Συρία: Η νέα επικίνδυνη γραμμή σύγκρουσης Τουρκίας–Ισραήλ

Η Συρία κινδυνεύει να μετατραπεί στο επόμενο μεγάλο πεδίο ανταγωνισμού ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ.

Η ένταση ανάμεσα στις δύο περιφερειακές δυνάμεις κλιμακώθηκε απότομα μετά το ισραηλινό πλήγμα στην αεροπορική βάση Abu al-Duhur στη βορειοδυτική Συρία, σε μια περιοχή στρατηγικής σημασίας κοντά στην τουρκική μεθόριο.

Το χτύπημα πραγματοποιήθηκε στις 18 Αυγούστου και, σύμφωνα με συριακές πηγές, προκάλεσε ζημιές στον διάδρομο και σε εγκαταστάσεις της βάσης χωρίς αναφορές για θύματα. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι είχε προηγηθεί επίσκεψη τουρκικής στρατιωτικής αντιπροσωπείας που εξέταζε τις εργασίες αποκατάστασης της εγκατάστασης.

Για το Ισραήλ, η βάση δεν είναι απλώς μια παλιά συριακή στρατιωτική εγκατάσταση.

Είναι ένα σημείο από το οποίο η τουρκική στρατιωτική παρουσία θα μπορούσε να αποκτήσει νέο βάθος μέσα στη Συρία.

Και αυτό είναι κάτι που η ισραηλινή ηγεσία δείχνει αποφασισμένη να εμποδίσει.

Το χτύπημα που έφερε Άγκυρα και Τελ Αβίβ ένα βήμα πιο κοντά στη σύγκρουση

Οι αμερικανικές ανησυχίες αποτυπώνουν πόσο σοβαρό θεωρήθηκε το επεισόδιο.

Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία, Tom Barrack, δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον εργάζεται για τη δημιουργία επίσημου μηχανισμού αποκλιμάκωσης μεταξύ Τουρκίας, Ισραήλ και Συρίας, ακριβώς επειδή οι τελευταίες επιδρομές αποκάλυψαν πόσο εύκολα ένα στρατιωτικό επεισόδιο θα μπορούσε να παρερμηνευθεί και να οδηγήσει σε άμεση αντιπαράθεση.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η Τουρκία δεν είχε ενημερωθεί για την ισραηλινή επιχείρηση.

Από την οπτική της Άγκυρας, ισραηλινά αεροσκάφη κινήθηκαν προς μια περιοχή όπου υπήρχε τουρκικό στρατιωτικό ενδιαφέρον και όπου είχαν ήδη βρεθεί Τούρκοι αξιωματούχοι.

Σε ένα περιβάλλον τόσο πυκνό από στρατιωτικές δυνάμεις, μια τέτοια κίνηση μπορεί πολύ εύκολα να προκαλέσει αντίδραση πριν ακόμη αποσαφηνιστεί ο πραγματικός στόχος.

Γιατί το Ισραήλ χτύπησε την Abu al-Duhur

Η ισραηλινή πλευρά υποστηρίζει ότι η συριακή κυβέρνηση βρισκόταν κοντά στην παραβίαση ενός υφιστάμενου «status quo» ασφαλείας, επιτρέποντας πιθανή τουρκική στρατιωτική ανάπτυξη στην αεροπορική βάση.

Για το Τελ Αβίβ, αυτό δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα.

Κατά τη διάρκεια του καθεστώτος Άσαντ, η βασική ισραηλινή ανησυχία στη Συρία ήταν η ιρανική στρατιωτική παρουσία και οι μεταφορές όπλων προς τη Χεζμπολάχ.

Στη μετα-Άσαντ Συρία, το Ιράν έχει χάσει μεγάλο μέρος της προηγούμενης επιρροής του.

Αλλά στη θέση του εμφανίζεται ένας άλλος ισχυρός περιφερειακός παίκτης:

η Τουρκία.

Η Τουρκία χτίζει επιρροή στη νέα Συρία

Η Άγκυρα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους υποστηρικτές της νέας συριακής ηγεσίας υπό τον Ahmed al-Sharaa.

Η Τουρκία παρέχει πολιτική, οικονομική και στρατιωτική στήριξη, συμμετέχει στην εκπαίδευση των νέων συριακών δυνάμεων και επιδιώκει ενεργό ρόλο στην ανοικοδόμηση των κρατικών θεσμών.

Η Abu al-Duhur εντάσσεται σε αυτή την ευρύτερη εικόνα.

Σύμφωνα με το AP, Τούρκοι στρατιωτικοί είχαν βρεθεί στη βάση για να αξιολογήσουν την πορεία των εργασιών αποκατάστασης λίγο πριν από την ισραηλινή επιδρομή.

Το Ισραήλ βλέπει την εξέλιξη αυτή ως πιθανή δημιουργία νέας τουρκικής στρατιωτικής υποδομής μέσα στη Συρία.

Η Τουρκία, αντίθετα, τη θεωρεί μέρος της προσπάθειας να αποκτήσει η νέα συριακή κυβέρνηση πραγματική δυνατότητα ελέγχου της χώρας.

Η Άγκυρα κατηγορεί τον Νετανιάχου για «επεκτατική» πολιτική

Η τουρκική αντίδραση ήταν ιδιαίτερα σκληρή.

Η Άγκυρα κατηγόρησε την κυβέρνηση του Benjamin Netanyahu ότι χρησιμοποιεί «αβάσιμους» ισχυρισμούς για τουρκική στρατιωτική ανάπτυξη προκειμένου να δικαιολογήσει επιθέσεις που παραβιάζουν τη συριακή κυριαρχία.

Τούρκοι αξιωματούχοι μιλούν πλέον ανοιχτά για «επεκτατική» ισραηλινή πολιτική στη Συρία και υποστηρίζουν ότι το Ισραήλ επιχειρεί να αποτρέψει τη σταθεροποίηση και την ενίσχυση της νέας συριακής κυβέρνησης.

Η τουρκική θέση είναι σταθερή: η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα της Συρίας πρέπει να αποκατασταθούν πλήρως, συμπεριλαμβανομένης της αντίθεσης της Άγκυρας στην ισραηλινή παρουσία σε συριακά εδάφη.

Γιατί το Ισραήλ δεν εμπιστεύεται τη νέα Δαμασκό

Η ισραηλινή καχυποψία δεν αφορά μόνο την Τουρκία.

Αφορά και τον ίδιο τον νέο συριακό μηχανισμό εξουσίας.

Η ηγεσία του Ahmed al-Sharaa προέρχεται από ισλαμιστικό ένοπλο υπόβαθρο, παρά τη σταδιακή προσέγγισή της με δυτικές και αραβικές κυβερνήσεις.

Για το Ισραήλ, μια ισχυρή στρατιωτικά Συρία υπό μια τέτοια ηγεσία εξακολουθεί να αποτελεί δυνητικό κίνδυνο.

Γι’ αυτό μετά την πτώση του Άσαντ, το Ισραήλ έχει πραγματοποιήσει σειρά επιδρομών με στόχο να εμποδίσει τη νέα κυβέρνηση να αποκτήσει γρήγορα πρόσβαση σε προηγμένες στρατιωτικές δυνατότητες.

Το τελευταίο πλήγμα δείχνει ότι το Τελ Αβίβ είναι διατεθειμένο να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ ακόμη και όταν η ενίσχυση της Συρίας συνδέεται με την Τουρκία και όχι με το Ιράν.

Από τη Γάζα στη Συρία: Η σχέση Τουρκίας–Ισραήλ βυθίζεται

Η σύγκρουση για τη Συρία έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη βαθιά κρίση στις σχέσεις Άγκυρας–Τελ Αβίβ.

Ο πόλεμος στη Γάζα έχει προκαλέσει δραματική επιδείνωση.

Ο Recep Tayyip Erdoğan έχει υιοθετήσει εξαιρετικά σκληρή ρητορική απέναντι στην κυβέρνηση Netanyahu, ενώ οι δύο χώρες έχουν βρεθεί σε αντίθετες πλευρές σε πολλά περιφερειακά ζητήματα.

Η Συρία όμως είναι διαφορετική.

Εδώ η αντιπαράθεση δεν είναι μόνο διπλωματική.

Οι δύο χώρες διαθέτουν στρατιωτικές δυνάμεις και επιχειρησιακά συμφέροντα στον ίδιο γεωγραφικό χώρο.

Και αυτό πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο.

Το νέο στρατηγικό δίλημμα του Ισραήλ

Το Ισραήλ βρίσκεται μπροστά σε ένα παράδοξο.

Για χρόνια επιθυμούσε την αποδυνάμωση της ιρανικής επιρροής στη Συρία.

Αυτή πράγματι περιορίστηκε δραματικά μετά την πτώση του Άσαντ.

Αλλά η δημιουργία κενού ισχύος επέτρεψε στην Τουρκία να αυξήσει την επιρροή της.

Από την ισραηλινή οπτική, η αντικατάσταση μιας ισχυρής ιρανικής παρουσίας με μια όλο και ισχυρότερη τουρκική στρατιωτική αρχιτεκτονική δεν αποτελεί απαραίτητα καλύτερο αποτέλεσμα.

Και η Abu al-Duhur φαίνεται να είναι το σημείο όπου αυτή η στρατηγική ανησυχία μετατράπηκε σε στρατιωτική δράση.

Για την Τουρκία, η Συρία είναι ζωτικός στρατηγικός χώρος

Για την Άγκυρα, όμως, η Συρία δεν είναι μια μακρινή υπόθεση.

Είναι μια χώρα με την οποία μοιράζεται σύνορα περίπου 900 χιλιομέτρων.

Η Τουρκία έχει δεχθεί εκατομμύρια Σύρους πρόσφυγες, έχει πραγματοποιήσει επανειλημμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις στη βόρεια Συρία και θεωρεί τη διαμόρφωση του μεταπολεμικού συριακού κράτους ζήτημα άμεσης εθνικής ασφάλειας.

Μια φιλική και σταθερή κυβέρνηση στη Δαμασκό μπορεί να προσφέρει στην Τουρκία:

μείωση της προσφυγικής πίεσης,

μεγαλύτερο έλεγχο απέναντι στις κουρδικές δυνάμεις,

οικονομικές ευκαιρίες στην ανοικοδόμηση,

και σημαντική αύξηση της περιφερειακής επιρροής της.

Γι’ αυτό η Άγκυρα αντιμετωπίζει τις ισραηλινές επιθέσεις στη συριακή στρατιωτική υποδομή και ως πλήγμα στα δικά της στρατηγικά σχέδια.

Η Ουάσιγκτον φοβάται ένα «ατύχημα»

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η κατάσταση είναι ιδιαίτερα άβολη.

Η Τουρκία είναι σύμμαχος στο ΝΑΤΟ.

Το Ισραήλ είναι ένας από τους στενότερους στρατηγικούς εταίρους της Ουάσιγκτον.

Και η νέα συριακή κυβέρνηση αποτελεί μέρος της αμερικανικής προσπάθειας να σταθεροποιηθεί η χώρα μετά τον Άσαντ.

Το τελευταίο που χρειάζεται η Ουάσιγκτον είναι να δει δύο εταίρους της να ανταλλάσσουν πυρά πάνω από τη Συρία.

Γι’ αυτό και η προσπάθεια δημιουργίας formal deconfliction mechanism αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Ένας τέτοιος μηχανισμός θα επιτρέπει στις πλευρές να ενημερώνουν η μία την άλλη για στρατιωτικές κινήσεις, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος λάθους ή παρερμηνείας.

Αρκεί όμως ένα «κόκκινο τηλέφωνο»;

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα.

Οι μηχανισμοί αποκλιμάκωσης μπορούν να εμποδίσουν ένα ατύχημα.

Δεν μπορούν όμως να λύσουν την πολιτική σύγκρουση συμφερόντων.

Η Τουρκία θέλει μια ισχυρότερη, περισσότερο συγκεντρωτική συριακή κυβέρνηση, ικανή να ξαναχτίσει στρατό και κρατικούς θεσμούς.

Το Ισραήλ φοβάται ακριβώς μια τέτοια στρατιωτική ενίσχυση όταν δεν μπορεί να ελέγξει ποιος θα χρησιμοποιεί αυτές τις δυνατότητες στο μέλλον.

Η Άγκυρα θεωρεί την τουρκική παρουσία παράγοντα σταθερότητας.

Το Τελ Αβίβ μπορεί να την αντιμετωπίζει ως μελλοντικό στρατηγικό κίνδυνο.

Αυτό δεν είναι πρόβλημα επικοινωνίας.

Είναι πρόβλημα αντικρουόμενων στρατηγικών στόχων.

Μπορούν να βρεθούν τουρκικά και ισραηλινά μαχητικά απέναντι;

Το ενδεχόμενο άμεσου πολέμου παραμένει περιορισμένο.

Καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει προφανές συμφέρον να οδηγηθεί σε μια γενικευμένη στρατιωτική αναμέτρηση.

Η Τουρκία διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ.

Το Ισραήλ διαθέτει μία από τις ισχυρότερες αεροπορίες και υπηρεσίες πληροφοριών στον κόσμο.

Το κόστος μιας άμεσης σύγκρουσης θα ήταν εξαιρετικά υψηλό και για τις δύο πλευρές.

Το πραγματικό ρίσκο βρίσκεται αλλού:

σε μια αλληλουχία κινήσεων που καμία πλευρά δεν σχεδίασε ως έναρξη πολέμου.

Ένα ισραηλινό αεροσκάφος πλησιάζει μια εγκατάσταση όπου βρίσκονται Τούρκοι στρατιωτικοί.

Η Τουρκία ενεργοποιεί αεράμυνα.

Το Ισραήλ θεωρεί ότι απειλείται.

Ένα αεροσκάφος καταρρίπτεται.

Και ξαφνικά η πολιτική κρίση γίνεται στρατιωτική.

Αυτό ακριβώς θέλει να προλάβει η Ουάσιγκτον.

Η Συρία γίνεται το νέο γεωπολιτικό σκάκι της Μέσης Ανατολής

Η μεγαλύτερη εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη.

Η Συρία μετά τον Άσαντ δεν έχει μετατραπεί απλώς σε ένα κράτος που προσπαθεί να ανοικοδομηθεί.

Έχει γίνει ένα πεδίο όπου διασταυρώνονται οι στρατηγικές σχεδόν όλων των μεγάλων δυνάμεων της περιοχής.

Η Τουρκία επιδιώκει επιρροή στη νέα Δαμασκό.

Το Ισραήλ θέλει στρατηγικό βάθος και αποτροπή.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να σταθεροποιήσουν τη νέα τάξη.

Η Ρωσία διαπραγματεύεται το μέλλον της στρατιωτικής παρουσίας που της απέμεινε.

Οι αραβικές χώρες προσπαθούν να επανεντάξουν τη Συρία σε ένα διαφορετικό περιφερειακό σύστημα.

Και η νέα συριακή κυβέρνηση προσπαθεί να αποκτήσει πραγματική κυριαρχία χωρίς να γίνει πεδίο αντιπαράθεσης όλων των υπολοίπων.

Ποιος θα ελέγξει τη μετα-Άσαντ Συρία;

Γι’ αυτό η Abu al-Duhur είναι κάτι πολύ περισσότερο από έναν διάδρομο προσγείωσης.

Το πραγματικό ερώτημα είναι:

ποιος θα διαμορφώσει την αρχιτεκτονική ασφαλείας της νέας Συρίας;

Η Τουρκία θέλει να είναι βασικός εγγυητής και στρατηγικός εταίρος της Δαμασκού.

Το Ισραήλ θέλει να διατηρήσει δικαίωμα στρατιωτικής επέμβασης κάθε φορά που θεωρεί ότι δημιουργείται απειλή για την ασφάλειά του.

Οι δύο λογικές μπορούν να συνυπάρξουν μόνο μέχρι ενός σημείου.

Και το τελευταίο ισραηλινό χτύπημα δείχνει ότι ίσως πλησιάζουμε σε αυτό το όριο.

Το επόμενο μεγάλο flashpoint μπορεί να είναι τουρκοϊσραηλινό

Η Γάζα έφερε την Τουρκία και το Ισραήλ πολιτικά στα άκρα.

Η Συρία, όμως, μπορεί να τα φέρει στρατιωτικά πολύ πιο κοντά.

Το πλήγμα στην Abu al-Duhur απέδειξε ότι το Ισραήλ είναι διατεθειμένο να χτυπήσει μια συριακή στρατιωτική εγκατάσταση εφόσον θεωρήσει ότι κινδυνεύει να μετατραπεί σε τουρκικό στρατηγικό προγεφύρωμα.

Η αντίδραση της Άγκυρας έδειξε, από την άλλη πλευρά, ότι η Τουρκία αρχίζει να αντιμετωπίζει τις ισραηλινές επιθέσεις στη νέα Συρία ως ευθεία πρόκληση στα δικά της συμφέροντα.

Και αυτό είναι ένα επικίνδυνο μείγμα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να δημιουργήσουν τηλεφωνικές γραμμές, μηχανισμούς αποκλιμάκωσης και κανόνες ενημέρωσης.

Αλλά όσο η Τουρκία θέλει να χτίσει μια ισχυρή Συρία και το Ισραήλ θέλει να περιορίσει ακριβώς αυτή τη στρατιωτική ισχύ, η βασική σύγκρουση θα παραμένει.

Η Συρία μετά τον Άσαντ μπορεί έτσι να γίνει όχι μόνο το πεδίο όπου συγκρούονται δύο διαφορετικά οράματα για τη Μέση Ανατολή, αλλά και το σημείο όπου δύο από τους σημαντικότερους εταίρους της Ουάσιγκτον κινδυνεύουν για πρώτη φορά να βρεθούν πραγματικά απέναντι.