρεθεί τελικά στο κέντρο της.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
